Najczęściej zadawane pytania (202) Ortografia (496) Interpunkcja (165) Wymowa (64) Znaczenie (195) Etymologia (272) Historia języka (21) Składnia (268) Słowotwórstwo (112) Odmiana (284) Frazeologia (115) Poprawność komunikacyjna (204) Nazwy własne (339) Wyrazy obce (68) Różne (147) Wszystkie tematy (2750)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Odmiana2004-05-09
Jakie są powody nieakceptowania form typu włanczać, podłanczać itd.?
W języku polskim przeciwstawienie: jednokrotność – wielokrotność czynności powinno być sygnalizowane tylko przez oboczność (wymianę) przyrostków tematycznych czasownika -y- : -a-, np. dołączyćdołączać; przełączyćprzełączać; rozłączyćrozłączać; włączyć – włączać. Uzupełnienie tej oboczności dodatkową wymianą tematyczną -ą- : -an- jest uznawane za rażący i nagminnie powtarzający się błąd (por. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego). Prof. Jan Miodek w Słowniku Ojczyzny polszczyzny stwierdza, że wystarczającym argumentem przeciwko błędnym formom jest ortografia, ponieważ w polszczyźnie nie istnieje litera mogąca być nosowym odpowiednikiem a, litera ą zaś oznacza nosowe o. Słownik wyrazów kłopotliwych M. Bańki jako źródło tego błędu podaje fałszywe analogie – powiązane z wymową (np. dokonane wykończyć i niedokonane wykańczać) lub z wymianą samogłosek w innych czasownikach (np. przekroczyćprzekraczać, przerobić – przerabiać itp.).
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-05-08
Jak odmieniamy słowo wieczór przez przypadki?
Wieczór to rzeczownik rodzaju męskiego odmieniający się przez przypadki i liczby, jak zresztą większość rzeczowników w polszczyźnie. Nasz język bowiem należy do języków fleksyjnych, a to znaczy, iż podstawowym środkiem tworzenia form gramatycznych są tzw. końcówki. Odmiana wyrazu wieczór wygląda następująco: lp. M. wieczór, D. wieczora // wieczoru, C. wieczorowi, B. wieczór, N. wieczorem, Ms. wieczorze, W. wieczorze!; lm. M. wieczory, D. wieczorów, C. wieczorom, B. wieczory, N. wieczorami, Ms. wieczorach, W. wieczory! Problematyczną pozostaje jedynie forma dopełniaczowa liczby pojedynczej. Z pomocą przychodzi tu jednak semantyka. Otóż współcześnie możemy mówić o takich znaczeniach wyrazu wieczór: 1) ‘koniec dnia’ oraz 2) ‘impreza towarzyska, artystyczna’. W pierwszym z podanych znaczeń dopuszczalne są obydwie formy – wieczora // wieczoru. W drugim znaczeniu za poprawną uznaje się tylko postać wieczoru (Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego).
Joanna Przyklenk
Odmiana2004-05-05
Prasa pisze że Jerzy Stuhr w Shreku użycza głosu Osłowi. A nie powinno być Osłu?
Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego w celowniku lp. pierwszeństwo daje formie osłu, a osłowi przytacza jako formę rzadką. Na odmianę rzeczownika osioł zwraca także uwagę M. Bańko w Słowniku wyrazów kłopotliwych – obie wymienione wyżej formy uznaje za poprawne, dodaje jednak, że osłu odnosi się zazwyczaj do zwierzęcia, osłowi zaś dotyczyć może np. leniwego ucznia. W przypadku Osła z filmu Shrek zupełnie naturalne wydaje się zatem używanie formy odmiany typowej raczej dla określania istot ludzkich – filmowy Osioł jest wszak bardzo ludzki!
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-05-05
Która forma jest poprawna – wegetarianinami czy wegetarianami?
