Najczęściej zadawane pytania (225) Ortografia (576) Interpunkcja (189) Wymowa (69) Znaczenie (258) Etymologia (301) Historia języka (24) Składnia (326) Słowotwórstwo (135) Odmiana (327) Frazeologia (130) Poprawność komunikacyjna (185) Nazwy własne (421) Wyrazy obce (88) Grzeczność językowa (37) Różne (161) Wszystkie tematy (3227)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-04-30
Zastanawiam się, który zapis jest poprawny: Szkolne Koło Miłośników Gry na Gitarze, Koło Języka Angielskiego czy Szkolne koło miłośników gry na gitarze, Koło języka angielskiego?
Ponieważ koła to pewne organizacje, wszystkie człony ich nazwy z wyjątkiem przyimków i spójników powinno się pisać wielkimi literami. Poprawnie zatem będzie: Szkolne Koło Miłośników Gry na Gitarze oraz Koło Języka Angielskiego.
Katarzyna Mazur
Wymowa2011-03-18
Mam problem ze słowami polaroid, polaroidy, hemoroid, hemoroidy, android, androidy. Gdzie powinien być akcent, jak wygląda podział na sylaby? Czy mówimy [polarojit, polarojidy] z akcentem w obu wyrazach na [-o-], czy [polaroit, polaroidy] z akcentem na [-i-]? Czy tak samo jest z pozostałymi parami wyrazów?
Rzeczownik polaroid ma cztery sylaby [po-la-ro-it] i wymawiamy go, silniej zaznaczając przedostatnią sylabę, czyli [-ro-]. W liczbie mnogiej akcent również jest typowy i w mianowniku pada na sylabę [-i-], bo mówimy: [po-la-ro-i-dy]. Następujące wersje wymowy: *[po-la-rojt] i *[po-la-ro-jit] oraz *[po-la-roj-dy] czy *[po-la-ro-ji-dy] są niepoprawne.
Akcent paroksytoniczny (na drugą sylabę od końca) obowiązuje też dla wszystkich form leksemu android, z których M. lp. jest wymawiany [an-dro-it], a M. lm. [an-dro-i-dy].
Regularnie akcentowany jest także rzeczownik hemoroidy używany jako nazwa jednostki chorobowej (słowniki języka polskiego nie notują postaci *hemoroid), z tym że tu ortograficzne i jest znakiem głoski [-j-], a sam wyraz w M. lm. jest wymawiany trzysylabowo [he-mo-rojt].
Katarzyna Mazur
Różne2011-03-18
Czy forma dopełniacza rzeczownika dzieci brzmiąca dziecków może być uznana za gwarową, dialektalną?
Słownik wyrazów gwarowych Jana Karłowicza notuje istnienie tej formy, szczególnie w gwarze kaliskiej. Wyraz ten pojawił się również w miesięczniku geograficzno-etnograficznym „Wisła”. Dla lepszego zobrazowania tej formy warto ją odmienić przez przypadki M. dziecka; D. dziecków; C. dzieckom; B. dziecka; N. dzieckami; Ms. dzieckach. W Słowniku etymologicznym Krystyny Długosz-Kurczabowej można znaleźć takie oto wyjaśnienie: Dzisiaj rzeczownik „dziecko” nie ma regularnego paradygmatu odmiany. W dobie staropolskiej były w ujęciu formy liczby mnogiej „dziecka”, „dziecek”, zastąpione później przez „dzieci”.
Sławomir Duda
Odmiana2011-03-18
Mam pytanie dotyczące rzeczownika protokół. Kilkakrotnie spotkałem się z odmianą protokóły. Czy jest ona poprawna?
Forma, co do której pojawiły się wątpliwości, mianownik liczby mnogiej (równy zresztą biernikowi liczby mnogiej) – protokóły jest formą poprawną, oboczną do formy protokoły.
Sławomir Duda
Odmiana2011-03-18
Zwracam się do Państwa z pytaniami o poprawne formy językowe wyrazów użytych w podanym kontekście: 1. otwarli – w sytuacji, gdy kapłan zwraca się do wiernych by otworzyli swoje serca...?; 2. drzwi otwarte czy otworzone? Która forma jest poprawna?
Forma otwarli jest formą właściwą. Co prawda jest rzadko używana, ale wciąż pozostaje formą poprawną, na co dowód możemy znaleźć w Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny pod redakcją Andrzeja Markowskiego.
