Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (589) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (263) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (138) Odmiana (331) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (435) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3307)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Frazeologia2007-06-26
Mam pytanie o pochodzenie (znaczenie znam) frazeologizmu ciemny/głupi jak tabaka w rogu.
Frazeologizm ciemny jak tabaka w rogu używany jest co najmniej od XVIII stulecia w znaczeniu ‘o kimś, kto nic nie wie, nie rozumie, nie ma o niczym pojęcia’. Oprócz takiej postaci utrwalonego tradycją związku wyrazowego, spotykamy w języku polskim również jego warianty, np.: (a) by nie być jak w rogu; (b) nic nie wie jak tabaka w rogu; (c) oni jak w rogu nic nie rozumieją; (d) jak w rogu nic nie słyszał; (e) głupi jak tabaka w rogu; (f) żyje jak tabaka w rogu. Pochodzenie omawianego związku frazeologicznego należy łączyć z dawnymi tabakierkami, które wyrabiano z rogu.
Joanna Przyklenk
Ortografia2007-06-26
Czy powinniśmy pisać: chirurgia mało inwazyjna czy też chirurgia małoinwazyjna. W opracowywanych w naszym wydawnictwie tekstach medycznych pojawiają się obydwa zapisy. Przyznam się, że do tej pory stosowałam pisownię rozdzielną, sugerując się zasadami pisowni wyrażeń typu: wysoko kwalifikowany, nowo mianowany. Być może jednak w przypadku nazwy techniki medycznej jest inaczej - jedno z wydawanych przez nas pism ma tytuł „Wideochirurgia i inne techniki małoinwazyjne”.
Zasadniczo pisownia takich połączeń jest rozdzielna. Ale: niektóre takie połączenia scaliły się i są określeniem stałej cechy opisywanego przedmiotu, jego trwałej właściwości. Składniki tych połączeń nie opisują już doraźnej cechy przedmiotu; stają się terminami specjalistycznymi. Tak właśnie jest w przypadku chirurgii małoinwazyjnej.
Aldona Skudrzyk
Odmiana2007-06-26
Jak piszemy słowo centrum w liczbie mnogiej?
Rzeczownik centrum nie odmienia się wprawdzie w liczbie pojedynczej, ale w liczbie mnogiej ma następujące formy: MBW. centra, D. centrów, C. centrom, N. centrami, Ms. centrach. [>Katarzyna Wyrwas
Etymologia2007-06-26
Proszę o pomoc w wyjaśnieniu pochodzenia słowa brzoza.
Słowo brzoza pochodzi od ogólnosłowiańskiego *berza. Nastąpiła tu przestawka grupy er między dwoma spółgłoskami, stąd późniejsze bréza, a następnie bŕoza i, po rozwoju tzw. r frykatywnego, dzisiejsze brzoza. Sławski (Słownik etymologiczny języka polskiego, 1952) podaje, że słowo brzoza funkcjonuje od XIV w., a jego pierwotne znaczenie to ‘biała’. Z kolei u Bańkowskiego (Etymologiczny słownik języka polskiego, 2000), pojawia się brzoza w użyciu przymiotnikowym i oznacza ‘biało-czarny’, ‘pstry’. Brückner i Sławski zestawiają brzozę z brzostem. Sławski definiuje brzost jako wierzchnią, jasną warstwę kory brzozy, dla Brücknera zaś jest to po prostu osobny gatunek drzewa, nazwanego tak od jasnej barwy korku na powierzchni gałęzi. Obie formacje zbudowane są w oparciu o rdzeń berz- ‘lśnić’ (por. litewskie berszti ‘bieleje’ oraz gockie berhts ‘świecący’), którego odmianką jest pień bełz- (‘błyszczy’). W oparciu o te rdzenie zbudowane są nazwy krów (pstrych) – brzezula czy brzeziasta, a także szereg nazw miejscowych, jak choćby Brześć, Brzezie, Brzostów oraz Bełżyce.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2007-06-26
Bardzo proszę o ocenę poprawności wyrażenia bożonarodzeniowe święta. Moim zdaniem przymiotnik bożonarodzeniowe już opisuje związek ze świętami Bożego Narodzenia, więc przytoczone przeze mnie wyrażenie znaczyłoby nic innego jak święta, mające związek ze świętami Bożego Narodzenia. Czyli mamy tu do czynienia z tzw. masłem maślanym. Czy ja mam rację, czy osoba, która używa tego zwrotu jako poprawnego?
