Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (263) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (332) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3311)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Etymologia2015-03-15
Jaka jest etymologia słowa zamek?
Wiesław Boryś w „Słowniku etymologicznym języka polskiego” odnotowuje dwojakie rozumienie leksemu zamek. Rzeczownik ten w znaczeniu ‘urządzenia do zamykania, zabezpieczania przed otwieraniem drzwi, skrzyń, mechanizmów’ jest znany od XIV wieku. Ta ogólnosłowiańska forma (por. czeskie zámek, rosyjskie zamók) wywodzi się z prasłowiańskiego rzeczownika odczasownikowego *zamkъkъ, który określa ‘to, co zamyka, zaciska’. Z kolei zamek w znaczeniu ‘obronnej siedziby pana feudalnego, ośrodka władzy’ jest formą zachodniosłowiańską (por. dolnołużyckie zamk, słowackie zámok). W polszczyźnie występuje od 1500 roku i jest kalką niemieckiego słowa Schloß, które funkcjonuje jako ‘urządzenie do zamykania drzwi, zamek’ oraz ‘zamek, pałac’. Wyraz zamek uznaje się homonim, ponieważ należy on do grupy wyrazów, które mają taki sam kształt zewnętrzny, jednak odrębne pochodzenie i niepowiązane ze sobą znaczenie, co podkreślają także formy odmiany: nie ma zamku ‘budowli’ – nie ma zamka ‘mechanizmu’.
Martyna Kula
Frazeologia2015-03-15
Staje dęba cisza - czy poprawnym będzie nazwanie tej figury personifikacją, czy jedynym pasującym określeniem jest animizacja?
Jednoznaczne przyporządkowanie zdania staje dęba cisza do zbioru personifikacji lub animizacji jest trudne. Na początku warto przyjrzeć się samemu związkowi frazeologicznemu – stawać dęba. Można w ten sposób powiedzieć o:
1. koniu – kiedy stoi na tylnych nogach,
2. człowieku – kiedy sprzeciwia się czemuś, stawia opór,
3. włosach – kiedy na głowie człowieka jeżą się komuś ze strachu, przerażenia.
Uznanie zdania staje dęba cisza za dany środek poetycki jest w tej sytuacji zależne od kontekstu. Jeżeli cisza staje dęba z takich samych powodów co koń (ze strachu lub chęci zdominowania człowieka) lub jeży się podobnie jak włosy – wtedy będzie to animizacja. Jeżeli zaś cisza buntuje się tak samo jak człowiek – wówczas mamy do czynienia z personifikacją. Proszę zatem uważnie przyjrzeć się całemu tekstowi, z którego podany cytat pochodzi i spróbować samodzielnie wybrać, jaka to figura poetycka.
Barbara Matuszczyk

Odmiana2015-03-15
Czy czasownik mieć można uznać za nieosobową formę czasownika niedokonanego?
Tak. Czasownik mieć to bezokolicznik, który obok bezosobników (zakończonych na -no, -to), gerundiów (-anie, -enie, -cie) oraz imiesłowów przysłówkowych (-łszy, -wszy, -ąc) zalicza się do form nieosobowych. Mieć jest czasownikiem jednoaspektowym – niedokonanym, nieposiadającym dokonanego odpowiednika. Takie czasowniki nazywamy imperfectiva tantum.
Barbara Matuszczyk

Frazeologia2015-03-15
Czy obie formy tych frazeologizmów są poprawne: jak biczem strzelił i jak z bicza strzelił?
Poprawna jest druga wersja – jak z bicza strzelił. Pierwsza forma – jak biczem strzelił – nie jest notowana w słownikach. W „Słowniku języka polskiego” pod red. Elżbiety Sobol podaje się jeszcze jeden wariant tego związku frazeologicznego: jak z bicza trzasł. „Inny słownik języka polskiego” pod red. Mirosława Bańki uzupełnia zbiór o formę jak z bicza trzasnął. Potwierdza to „Uniwersalny słownik języka polskiego” pod red. Stanisława Dubisza. Używamy tego frazeologizmu, kiedy chcemy powiedzieć, że coś minęło niespodziewanie lub dla podkreślenia, że ktoś zrobił coś bardzo szybko, w zaskakująco krótkim czasie.
Barbara Matuszczyk

