Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (588) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (262) Etymologia (304) Historia języka (25) Składnia (336) Słowotwórstwo (138) Odmiana (331) Frazeologia (132) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (435) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3302)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2007-06-27
Jak piszemy: Wielki Mistrz Krzyżacki Ulrich von Jungingen czy wielki mistrz krzyżacki Ulrich von Jungingen?
Poprawny zapis to: wielki mistrz krzyżacki Ulrich von Jungingen. Nazwy tytułów naukowych i zawodowych, godności i stopni wojskowych, godności osób duchownych itp. piszemy małą literą, np. profesor, dyrektor, książę, król, pułkownik, przeor, prymas. Traktując sformułowanie wielki mistrz krzyżacki jako nazwę godności, zapisujemy je także małą literą.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2006-05-18
W folderze reklamującym pewną instytucję znalazł się zapis nazwy ulicy niezgodny z regułami języka polskiego. Twórcy folderu tłumaczyli ów niepoprawny zapis w ten sposób, że taka właśnie forma widnieje w akcie urzędowym zawierającym nazwy ulic w interesującym nas mieście. Moje pytanie brzmi: czy urzędowy spis ulic sporządzony w magistracie powinien stanowić podstawę (wzorzec, standard) do powielania tych nazw dokładnie w takiej formie jak tam zapisano? Czy zapisanie nazwy ulicy zgodnie z regułami języka polskiego, a niezgodnie z zapisem we wspomnianym urzędowym spisie jest niewłaściwe? Iwona
Reguły ortograficzne odnoszące się do pisowni nazw obiektów topograficznych mówią, że zwykle nazwy te poprzedza uściślający znaczenie wyraz pospolity, taki jak: ulica, pomnik, plac, most, kościół, cmentarz, zaułek. Ponieważ nie wchodzą one w skład nazwy własnej, piszemy je małą literą: ulica Królewska, aleja Trzech Wieszczów, plac Grunwaldzki, kościół Świętej Trójcy, cmentarz Powązkowski, pomnik Jana Pawła II, most Śląsko-Dąbrowski, kopiec Kościuszki, galeria Pod spodem.
W przypadku posługiwania się w zapisie skrótami typu: ul., pl., os., piszemy je małą literą, np.: pl. Hallera, ul. Podchorążych, kościół św. Jana, os. Naftowa.
Wchodzące w skład nazwy skróty typu św., gen., bł. piszemy małą literą, jeśli jednak skróty są rozwinięte, stosujemy wielką literę, czyli: rondo gen. de Gaulle’a, ale rondo Generała de Gaulle’a, kościół św. Barbary, ale kościół Świętej Barbary, kościół oo. Dominikanów, ale kościół Ojców Dominikanów, pomnik bł. Jana Beyzyma, ale pomnik Błogosławionego Jana Beyzyma.
I jeszcze jedna uwaga: jeśli wyraz aleja występuje w liczbie pojedynczej, wyraz ten piszemy małą literą, zaś wielką literą piszemy go wtedy, gdy użyty jest w liczbie mnogiej, np.
Aleje Kościuszki, Aleje Ujazdowskie.
Wyrazy niesamodzielne znaczeniowo, tj. przyimki i spójniki, wchodzące w skład tego typu nazw piszemy małą literą, np.: ulica Cyryla i Metodego, plac Bitwy pod Kockiem, ulica Stanisława ze Skalbmierza. Jeśli nazwa zaczyna się od przyimka, piszemy ją wielką literą, np.: ulica Na Stoku, ul. Nad Strugą, ul. Pod Szwedem, ul. Przy Kuźni, osiedle Za Rzeką, os. Na Wzgórzach Krzesławickich, plac Przy Rynku.
Zatem w myśl tych zasad: ul. ks. I. Skorupki, al. (aleja) Jana Pawła II, ul. Prymasa Wyszyńskiego.