Wyrażenie bożonarodzeniowe święta jest oczywiście niepoprawne, a wywód Pani całkowicie słuszny. Bożonarodzeniowe mogą więc być: dekoracje, potrawy, taka może też być spowiedź czy atmosfera.
Aldona Skudrzyk
Etymologia2007-06-26
Skąd się wzięła nazwa Blich?
Blich jest często spotykaną nazwą miejscową, która zwykle występuje w okolicach rzek, potoków czy dawnych stawów i świadczy o tym, że w nazwanym tak miejscu kiedyś bielono, czyli blichowano płótno. Nazwy Blich można datować głownie od XVII i XVIII wieku, czyli od czasu rozkwitu manufaktur. Proces bielenia płótna (czyli blichowania) wyglądał następująco: w słoneczne, letnie dni, tkaniny rozpościerano na łąkach, w pobliżu rzeki lub jeziora. Surowe materiały były polewane wodą, a schnąc, bielały w promieniach słońca. Osoba wykonująca blichowanie zwana była blicharzem.
Joanna Przyklenk
Etymologia2007-06-26
Jaka jest etymologia słowa bimber? Czy można określić, kiedy powstało?
Rzeczownik bimber nie jest notowany w słownikach dawnej polszczyzny (brak tego hasła w Słowniku staropolskim, Słowniku polszczyzny XVI wieku, Słowniku warszawskim czy Słowniku wileńskim). Pojawiło się to słowo najprawdopodobniej w połowie XX wieku i używane było w żargonie złodziejskim jako określenie przedmiotu niebezpiecznego dla złodzieja schwytanego na gorącym uczynku, niebezpiecznego, bo stanowiącego corpus delicti (= dowód rzeczowy świadczący o przestępstwie). Określenie to dotyczyło przede wszystkim skradzionego zegarka, stąd można wnosić, że początkowo bimbrem zwano zegarek, a potem samogon będący towarem zakazanym (za A. Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego).
Joanna Przyklenk
Wyrazy obce2007-06-26
Jaka jest poprawna pisownia wyrazu bestseller?
Wyraz ten zapisał(a) Pan(i) poprawnie, piszemy bowiem bestseller. Warto przy tym pamiętać, że często w mediach spotykana wymowa ![besceler] jest niepoprawna. Wyraz ten czytamy bowiem [bestseler].
Alicja Podstolec
Odmiana2007-06-26
Jaka jest poprawna forma: zabawa z okazji andrzejek czy z okazji andrzejków?
Rzeczownik andrzejkima w dopełniaczu formę andrzejek, a zatem poprawnie powiemy jedynie zabawa z okazji andrzejek.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2007-06-26
Kiedy można zapisać andrzejki wielką literą?
Nazwy obrzędów, zabaw i zwyczajów piszemy małą literą, a zatem wyraz andrzejki można zapisać wielką literą jedynie wtedy, gdy rozpoczynamy nim nowe zdanie (por. reguła 106 Wielki słownik ortograficzny – http://so.pwn.pl/zasady.php?id=629428).
Katarzyna Wyrwas
Różne2007-06-26
Czy poprawnym sformułowaniem jest adres zamieszkania lub adres miejsca zamieszkania?
Połączenia adres zamieszkania i adres miejsca zamieszkania są niepoprawne. Za poprawne uznane są jedynie określenia adres i miejsce zamieszkania.