Słowotwórstwo2015-03-11
Czy poprawna jest forma wychowywanie?
Formę wychowywanie uznać należy za poprawną. Jest to gerundium (rzeczownik odczasownikowy) utworzone od czasownika niedokonanego wychowywać (dokonany: wychować). Przy pomocy czasownika dokonanego wyraża się czynność, która została lub zostanie zakończona (np. napisać, zrobić itd.) Czasownik niedokonany (jak pisać, robić, itp.) nie zawiera natomiast informacji dotyczącej kompletności danej akcji (co oznacza, że czynność trwa). Stąd też jednoznacznie wynika, że – wzbudzające wątpliwości – wychowywanie oznacza długotrwały i niezakończony jeszcze proces kształtowania czyjejś postawy. Forma ta stosowana jest powszechnie, czego dowodem jest chociażby tytuł poradnika dla rodziców: „Wychowywanie chłopców” czy następująca konstrukcja zdaniowa: Prowadzenie domu i wychowywanie dzieci to przecież ciężka praca.
Maria Zając

Ortografia2015-03-11
Proszę o podanie prawidłowego zapisu: „Pieśń nad pieśniami” czy „Pieśń nad Pieśniami”?
Zgodnie z normą ortograficzną w języku polskim jedynie pierwszy człon tytułu dzieła lub jego części zapisujemy wielką literą, a jedynymi wyjątkami są „Pismo Święte”, „Stary Testament”, „Nowy Testament” oraz „Magna Charta Libertatum”. Jednak „Wielki słownik ortograficzny PWN” podaje odstępstwo od tej zasady. Zgodnie z regułą 73. tytuły ksiąg biblijnych możemy zapisywać wielkimi literami. W związku z tym za poprawny zapis należałoby uznać zarówno „Pieśń nad pieśniami”, jak i „Pieśń nad Pieśniami”.
Katarzyna Krulicka
Składnia2015-03-11
Mam takie pytanie: jak się mówi: wszyscy dostaniemy zawału serca czy wszyscy dostaniemy zawal serca?
Wątpliwości są związane z zagadnieniem rekcji czasownika, czyli połączenia tej części mowy z określonym przypadkiem gramatycznym. W języku polskim niektóre czasowniki mogą łączyć się z rzeczownikami w różnych przypadkach, co prowadzi do modyfikacji ich znaczenia. Tak dzieje się z przywołanym w pytaniu czasownikiem: dostać.
W połączeniu z biernikiem (kogo? co?) czasownik dostać oznacza otrzymanie czegoś materialnego, np. dostać prezent, natomiast z dopełniaczem (kogo? czego?) czasownik ten występuje w znaczeniu przenośnym, np. dostać kataru. Jedyną poprawną formą jest zatem wszyscy dostaniemy zawału serca.
Katarzyna Krulicka
Ortografia2015-03-11
Czy poprawne jest określenie mail, czy tylko e-mail?
„Słownik języka polskiego PWN” notuje jako poprawne hasła: e-mail, mail oraz mejl. Forma e-mail nacechowana jest bardziej oficjalnie, natomiast formy: mail oraz mejl są stosowane zwykle w komunikacji potocznej.
Katarzyna Krulicka

Ortografia2015-03-08
Powszechnie uważa się, że wyraz ważne z partykułą nie piszemy razem – nieważne. Czy ta sama zasada dotyczy zdania: Ludzie to nie ważne, a najważniejsze istoty na naszej planecie?
W przykładzie podanym przez Panią mamy do czynienia z wyraźnym przeciwstawieniem, a w takich wypadkach obowiązuje pisownia rozdzielna, np. niedobry (nie z przymiotnikami łącznie), ale nie dobry, lecz zły (zasada: http://sjp.pwn.pl/zasady/Przed-przymiotnikami-i-imieslowami-przymiotnikowymi;629531).
Katarzyna Wyrwas