Co do Pana wątpliwości, dotyczących wyrazów otwarte/ otworzoneWielki słownik poprawnej polszczyzny dopuszcza obie formy, z zaznaczeniem, że wariant otworzone jest rzadziej używany.
Sławomir Duda
Ortografia2011-03-18
W podręczniku do języka polskiego do III klasy gimnazjum znalazłam takie oto zdanie:
Niekiedy czymś nie do zniesienia wydaje się szabat ortodoksyjnych Żydów, którzy muszą wyłączać telewizor wieczorem w przeddzień szabasu.
I odpowiednio w przypisach:
szabas – u Żydów świąteczny dzień odpoczynku, wprowadzony na pamiątkę odpoczynku Boga po sześciu dniach pracy. Ortodoksyjni (czyli rygorystycznie przestrzegający zasad swojej wiary) Żydzi od piątkowego do sobotniego wieczora nie mogą poświęcić się niczemu, co nie jest odpoczynkiem.
Tekst: Umberto Eco Drugie zapiski na pudełku od zapałek Praca w weekend! Świętokradztwo w tłumaczeniu Adama Szymanowskiego.
Moje pytanie dotyczy zapisu słowa Żydzi. Czy nie powinno być małą literą? Przecież mowa jest o wyznawcach wiary, a nie o narodzie.
Faktycznie autorzy podręcznika nie ustrzegli się błędu ortograficznego: w przywołanych zdaniach słowo żyd powinno być zapisane małą literą, a wytłumaczenie jest dokładnie takie, jakie Pani podała.
Katarzyna Mazur
Wymowa2011-03-18
Jaka jest poprawna forma wymowy nazwiska kończącego się na -wski?
Podane zakończenie czytamy [-fski], mamy tu bowiem do czynienia z ubezdźwięcznieniem pierwszej głoski pod wpływem bezdźwięcznej grupy [sk]. Dla przykładu: nazwisko Kochanowski wymawiamy więc [kohanofski].
Katarzyna Mazur
Znaczenie2011-03-18
Kiedyś nauczycielka w liceum pedagogicznym, zwracając się do dziewczyn, używała na nie określenia dziobki. Pani ta pochodziła z rejonu Brzeska. Co oznacza to słowo?
Słowo, którym posługiwała się nauczycielka (poprawny zapis wygląda tak dziopka w lp., dziopki w lm.), to zdrobnienie od wyrazu dziopa, używanego w gwarach Małopolski, a zwłaszcza jej południowych części, w tym też okolic powiatu gorlickiego, w znaczeniu ‘dziewczyna’ lub ‘córka’ (por. Mały słownik gwar polskich pod red. Jadwigi Wronicz, Kraków 2010).
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-03-18
Chciałabym uzyskać odpowiedź na pytanie, czy nazwy jezior piszemy zawsze wielką literą. Chodzi mi dokładnie o użycie wielkiej litery w zdaniu typu: Byłam nad Jeziorem Drwęckim, czy Byłam nad jeziorem Drwęckim?
Wyraz Jezioro piszemy wielką literą, jeśli wchodzi ono w skład nazwy geograficznej, której kolejny element jest przymiotnikiem w mianowniku lub rzeczownikiem w dopełniaczu, np. Jezioro Drwęckie, Jezioro Niewolnicze, Jezioro Małgorzaty (w Etiopii), Jezioro Wiktorii. Słowo jezioro napiszemy natomiast małą literą, jeśli po nim występuje konkretna nazwa jeziora będąca rzeczownikiem w mianowniku, np. jezioro Śniardwy, jezioro Ontario, jezioro Czad, jezioro Bajkał itd. Ta sama zasada dotyczy pisowni nazw mórz, gór, wyżyn, nizin, kanałów, półwyspów, pustyń itp.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-03-18
Chciałem zapytać o pisownię określenia koloru antracyt metallic. Pisownia obca i stąd problem. Słownik języka polskiego podaje, że metallic to kolor (np.: fiat w kolorze metallic). W języku polskim piszemy tego typu „zrosty kolorystyczne” łącznie lub z myślnikiem. Jak napiszemy antracyt metallic.