Poprawna jest z pewnością forma wegetarianami. Przyrostek -anin, tworzący m.in. nazwy zwolenników jakichś poglądów, w pełnej postaci występuje tylko w formach liczby pojedynczej, a w liczbie mnogiej jest skrócony do -an. Rzeczownik wegetarianin ma zatem następujące formy odmiany: lp. M. wegetarianin, D. wegetarianina, C. wegetarianinowi, B. wegetarianina, N. wegetarianinem, Ms. wegetarianinie, W. wegetarianinie; lm. M. wegetarianie, D. wegetarianów lub wegetarian, C. wegetarianom, B. wegetarianów lub wegetarian, N. wegetarianami, Ms. wegetarianach, W. wegetarianie (zob. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego, Uniwersalny słownik języka polskiego PWN pod red. S. Dubisza).
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-05-03
Proszę o rozstrzygnięcie: znajdować się w obszarze skrajnych procent próby, znajdować się w obszarze skrajnych procentów próby, także opcja z podaniem wartości, np. 5%.
Nie jest mi znany kontekst, z którego wyjęto cytat, ale wydaje mi się, że warto dokładnie podać, jakich wartości dotyczy ów skrajny obszar. W polszczyźnie przyjęło się stosować bezkońcówkową formę procent w połączeniu z liczebnikami oznaczającymi całości w mianowniku, dopełniaczu i bierniku. W Pani przykładzie niewątpliwie jest wymagane użycie dopełniacza, zatem proponowałabym wersję znajdować się w obszarze skrajnych pięciu procent próby, o ile w tym przypadku można w ogóle mówić o obszarze! Może w znaczeniu matematycznym – obszar ‘zbiór otwarty i spójny’? Jako polonistka pozostawiam jednak tę kwestię Pani ocenie.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-04-29
Mamy tu małą sprzeczkę na temat formy słowa biuro w celowniku. Jak powinniśmy mówić: Dziękuję Biuru czy Dziękuję Biurze?
Spór można łatwo zażegnać. Z czasownikiem dziękować rzeczownik nijaki biuro rzeczywiście łączy się w celowniku, a zatem - dziękuję biuru! Może wygląda to nieco dziwnie, ale wyłącznie dlatego, że forma celownikowa jest rzadko używana, podobnie jak dobru. Biurze zaś to miejscownik. Gdyby miał to być celownik, oznaczałoby to niewątpliwie, że mianownik rzeczownika brzmi !ta biura (w rodzaju żeńskim) ;-). Biuro odmienia się następująco: lp. M. biuro, D. biura, C. biuru, B. biuro, N. biurem, Ms. biurze, W. biuro; lm. M. biura, D. biur, C. biurom, B. biura, N. biurami, Ms. biurach, W. biura.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-04-16
Jak odmienić czasownik wspinać się dla 1 os. lp. w czasie przyszłym? Wspinam się i... nigdy się nie... no właśnie... nie wespnę??? Czy forma przyszła czasownika wspinać się w ogóle istnieje???
Czasownik niedokonany wspinać się tworzy formy czasu przyszłego w sposób opisowy – będę się wspinać lub (dla kobiet) będę się wspinała. Istnieje także oczywiście (jak najbardziej poprawna) forma czasu przyszłego od czasownika dokonanego wspiąć się i jest nią właśnie wespnę się. Łatwo to sprawdzić choćby w Nowym słowniku poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-04-09
Jak powinniśmy mówić: ja lubiłem czy ja lubiałem?
Mężczyzna powinien mówić o sobie w czasie przeszłym ja lubiłem. Odpowiedni czasownik ma przecież w bezokoliczniku formę lubić.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-04-02
Jak się mówi – wyszłem czy wyszedłem?
Jedyną poprawną formą męskoosobową czasownika wyjść w czasie przeszłym jest wyszedłem. Podstawowy czasownik (bez przedrostka) iść ma właściwą formę szedłem, a pokrewne czasowniki przedrostkowe mają odpowiednio: pójśćposzedłem, przyjśćprzyszedłem, dojśćdoszedłem, przejśćprzeszedłem, obejśćobszedłem itd.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-03-23
Poprawnie jest w cudzysłowie czy w cudzysłowiu?