Aldona Skudrzyk
Historia języka2011-08-28
Przymierzam się do przetłumaczenia powieści historycznej, w której pojawia się epizod, kiedy bohaterka zwraca się do pewnego arystokraty z prośbą o pomoc. W oryginale pojawia się liczba mnoga, np. Czy wy, Wasza Ekscelencjo, moglibyście... Występuje też wątek – fikcjonalny – listu, który bohaterka pisze do papieża. W liście też stosuje liczbę mnogą: Jeśli Wy, Wasza Świętobliwość, zechcielibyście mi pomóc... Wydaje mi się, że po polsku lepiej brzmi w takich sytuacjach 3 osoba l. poj.: Ekscelencja mogłaby, Świętobliwość zechciałaby..., ale z drugiej strony słowo wasza oznacza przecież liczbę mnogą? Akcja powieści toczy się w XVII w. Królowie i papieże w tamtych czasach mówili o sobie my (My, król Polski, postanawiamy...), więc może jedynie poprzez wy można było się do nich zwracać? Domyślam się, że skoro władca, występując oficjalnie, mówił o sobie: My, to jego dworzanie, zwracając się do niego Wy + czasownik w 2 osobie l.mn. Ale co z tytułami takimi jak Wysokość, Ekscelencja, Świątobliwość – czy łączą się z 2 czy z 3 osobą, liczby pojedynczej czy mnogiej? Na przykład: Jeśli Wasza Świątobliwość zechce, wyda stosowny dokument czy też Jeśli Wasza Świątobliwość zechcecie, wydacie stosowny dokument. Czasami też spotyka się w powieściach zaimki Jego połączone z tymi tytułami, np. Niech Jego Ekscelencja pozwoli, nie potrafię zrozumieć, kiedy Jego Ekscelencja, kiedy Wasza.
Losy kształtowania się polskiego systemu adresatywnego są skomplikowane. Otóż rozbudowane tytuły szlacheckie (typu: Wasza Miłość Mój Miłościwy Pan, Waszmość Pan) początkowo miały zwykle składnię 2 osoby liczby pojedynczej, rzadziej 2 osoby liczby mnogiej czy 3 osoby liczby pojedynczej. Liczba mnoga nie była zresztą zbyt popularna wśród szlachty; chętnie za to sięgano po nią w środowisku wiejskim, gdzie WY było formą służącą wyróżnieniu i honorowaniu rozmówcy. Jeśli zatem autorka listu jest nisko urodzona, to użyta przez nią liczba mnoga jest jak najbardziej uzasadniona. Zmiana w sposobach zwracania się do rozmówcy polegała nie tylko na stopniowej rezygnacji ze szlacheckiej tytułomanii i tym samym na skracaniu rozbudowanych form, ale także na sygnalizowaniu grzeczności – najpierw przez liczbę mnogą, a potem przez zmianę kategorii osoby – z drugiej na trzecią (por. Marek Łaziński: O panach i paniach. Polskie rzeczowniki tytularne i ich asymetria rodzajowo-płciowa. Warszawa 2006).
Ekscelencja, Eminencja, Świątobliwość łączą się z czasownikiem w 3 os. lp. (w czasie przeszłym – w rodzaju męskim), np. Przybył Jego Ekscelencja (…); Przybył Jego Eminencja, Ksiądz Prymas; Czy Wasza Ekscelencja jest skłonny iść do króla? Czy Wasza Eminencja jest zadowolony ze spotkania? (przykłady za: Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN. Red. A. Markowski. Warszawa 2002) Można użyć zaimka Wasza, gdy zwracamy się bezpośrednio do tej osoby, a w pozostałych sytuacjach posługujemy się formą Jego.
Podobne reguły dotyczą zwrotu Wysokość (Jego/Jej/Wasza Wysokość + 3 osoba liczby pojedynczej). Pamiętać tu jednak należy, że może on odnosić się także do kobiety i stąd forma Jej Wysokość ułaskawiła poddanego.
Joanna Przyklenk