Katarzyna Wyrwas
Interpunkcja2007-06-26
Mam pytanie, które dotyczy często używanego określenia Ad. Spotkałem się ze zdaniem, że po tym należy (gdyż jest to skrót), oraz że nie należy stawiać kropki (nazwa łacińska). Jak jest poprawnie – Ad czy Ad.?
Ad (z łaciny: do) używany w odnośnikach do punktów wymienionego wyżej planu, zwykle przed numerem punktu, np. Ad 1. W związku z tym, że jest to bezpośredni cytat z łaciny niebędący skrótem, po Ad nie stawiamy kropki.
Natalia Łukomska
Składnia2007-06-26
Bardzo proszę o odpowiedź, które z dwóch zdań jest poprawne: Bibliograficzne bazy danych zawierają m.in.: 40 pełnotekstowe bazy czy 40 pełnotekstowych baz?
Szanowna Pani, czasownik zawierać wymaga obok siebie rzeczownika, zaimka lub liczebnika w bierniku, zatem 40 (czterdzieści) pełnotekstowych baz. Niepokój Pani budzą zapewne postaci przymiotnika pełnotekstowych oraz rzeczownika baz, które są dopełniaczami. I tak musi być, ponieważ nadrzędnym leksemem w wyrażeniu z liczebnikiem zawsze jest liczebnik. Ten zaś ma postać biernika wymaganą przez czasownik. Dalej zaś rządzi liczebnik i to rządzi dopełniaczem (jeśli jest większy od 5). Zatem jeśli baz byłoby odpowiednio mniej, wówczas wyrażenie brzmiałoby cztery, trzy dwie pełnotekstowe bazy.
Iwona Loewe
Ortografia2007-06-26
Jak można napisać wyraz ośmioletni - czy można też pisać przy użyciu cyfry? Jeśli tak, to jak jest poprawienie: 8-letni? O godzinie siedemnastej czy można też o godz. 17-stej? Czy takie zapisy z cyframi są poprawne?
Jeśli chcemy wyraz złożony zapisać za pomocą cyfry, to poprawną formą jest zapis z łącznikiem, np. 8-letni, XIX-wieczny, 83-letnia, 40-lecie. Niepoprawny (choć niestety często spotykany) jest natomiast zapis !17-stej, ponieważ po cyfrach nie wolno dopisywać żadnych elementów fleksyjnych, czyli żadnych końcówek czy pseudokońcówek.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2007-06-26
Czy forma odmiany miesiąca i dnia np. 5 kwiecień jest aż tak rażąca? Wiem, że powinno się pisać 5 kwietnia. W książce, którą oddaję do druku, jest ok. 1000 fotografii z podpisami w tej formie. Podpis jest tak zapisany np. Spotkanie w kuluarach Sali Kongresowej, 5 kwiecień 2000 r. Czy mam to poprawiać czy zostawić?
Proszę to koniecznie poprawić, ponieważ błędny zapis pozostaje w jawnej sprzeczności z podstawowymi zasadami polskiej składni, zgodnie z którymi połączenia takie wchodzą w związek rządu: 5 (piąty) [w domyśle: dzień] (czego?) kwietnia. Nazwa miesiąca MUSI przybrać formę dopełniacza.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-06-25
W jaki sposób należy odmieniać imię Artie?
Może to być imię męskie lub żeńskie, wymawiane zapewne w formie [arti]. Jako męskie odmieniamy je następująco: Artiego, Artiemu, Artiem, jako żeńskie jest nieodmienne.
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-06-25
Chciałbym uzyskać opinię na temat możliwości nadania dziecku imienia Ava.
Imię takie miała moja babcia, która emigrując po wojnie do Stanów Zjednoczonych zmieniła tam trudne do wymówienia imię Stanisława właśnie na Ava.