Ortografia2015-03-08
Chciałabym zapytać o pisownię nazwy urzędu: Wójt Gminy Winnica w akcie prawnym – rozporządzeniu. Czy poprawnie jest zapisać to wielkimi literami czy małymi, a jeśli będą to małe litery, to które?
Wielką literą w akcie prawnym napiszemy – co oczywiste – nazwę własną Winnica, ale również nazwę sprawowanego urzędu wójt oraz rzeczownik gminy. Tytuły naukowe i zawodowe, takie jak wójt, należy wprawdzie zapisywać małymi literami, jak podaje „Wielki słownik ortograficzny PWN”. Zasada pisowni małą literą dotyczy także współczesnych i historycznych nazw okręgów administracyjnych, wyodrębnionych w strukturach kościelnych i państwowych, takich jak gmina, jednak zgodnie ze zwyczajem (zapisanym w regule „Zasad pisowni polskiej”) pisownię wielkimi literami można stosować nie tylko w aktach prawnych, lecz również w tekstach o innym przeznaczeniu, pod warunkiem że nazwa taka odnosi się do konkretnej osoby i występuje w pełnym brzmieniu.
Anna Kubica

Znaczenie2015-03-08
Witam serdecznie, mam pytania odnośnie do wyrazów deprecjonować, dezawuować i dewaluować. Konkretnie chodzi mi o ich zastosowanie w różnym kontekście. Słownik PWN podaje, że deprecjonować znaczy ‘obniżać wartość czegoś, kogoś’. Jak rozumiem, możemy powiedzieć Nie deprecjonuję dorobku tego artysty, ale czy powiemy pojęcie to uległo na przestrzeni lat deprecjacji? Wydaje mi się, że nie. Nasuwa się bowiem definicja deprecjacji jako obniżenia siły nabywczej pieniądza. Czy w tym kontekście lepiej byłoby użyć dewaluacji? Np. Pojęcie to, na przestrzeni ostatniego ćwierćwiecza, uległo dewaluacji, czyli obniżyło się jego znaczenie, ranga. Rozumiem, że pomiędzy dewaluacją jako obniżeniem wartości pieniądza a deprecjacją w tym znaczeniu możemy postawić znak równości? Czy deprecjonować i dezawuować będą synonimiczne w kontekście wartości, czy może lepiej dezawuować używać w kontekście obniżaniu zasług? Np. Jego dokonania, przez lata dezawuowane przez ówczesne autorytety, wracają teraz na właściwe miejsce w hierarchii zasług dla kraju.
Proszę mi wybaczyć bałagan informacyjny i prawdopodobnie nie najlepsze przykłady, ale pisałem to w pośpiechu. Dodam, że nie znalazłem nigdzie odpowiedzi na powyższe kwestie, co najwyżej pobieżne wyjaśnienia nt. każdego wyrazu z osobna.
Z góry dziękuję i łączę pozdrowienia
Jacek Kubiak
Pytanie Pana dotyka spraw bardzo istotnych nie tylko dla użytkowników języka, ale też dla lingwistów. Okazuje się bowiem, że wyrazy o wręcz identycznym znaczeniu mogą mieć różną łączliwość, że definicje słownikowe nie wystarczają, aby sprawnie posługiwać się językiem; właśnie w pytaniu Pana pojawiają się na to przykłady. W zdaniach: Nie deprecjonuję dorobku tego artysty . Jego dokonania, przez lata dezawuowane przez ówczesne autorytety, wracają teraz na właściwe miejsce w hierarchii zasług dla kraju czasowniki deprecjonować i dezawuować mogą być używane wymiennie. Takiej „podkładalności” nie ma już w zdaniach, w których mamy nazwy czynności deprecjacja i dewaluacja: *Pojęcie to uległo na przestrzeni lat deprecjacji. Pojęcie to, na przestrzeni ostatniego ćwierćwiecza, uległo dewaluacji. Mimo iż znaczenia słownikowe są takie same, łączliwość jest inna.
Jaką można dać radę użytkownikowi języka? Otóż nie wystarczy patrzeć na znaczenie słownikowe, ale trzeba też przyjrzeć się cytowanym przykładom użycia. Oto kopie haseł z „Uniwersalnego słownika języka polskiego” pod red. Stanisława Dubisza:

deprecjacja książk. «obniżenie wartości czegoś»
○ Deprecjacja zawodu nauczyciela.

dewaluacja
1. ekon. bank.
a) «ustawowe obniżenie wartości waluty danego kraju w stosunku do złota lub walut zagranicznych»
○ Dewaluacja marki.
○ Przeprowadzić dewaluację.
b) «obniżenie się realnej wartości pieniędzy»
○ Dewaluacja złotego.
2. książk. «obniżenie się wartości, znaczenia czegoś»
○ Dewaluacja słowa, wartości.

deprecjonować książk. «powodować deprecjację, pomniejszać wartość, przedstawiać w gorszym świetle»
○ Deprecjonować czyjś dorobek naukowy, czyjeś zasługi.

dezawuować książk. «umniejszać wartość czegoś, podważać coś; dyskredytować»:
○ Krytyk bezpodstawnie dezawuuje tę książkę w oczach odbiorców.
○ Dezawuować czyjeś publiczne wystąpienie.

dewaluować
1. ekon. bank.
a) «przeprowadzać reformę pieniężną polegającą na dewaluacji»
○ Dewaluować pieniądz.
b) «powodować dewaluację»
2. książk. przen. «obniżać wartość, znaczenie czegoś»
○ Dewaluować czyjeś starania.

Na początku swojej odpowiedzi wspomniałam, że poruszony przez Pana problem jest ważny nie tylko dla użytkowników języka, ale również dla lingwistów. Rodzi się bowiem pytanie, czy łączliwość ma ścisły związek ze znaczeniem, czy też są to dwie odrębne dziedziny. Sama jestem historykiem języka i obserwuję nieraz, że łączliwość wyrazów ogranicza się, co jest sygnałem cofania się jednostki z języka (ale czasami jest to sygnał zmiany znaczenia!). Inaczej do problemu podchodzą lingwiści badający współczesny język. Dla nich odmienność łączliwości to sygnał odmienności znaczenia, inaczej – badają znaczenie poprzez obserwację łączliwości. I z pewnością głębsza analiza uwzględniająca szeroką gamę łączliwości pokazałaby różnice w znaczeniu omawianych tu jednostek leksykalnych. Jednak proponowane w słownikach specjalistycznych definicje nie byłyby czytelne dla niespecjalistów. Na dowód przytoczę dwie ze „Słownika gniazdowego polskich partykuł”:
CHYBA ‘mówiący o tym, o czym mowa [wiesz, o czym], o czym nie jest tak, że wie, że nie R, mówi, że jest możliwe, że nie R’.
OCZYWIŚCIE ‘nadawca, mówiąc o tym, o czym mowa, mówi, że wiedząc to, co on o tym wie pod danym względem, nie można powiedzieć, że nie R’.
Krystyna Kleszczowa
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-07
Moje pytanie dotyczy odmiany angielskiego imienia i nazwiska Andrew McAfee.
Czy poprawne będzie nieodmienianie zarówno imienia, jak i nazwiska, np. z Andrew McAfee?
Imię Andrew z uwagi na swą wymowę [endrju] jest na gruncie polskim nieodmienne, ponieważ nie ma wzorca deklinacyjnego, do którego można byłoby je dopasować.
Nazwisko McAfee można (i trzeba) odmienić, jest bowiem zakończone w wymowie na -i: [mak-afi] z akcentem na końcu, a takie wyrazy są u nas odmieniane jak przymiotniki, należy jedynie zadbać o oddzielenie oryginalnej postaci nazwiska apostrofem od dodawanych końcówek poszczególnych przepadków: McAfee’ego, McAfee’emu, McAfee’m. Ma tu zastosowanie jedna z reguł zawartych w „Zasadach pisowni polskiej”.
Katarzyna Wyrwas
Wyrazy obce2015-03-07
Interesuje mnie prawidłowa pisownia słowa farmakopea w odmianie przez (wszystkie) przypadki w liczbie mnogiej. Np. przygotowuję zestawienie / listę wzorców chemicznych z podziałem na producentów / farmakopee? Czy może producentów / farmakopeje? Chodzi o to, że jest kilka różnych farmakopei. Słowo farmakopea wygląda podobnie jak słowo idea, jednak mam wątpliwości, czy odmiana jest taka sama.
Rzeczownik farmakopea pochodzący od greckiego słowa pharmakopoiía ‘sporządzanie leków’ jest używany w polszczyźnie jako fachowy termin farmaceutyczny w znaczeniu «urzędowy spis leków zatwierdzonych do użytku, podający obowiązujące normy ich składu, siłę działania preparatów leczniczych, a także przepisy, wskazówki dotyczące ich przygotowywania, dawkowania, przechowywania i oceny». Wyraz ten rzeczywiście odmienia się jak idea, kamea, orchidea. Słowniki (poza „Słownikiem fleksyjnym języka polskiego”) odnotowują wprawdzie, że rzeczownik ten nie tworzy form liczby mnogiej, lecz skoro są one potrzebne, to można je utworzyć na wzór wymienionych wyżej rzeczowników żeńskich. Oto pełen zestaw form:

lp.
M. farmakopea
D. farmakopei
C. farmakopei
B. farmakopeę
N. farmakopeą
Ms. farmakopei
W. farmakopeo!

lm.
M. farmakopee
D. farmakopei
C. farmakopeom
B. farmakopee
N. farmakopeami
Ms. farmakopeach
W. farmakopee!
Katarzyna Wyrwas

Wyrazy obce2015-03-07
Zwracam się do Państwa z pytaniem natury poprawnościowej: stosowania obcych nazw w tekstach polskich. Mamy tekście nazwy potraw, napojów i przypraw w języku bretońskim, np. kalva, co w języku francuskim ma swój odpowiednik: kalvados ‘jabłecznik’ w zdaniu: Maria poszła do swojego pokoju bez tradycyjnego [kalva]. Czy to słowo będzie odmieniane? Jeśli tak, to analogicznie do czego? Do rzeczowników rodzaju żeńskiego? Wnioskujemy – po znaczeniu wyrazu – że jest to rzeczownik nieżywotny rodzaju męskiego. Czy w takich przypadkach poszukiwać analogicznych rzeczowników i kierować się ich odmianą? Czy też bezpieczniej pozostawić bez odmiany?
Rzeczowniki zakończone na -a odmieniają się w polszczyźnie według deklinacji żeńskiej, nawet jeśli nazywają osobę lub przedmiot rodzaju męskiego, np. mężczyzna, poeta, idiota.
O „męskim” znaczeniu rzeczownika kalva będzie świadczyć dołączony do niego przymiotnik w formie rodzaju męskiego – jak w cytowanym zdaniu. Forma nieodmieniona to nie najlepszy pomysł...
Katarzyna Wyrwas