Poprawną formą rzeczownika cudzysłów w miejscowniku lp. jest w cudzysłowie.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-03-23
Dlaczego patronpatroni (-onowie) a baronbaronowie (-oni)?
Słowniki podają oboczne końcówki odmiany wyrazów, zwykle jako pierwsza występuje końcówka częściej używana. Nie zawsze bywa to jednak odzwierciedleniem stanu współczesnej fleksji, ponieważ język stale się zmienia. W Słowniku języka polskiego pod red. M. Szymczaka znaleźć można informację, że w przypadku rzeczownika męskoosobowego patron mianownik liczby mnogiej może się realizować w dwóch równoległych formach – patronowie albo patroni (kolejność inna niż Pan to napisał). Z zapisu tego wynikałoby, że końcówka -owie jest częściej używana przez Polaków, jednak nie dowodzą tego (łatwo dostępne) źródła internetowe. Po wpisaniu do wyszukiwarki, np. Google, Szukacz itp. dla patronowie otrzymałam 4.068 dokumentów, a dla patroni 28.189. W przypadku tego rzeczownika widać wyraźną specjalizację końcówek obocznych – patronowie są to zwykle święci, bardzo rzadko patronowie medialni, patroni natomiast to opiekunowie, sponsorzy, medialni partnerzy, patroni szkół, aplikantów adwokackich, konkursów, wystaw i różnego rodzaju imprez, a bardzo rzadko święci czy osoby zmarłe. Dla rzeczownika podobnego typu, męskoosobowego baron, Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego podaje jeszcze baronowie jako jedyną poprawną formę mianownika liczby mnogiej, a baroni uznaje za zdecydowanie niepoprawną. Tymczasem norma poprawnościowa się zmienia – wydany w ubiegłym roku Uniwersalny słownik języka polskiego pod red. S. Dubisza podaje już dwie możliwe oboczne końcówki: -owie (-i). W przypadku odmiany barona nie widać na razie specjalizacji końcówek, ale być może się wkrótce dokona. Końcówka -owie jest odbierana bądź jako neutralna znaczeniowo, bądź jako tzw. końcówka godnościowa (czyli wyrażająca szacunek; por. profesorowieprofesory), dlatego też wydaje się, że może się częściej łączyć z rzeczownikiem baron w znaczeniu urzędowym i historycznym jako nazwą godności, tytułu szlacheckiego. W znaczeniu publicystycznym może wyspecjalizować się forma baroni jako określenie potentatów, nie tylko finansowych – por. występujące w mediach połączenia baroni narkotykowi, opiumowi baroni, baroni węglowi, offsetowi baroni, rockowi baroni. Obecnie widać jeszcze wahania w doborze końcówek, bo są także baronowie i baroni SLD, partyjni baronowie, związkowi baronowe i baroni. To użytkownicy języka decydują o tym, jak się wyrazy odmienia, a zatem decyzja również w tym przypadku należeć będzie od nich (= od nas). [Katarzyna Wyrwas]
Odmiana2004-03-23
Chciałam się dowiedzieć, czy istnieje taka forma czasownika zranić jak zraniłom mając na myśli 1 os. l poj. rodzaju nijakiego. Jest forma ja zraniłem i ja zraniłam. Ale czy jest taka forma jak ono zraniłom. Słownik scrabble na www.kurnik.pl zatwierdził to słowo podczas gry jako poprawne i istniejące. Jednakże mnie to nie przekonuje, dlatego wolałam się dowiedzieć tego od specjalisty ;).