Ponieważ to zestawienie składa się z członów nierównorzędnych, z których drugi jest dookreśleniem pierwszego (mamy do czynienia z antracytem w wersji metalicznej), napiszemy je tak: antracyt metallic, choć zgodnie z zaleceniami co do zapisu samej formy metallic lepiej byłoby antracyt metalik.
Katarzyna Mazur
Składnia2011-03-18
Moje pytanie dotyczy kwestii, czy mówimy, że uczestnicy nabędą umiejętności związanych z obsługą oprogramowania czy, że uczestnicy nabędą umiejętności związane z obsługą oprogramowania.
Czasownik nabywać w znaczeniu ‘uzyskiwać zdolność do czegoś’ wymaga od rzeczownika i łączącej się z nim w związku zgody przydawki wystąpienia w dopełniaczu, a zatem poprawnie będzie: uczestnicy nabędą umiejętności związanych z obsługą oprogramowania.
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-03-18
Chciałabym dowiedzieć się, jaka jest poprawna forma dopełniacza od rzeczownika lm. piksele czy piksle.
Faktycznie, dla rzeczownika piksel można utworzyć w liczbie mnogie dwie postaci mianownika i co za tym idzie – dwie postaci dopełniacza. Jeśli dla mianownika lm. wybierzemy formę piksle, dopełniacz powinien wyglądać piksli. Ale możliwy jest też mianownik lm. piksele i wówczas będziemy mieć dopełniacz pikseli.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2011-03-18
Mam pytanie dotyczące wyrażeń w przypadku oraz w wypadku. Jaka jest różnica między używaniem tych wyrażeń? Czy w każdym wypadku (i właśnie, może: przypadku?) możemy używać ich zamiennie?
Podanych wyrażeń możemy w każdym kontekście, oczywiście gdy znaczą one ‘jeśli coś się stanie’, używać wymiennie. Dodam tylko, że najnowszy słownik poprawnościowy PWN uznaje wyrażenia w wypadku i w przypadku za formy oficjalne i radzi zastępować je w tekstach języka ogólnego wyrażeniem w razie (czegoś).
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-03-18
Chciałabym zapytać o skrót słowa mikrofilm. Słownik skrótów podaje – mfilm (bez kropek), a czy możliwe jest zastosowanie skrótu – mf? Ten drugi skrót jest spotykany, ale nie wiem, czy jest właściwy.
Nie spotkałam się w wydawnictwach poprawnościowych ze skrótem mf dla wyrazu mikrofilm. Jest on natomiast zarezerwowany dla terminu mezzo forte.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2011-03-18
Czy użycie następującego zwrotu jest poprawne: Umowa Spółki z o.o. jest aktem notarialnym.
W przytoczonym przykładzie moje wątpliwości budzi zastosowanie wielkiej litery na początku słowa Spółka, ale być może ma to jakieś uzasadnienie (gdy np. mowa o konkretnej, wcześniej wymienionej z nazwy spółce). Wydaje mi się jednak, że przywołane zdanie wyraża prawdę ogólną, dotyczącą każdej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a nie jakiejś konkretnej. A zatem wtedy jedynie poprawna będzie mała litera.
Poza tym nie widzę tu żadnych czysto językowych uchybień, ale niewykluczone, że wynika to z faktu, iż nie dysponuję szerszym kontekstem użycia tego wypowiedzenia.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2011-03-18
Mam wątpliwość co do poprawnego użycia wyrazu ambicja w środkach masowego przekazu w takim kontekście: Cecha, która rodzi w Niej dumę to ambitność. Nie znalazłam takiego przypadku w żadnym słowniku. Czy słusznie wątpię? Czy ten błąd powstał na zasadzie sztywnej kalki np. od pracowitość, punktualność, uczciwość?
Forma ambitność jest regularnym derywatem słowotwórczym utworzonym od przymiotnika ambitny (definicja słowotwórcza brzmi ‘to, że coś jest ambitne’). Postać tę notuje np. Słownik gramatyczny języka polskiego autorstwa Zygmunta Saloniego i in., choć faktycznie nie jest ona zbyt często używana (wyszukiwarka pełnej wersji Narodowego Korpusu Języka Polskiego zwróciła tylko jeden przykład użycia, ale omawiany rzeczownik pojawił się w nim w kontekście analogicznym do podanego w pytaniu).