Ortografia2015-03-07
Moje pytanie dotyczy pisowni skrótu od słowa druhna. Czy piszemy dh z kropką czy bez niej? Gdyż żaden słownik nie precyzuje tego. Jedynej informacji doszukałem się na stronie sjp.pwn.pl, gdzie prof. Mirosław Bańko napisał: „Nie znam zwyczaju harcerzy, ale myślę, że słowo druhna można skracać tak samo, jak słowo druh (np. dh Alicja Nowak), a odczytywać je jako całe słowo: druhna Alicja Nowak”. Proszę o drugą opinię. Z góry dziękuję.
Prof. Bańko dobrze radzi, ponieważ to kontekst nazwiska pozwala na właściwe odczytanie skrótu dh używanego w odniesieniu do kobiety. Opinia Profesora pochodzi badaj z 2003 roku i od tego czasu mógł był zmienić zdanie. Może warto Go zapytać ponownie?
Ja myślę, że ewentualnie można byłoby stosować zapis z kropką (dh.), skoro słowo druhna nie kończy się na h jak druh (z czego wynika zapis dh bez kropki w mianowniku, a zapis dh. w innych przypadkach). Skrótu takiego nie ma w słownikach, ale to nie byłby pierwszy przypadek, gdy formy używane i potrzebne zostają z czasem zauważone, zaakceptowane i odnotowane.
Katarzyna Wyrwas

Ortografia2015-03-07
Jeżeli w nazwie własnej pojawia się cudzysłów, np. MDK „Koszutka”, Ośrodek Rekreacyjno-Sportowy „Żabka”, to czy potem należy samodzielnie występujące w tym samym tekście wyrazy Koszutka czy Żabka nadal pisać w cudzysłowie? I drugie pytanie: czy Trójka w nazwie radiowa Trójka może być w cudzysłowie?
W podanym typie nazw cudzysłów MOŻE być użyty, nie jest obligatoryjny – wyodrębnia końcowy wyraz w wielowyrazowych opisowych nazwach własnych, czyli właściwą nazwę własną. Tak – przez użycie cudzysłowu - wyodrębniony wyraz w pełnej nazwie powinien zachować cudzysłów także w dalszym użyciu. Nazwa własna programu radiowego MOŻE – oczywiście – zostać ujęta w cudzysłów.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2015-03-07
Bardzo zależy mi na jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, która forma gramatyczna jest poprawna: protokół czy protokoł. Szczerze mówiąc nigdy nie spotkałem się w żadnych mediach ani literaturze z absurdalną dla mnie formą protokoł. Jest również podkreślona przez słownik komputerowy jako błąd. Mój zwierzchnik zaś uporczywie ją stosuje, twierdząc, że obydwie wersje są poprawne. Rozumiem, że liczba mnoga – protokoły lub formy wynikające z deklinacji owego słowa po wymianie ó na o mogą wprowadzać niektóre osoby w błąd.
Sprawa jest prosta: wystarczy wskazać zapis w najlepszym słowniku ortograficznym PWN: http://sjp.pwn.pl/so/protokol;4496792.html, aby udowodnić, że mamy w polszczyźnie tylko jedną formę tego rzeczownika: protokół.
Poza tym słowo to odnotowano w „Wielkim słowniku języka polskiego” Polskiej Akademii Nauk: http://wsjp.pl/do_druku.php?id_hasla=25564&id_znaczenia=0. We wskazanym artykule hasłowym są zawarte wszystkie współczesne znaczenia i wszystkie formy odmiany.
Formy przypadków zależnych oraz pochodne czasowniki i przymiotniki mają wspomnianą przez Pana – typową dla języka polskiego – wymianę ó do o: protokołu, protokołem, protokołować, protokolant, protokolarny itd., choć nawet tu słowniki odnotowują formy oboczne: protokóle, protokółu, protokółować, protokólarny, które również uznaje się za dopuszczalne, choć znacznie rzadziej używane niż formy protokole, protokołu itd.
Forma protokoł jest odnotowana jedynie w słowniku z 1808 roku, a w kolejnym wydanym – z 1861 roku – jest już tylko protokół wraz z obocznym zapisem protokół, który był wtedy również w użyciu. Dla nas jest to przede wszystkim poświadczenie dawniejszej wymowy głoski u, a nie o] w tym wyrazie. Wszystkie XX-wieczne słowniki języka polskiego, także te wydane nawet przed I wojną światową, zawierają już wyłącznie formę podstawową w wersji PROTOKÓŁ.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2015-03-07
Szanowni Państwo, czy poprawny i dozwolony jest skrót śmp w znaczeniu ‘środki masowego przekazu’?
Takiego skrótu nie odnotowuje żaden słownik, ale Google pokazują, że jest używany, czyli jest w polszczyźnie potrzebny. W tekstach specjalistycznych, naukowych używa się – idąc za modą anglosaską – wielu skrótowców na oznaczenie kierunków badań, dyscyplin wiedzy, np. językowy obraz świata oznacza się jako JOŚ. Myślę że w tekstach dotyczących środków masowego przekazu można byłoby zaaprobować stosowanie skrótowca ŚMP, takie formy mają bowiem oparcie w praktyce językowej. Oczywiście w języku ogólnym, niespecjalistycznym należałoby zapewne wyjaśnić ten akronim, ponieważ mówiący nie są do niego przyzwyczajeni.
W wykazie skrótów Ministerstwa Spraw Zagranicznych widnieje pisany małymi literami śmp (https://www.msz.gov.pl/resource/ae3962bd-9637-440f-8628-b77734e79e5e:JCR), lecz chyba bardziej rozpowszechniona jest wersja pisana wersalikami: ŚMP. Skrótowiec jest tworem dość nowym, więc jego pisownia wkrótce się ustali.
Katarzyna Wyrwas