Z informacji, jakie uzyskałem, imię to jest za granicami polski dosyć popularne:
http://www.thinkbabynames.com/meaning/0/Ava.
To angielskie imię jest najprawdopodobniej wariantem imienia Ewa (angielskie Eve), choć niektóre etymologie jego początek dostrzegają w czasach starożytnych. Jako imię Pana babci było oczywiście skróceniem. Nosiła je sławna aktorka Ava Gardner (1920-1990), urodzona 24 grudnia, a więc w dniu imienin Ewy. Jest to - owszem - dość popularne w ostatnich latach imię, jednak wedle mojej wiedzy tylko w niektórych krajach angielskojęzycznych. Nie widzę istotnych przeszkód, by to imię nadawać również w Polsce, z tym, że w pisowni najlepiej by było je spolszczyć, ale nie wiem, czy w formie Awa nadal pozostanie tak atrakcyjne. Jest jeszcze jeden mały kłopot: w języku oryginału wymawia się je [ejwa]. Jeśli więc obstaje Pan przy zamiarze nadania tego imienia dziecku, najlepiej zaproponować je w urzędzie stanu cywilnego, a martwić się (i ewentualnie ponownie pisać do poradni) w razie odmowy.
Jan Grzenia
Frazeologia2007-06-22
Czym różni się kamień węgielny od aktu erekcyjnego? Już wkrótce czeka mnie organizacja imprezy i nie bardzo wiadomo, jak ją nazwać. Próbowałem szukać w internecie i nigdzie nie znalazłem jednoznacznej definicji. Będę bardzo wdzięczny za odpowiedź.
Związku frazeologicznego kamień węgielny używamy, mówiąc o czymś, co jest podstawą i najważniejszym składnikiem czegoś, wyrażenia tego możemy użyć w wielu dziedzinach życia, np. Kamieniem węgielnym polskiej opery są dzieła Stanisława Moniuszki, Pogląd ten jest kamieniem węgielnym filozoficznej tradycji zachodu. Natomiast wyrażenie akt erekcyjny dotyczy tylko i wyłącznie dziedziny budownictwa. Jeśli ktoś położył lub wmurował kamień węgielny pod jakąś budowlę, to położył pierwszą cegłę w miejscu jej budowania lub wmurował akt erekcyjny w to miejsce. Jak widać, akt erekcyjny ma węższe znaczenie niż kamień węgielny. Polecam Słownik mitów i tradycji kultury W. Kopalińskiego oraz Inny słownik języka polskiego.
Katarzyna Murzyn
Składnia2007-06-22
Mam tu fragment zdania, które mówi o podatku drogowym: to, ile zapłacisz, zależy od mocy silnika, rodzaju paliwa i wieku samochodu. Średnio liczy się 2,5-3 euro (10-12 zł) na jednego konia mechanicznego. Pytanie brzmi: na jednego konia mechanicznego czy na jeden koń mechaniczny?
Czy to koń cwałujący, czy koń mechaniczny - dzięki metaforycznemu przeniesieniu znaczenia gramatyka w zakresie końcówek biernika nie zmienia się. Dlatego podany cytat jest poprawny, gdyż przyimek na wymaga tegoż biernika, a on dla obu koni przyjmuje postać koni-a. Tego samego biernika wymagają metry na sekundę, kilowaty na godzinę itp.
Iwona Loewe
Znaczenie2007-06-22
Czy poprawne jest określenie kserować na czynność polegającą na wykonanie kopii na kserografie? Czy nie powinno się mówić kopiować?
Oba słowa kserować i kopiować dobrze służą określaniu czynności powielania. Pierwszy akcentuje narzędzie, za pomocą którego się ją wykonuje, drugie zaś - cel, w jakim się czynność wykonuje. Porównajmy inne czasowniki, które powstały w oparciu o nazwę narzędzia: szydełkować, faksować, telefonować.
Iwona Loewe

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166