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2011-03-18
Chciałabym się dowiedzieć, czy poprawne jest używanie sformułowania w każdym BĄDŹ razie. Spotykam się z nim ciągle, nawet wśród wykładowców, ale wydaje mi się, że wyróżnione przeze mnie bądź jest zbędne.
Większość wydawnictw poprawnościowych krytykuje wyrażenie *w każdym bądź raziejako wynik nieuzasadnionej kontaminacji dwóch form w każdym razie i bądź co bądź. Jednak np. w Małym słowniku wyrazów kłopotliwych Mirosław Bańko postuluje uznanie go za dopuszczalny w języku potocznym.
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-03-18
Mam pytanie o odmianę francuskich imion/nazwisk. Chodzi mi konkretnie o zdanie: Stowarzyszenie zostało założone w 1946 roku przez Armand Marquiset. Czy wspomniane imię/nazwisko powinno zostać odmienione?
Nazwisko Marquiset może zostać nieodmienione, jeśli obok niego występują odmienione imię, tytuł lub np. nazwa funkcji. Ale warto to nazwisko odmieniać zawsze. Postaci przypadków zależnych są następujące: D. Marquiseta, C. Marquisetowi, B. Marquiseta, N. Marquisetem, Ms. Marquisecie.
Imię Armand będzie przyjmowało natomiast takie formy: D. Armanda, C. Armandowi, B. Armanda, N. Armandem, Ms. Armandzie.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2011-03-06
Proszę o odpowiedź na pytanie: jak czytać ułamki dziesiętne? Czy czytanie z komą lub przecinkiem jest dopuszczalne? Mam nadzieję, że tylko w żargonie technicznym, bo włosy stają mi dęba na głowie, gdy słyszę: Trzy koma dwa procent mieszkańców Maroka cierpi na skutek biedy. Wolę, gdy czyta się: Trzy i dwie dziesiąte procent... Proszę o wyjaśnienie tej sprawy.
Zaleca się (por. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN) odczytywać liczby dziesiętne w sposób, który preferuje Autor pytania, czyli np. trzy i dwie dziesiąte procent. Ale w codziennej mowie można się też posłużyć wyrażeniem trzy koma dwa procent, choć dziś jest to odbierane jako forma nieco przestarzała. Co do konstrukcji z samym słowem przecinek przejrzane przeze mnie słowniki się nie wypowiadają, ale myślę, że takich form odczytania absolutnie nie należy krytykować. Zdecydowanie bowiem łatwiej bowiem przekazać zapis 1,234456789 jako jeden przecinek dwa trzy cztery cztery pięć sześć siedem osiem dziewięć niż jako jeden i dwieście trzydzieści cztery miliony czterysta pięćdziesiąt sześć tysięcy siedemset osiemdziesiąt dziewięć miliardowych (uff!), i to zwłaszcza w środowisku niespecjalistycznym.
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-03-06
Dziękuję za szybką odpowiedź. Chodziło mi o poprawność odmiany, a nie o to, co słyszymy na ulicy, bo to jest koszmar. Rozumiem, że odmieniamy SMS jak list, ale nigdy nie słyszałam i nie czytałam, że nie otrzymaliśmy SMS-u, a tak powinno być zgodnie z odmianą wyrazu list. I dlatego mam te wątpliwości. Raz już mi jedna polonistka z UŚ wyjaśniała, że odmienia się jak list, ale wcześniej inna (też z UŚ), że jak pies. Powinno to być raz na zawsze uregulowane, a nie takie dowolne i takie „bylejactwo” językowe.
Wzorcowo odmieniamy SMS jak list (M. SMS, D. SMS-u, C. SMS-owi, B. SMS, N. SMS-em, Ms. SMS-ie), ale w języku potocznym możemy nadawać temu skrótowcowi końcówki takie jak ma rzeczownik pies (M. SMS, D. SMS-a, C. SMS-owi, B. SMS-a, N. SMS-em, Ms. SMS-ie). Zatem obie polonistki, z którymi Pani miała kontakt, podawały poprawną odmianę, tyle że na różnym poziomie normy.
A co do ustalania zasad pisowni: nie da się tego zrobić raz na zawsze – norma jest bowiem dla ludzi i wraz z nimi, choć nie za szybko, powinna się jednak zmieniać.
Katarzyna Mazur

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162