Przede wszystkim w tym kontekście nie ono zraniłom, lecz ja zraniłom, prawda? Interesująca Panią forma czasu przeszłego jest formą poprawną gramatycznie, ale potencjalną. W wypowiedzi mogłaby wystąpić, ale jest praktycznie nie używana, ponieważ każdy z nas (ludzi) mówiący (i myślący) o sobie ja (nawet dziecko) jest „ściśle określony” płciowo ;-), używa zatem form rodzaju męskiego lub żeńskiego.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-03-18
Moje pytanie dotyczy słowa summa czy też suma (np. spowiednicza). Jak odmienia się to słowo w liczbie pojedynczej i mnogiej – tych summ czy tych sum?
Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego podaje dwa warianty zapisu – spolszczony suma i summa z łacińską ortografią (wyrazy te, jak Pani zapewne wie, różnią się znaczeniem i zakresem użycia). Wyraz suma odmienia się następująco: lp. M. suma, D. sumy, C. sumie, B. sumę, N. sumą, Ms. sumie, W. sumo!; lm. M. sumy, D. sum, C. sumom, B. sumy, N. sumami, Ms. sumach, W. sumy! Drugi wariant ortograficzny i znaczeniowy – summa ma taki same końcówki i należy jedynie pamiętać o podwojonej literze m i o tym, że w D. lm. wystąpi forma summ.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-03-15
Jak powiedzieć: pragnąłem czy pragnęłem?
Przyrostek tematyczny -nę- występuje w formach rodzaju żeńskiego czasownika, kobiety zatem mówią pragnęłam, a mężczyźni pragnąłem.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-03-11
Chciałabym się dowiedzieć czy obie formy będziemy biec i będziemy biegnąć są poprawne?
Obie formy tego czasownika - biec i biegnąć są poprawne, ale druga jest rzadsza. W czasie przeszłym używa się form bez przyrostka -n-, podobnie w formach czasu przyszłego, a zatem proszę używać formy będziemy biec.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-03-11
Poprawna jest forma tacie czy tatowi?
Od rzeczowników tata i tato celownik liczby pojedynczej w języku ogólnym brzmi tacie. Formę tatowi Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego uznaje za regionalną.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-03-06
W którym słowniku znajdę liczbę pojedynczą od rzeczownika rodzice? Słowo rodzic jest nadużywane publikatorach. Ja wolę rodziciel, trochę po staropolsku. Savek (prywatny skrót od Sławek)
Słowo rodzic w dawnej polszczyźnie występowało w znaczeniu ‘ojciec’, istniał również żeński odpowiednik – rodzica, czyli ‘matka’. Dziś staropolskie formy rodzic i rodzica wyszły z użycia, a rodzic ‘ojciec’ jest uważane za określenie żartobliwe. Także rodziciel współcześnie może wystąpić jedynie w tekstach stylizowanych na język dawny.
Rzeczownik rodzice w znaczeniu ‘ojciec i matka’ nie tworzy form liczby pojedynczej. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego uznaje formę lp. rodzic ‘ojciec lub matka’ za dopuszczalną jedynie w języku potocznym, natomiast Prof. Jan Miodek nie potępia jej, uznając, że ułatwia ona nasze kontakty językowe (por. Słownik Ojczyzny polszczyzny). Jak widać, język się zmienia i zmieniają się także oceny niektórych zjawisk. Być może właśnie fakt nadużywania w publikatorach formy liczby pojedynczej wpłynie na stopniową zmianę postaw użytkowników języka i słowo rodzic oznaczające ‘jedno z pary rodziców’ zyska społeczną akceptację.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-03-02
Jak się mówi: znikło czy zniknęło?
Obie formy są uznawane poprawne, zob. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-03-02
Czy można mówić goręcej?
Ta forma stopnia wyższego przymiotnika jest jak najbardziej poprawna, co potwierdza także Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2004-03-02
Które z wyrażeń jest poprawne: będę przyjmować od szesnastej trzydzieści do siedemnastej trzydzieści dwie czy będę przyjmować od szesnastej trzydzieści do siedemnastej trzydzieści dwa?
Poprawna jest pierwsza wersja.
Katarzyna Wyrwas

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138