Nazwy własne (pisownia i odmiana)2015-03-07
Jak odmieniać nazwisko Zięty?
Nazwisko ma formę przymiotnikową, więc powinno być odmieniane jak przymiotnik: Ziętego, Ziętemu, Ziętym.
Katarzyna Wyrwas

Interpunkcja2015-03-07
Mam pytanie o poprawność zdania z kropką po 65 w środku zdania. Coraz częściej spotykam się z takimi zapisami. Które ze zdań jest poprawne? Może oba? Skąd pisownia kropki w środku zdania?
1. Ocena parametrów biochemicznych krwi u osób starszych powyżej 65. roku życia.
2. Ocena parametrów biochemicznych krwi u osób starszych powyżej 65 roku życia.
Stosowanie kropek po liczebnikach w zdaniu rzeczywiście jest istotne. Wynika to z fleksji, czyli odmiany, w tym wypadku liczebników przez przypadki, które muszą dopasować się do reszty wyrazów w zdaniu. Kropka stawiana po liczebniku sygnalizuje nam, że należy dopasować jego formę do kolejnych składników zdania. Istnieją jednak pewne odstępstwa od tej zasady, ponieważ kiedy z kontekstu zdania jasno wynika, jak ma brzmieć forma danego liczebnika, nie jest konieczne stosowanie po nim kropki, ale też nie będzie to błąd, kiedy się ją postawi. Dla lepszego wyjaśnienia sytuacji, zacytuję zasadę dotyczącą tego problemu ze „Słownika języka polskiego PWN”:

„Po cyfrach arabskich oznaczających liczebniki porządkowe stawiamy kropki, np. na 10. (= dziesiątym) piętrze; w 3. (= trzeciej) osobie, po raz 7. (= siódmy).
Kropka po liczebniku może zostać opuszczona, jeśli z kontekstu jednoznacznie wynika, że użyty został liczebnik porządkowy, np. Chodzę do 8 klasy.
Po cyfrze oznaczającej datę nie daje się kropki, gdy nazwa miesiąca została zapisana słownie: 7 kwietnia, 17 maja (nie: 7. kwietnia, 17. maja)”.

Oba zapisy są więc poprawne, lecz ten z kropką jest uważany za bardzo jednoznaczny, ponieważ kropka po liczbie wskazuje, że cyfry zastępują formę liczebnika porządkowego. Faktem jest natomiast, że zwykle jesteśmy w stanie wywnioskować z kontekstu zdania, o jaki liczebnik idzie. Oto stosowna reguła .
Anna Kubica


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166