Najczęściej zadawane pytania (216) Ortografia (507) Interpunkcja (172) Wymowa (65) Znaczenie (209) Etymologia (285) Historia języka (21) Składnia (274) Słowotwórstwo (118) Odmiana (293) Frazeologia (116) Poprawność komunikacyjna (212) Nazwy własne (364) Wyrazy obce (72) Różne (148) Wszystkie tematy (2856)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-10-04
Jak należy odmieniać nazwisko (pochodzenia chyba rosyjskiego): generał E. Leoszenia – generałowi E. Leoszeni czy Leoszenii?
Pierwsze z przywołanych nazwisk odmienia się według deklinacji żeńskiej (mimo tego, że należy do mężczyzny) i przyjmuje takie końcówki jak rzeczowniki żeńskie miękkotematowe, np. studnia. Poprawna odmiana tego nazwiska wygląda następująco M. Leoszenia, D. = C. = Ms. Leoszeni, B. Leoszenię, N. Leoszenią. Pojedyncze i w końcówkach dopełniacza, celownika i miejscownika jest związanie z wymową nazwiska generała – w mianowniku słyszymy [ńa], tak jak np. w zupełnie rodzimym nazwisku Grzenia.
Daria Sitko, Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-10-04
Jak brzmi celownik od nazwiska OwczynnikowOwczynnikowowi?
Nazwisko Owczynnikow należy odmieniać w ten sam sposób, co rzeczowniki męskie twardotematowe, np. generał, minister. W celowniku liczby pojedynczej przyjmują one końcówkę –owi (generałowi, ministrowi). Choć forma Owczynnikowowi może wydawać się nieco dziwna, jest ona poprawna.
Daria Sitko
Poprawność komunikacyjna2011-10-04
Proszę o wskazanie właściwej formy: uchwała została podjęta czy uchwała została powzięta.
Oba połączenia są dobre i oba są notowane przez słowniki poprawnościowe jako przykłady kolokacji.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-29
Piszemy synod zamojski czy Synod Zamoyski?
Jeśli chodzi o synod zamojski jako nazwę konkretnego wydarzenia z 1720 r., uzasadniona jest pisownia zarówno małą literą, jak i ze względów uczuciowych – dużą (por. Hierarchowie kościelni wzięli udział w synodzie zamojskim, ale też: Hierarchowie kościelni wzięli udział w Synodzie Zamojskim). Natomiast jeśliby potratować owo wyrażenie jako oficjalną nazwę instytucji, pisalibyśmy oba człony dużymi literami (por. Unicki Synod Zamojski uchwalił wiele dekretów kościelnych).
Gdyby jednak połączenie synod zamojski miało się odnosić do dowolnego współczesnego synodu odbywającego się w diecezji zamojsko-lubaczowskiej, z pewnością nie funkcjonowałoby ono jako jego pełna nazwa (bo ta brzmiałaby np. III Synod Biskupów Diecezji Zamojsko-Lubaczowskiej) i wówczas jedynie uzasadniony mógłby być zapis małymi literami.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2011-09-29
Czy poprawne jest adresowanie pism do przewodniczącej rady miasta (kobiety) Przewodniczący Rady Miasta... oraz podpisywanie przez nią samą pism np. informacyjnych do radnych z formą Przewodniczący Rady z podaniem jej imienia i nazwiska. Wiem, że należy używać żeńskich, a form męskich używamy wtedy, gdy nie możemy utworzyć żeńskich (np. brzmią śmiesznie). Wiem też, że męskie są bardziej oficjalne. Proszę o pomoc, jak jest poprawnie? Obawiam się, że dysponuję starą wiedzą.
Problem ten wykracza nieco poza zagadnienia językowe. Niegdyś funkcje takie jak dyrektor, prezes, czy właśnie przewodniczący, pełnione były głównie przez mężczyzn, dlatego też utrwaliły się w języku w postaci rzeczowników rodzaju męskiego. Rzeczywiście, są one uznawane za bardziej oficjalne i prestiżowe. W przywołanych sytuacjach poprawne jest użycie formy męskiej, zwłaszcza że mamy do czynienia z pismami o charakterze urzędowym. Forma przewodnicząca również jest poprawna i często używana. Raczej posłużymy się nią w sytuacji mniej formalnej, chyba że dana pani wyraźnie zaznaczy, by zwracać się do niej w ten sposób (np. na oficjalnej stronie warszawskiego urzędu miasta znajdziemy informację o Przewodniczącej [sic!] Rady m.st. Warszawy). Poprawne zatem są obie formy, przy czym, gdy chcemy podkreślić powagę danego stanowiska, raczej użyjemy rzeczownika w rodzaju męskim.
Daria Sitko
Ortografia2011-09-29
Jak pisać następujące nazwy? Z małej czy dużej litery: cesarstwo rosyjskie (cesarstwa rosyjskiego), unia brzeska (unii brzeskiej), gubernia chełmska (guberni chełmskiej)?
Wyrażenie cesarstwo rosyjskie możemy zapisać zarówno wielkimi, jak i małymi literami, wszystko zależy od znaczenia, w jakim chcemy go użyć. Jeżeli chodzi o nazwę istniejącego kiedyś państwa, należy wybrać zapis dużymi literami. Jednak możemy posłużyć się tym pojęciem, np. odnosząc się nie do konkretnego państwa, ale ogólnie do ustroju Rosji. Wówczas będzie to nazwa pospolita i zapiszemy ją małymi literami.
Z kolei nazwy wydarzeń historycznych można rozpoczynać wielkimi literami ze względów uczuciowych lub dla podkreślenia szacunku. W tym wypadku wybór należy do autora tekstu. Zgodnie z zasadami ortograficznymi możemy napisać Unia Brzeska oraz unia brzeska.
Bez wątpienia małych liter użyjemy przy wyrażeniu gubernia chełmska. Jest to bowiem nazwa administracyjna i traktujemy ją tak samo, jak nazwy współczesne (np. województwo śląskie, powiat będziński). Inny zapis będzie niepoprawny.
Daria Sitko
Interpunkcja2011-09-28
Mam problem interpunkcyjny dotyczący zdania: Przeglądając karty albumu z pięknymi fotografiami Kopalni Soli w Wieliczce, dojdziemy z pewnością do wniosku, że jest to niezwykłe miejsce, niezwykły zabytek — jedyny taki obiekt w świecie. Czy uzasadnione jest postawienie pierwszego przecinka, po słowie Wieliczce? Może nie jest to jakiś szczególnie ciekawy temat, ale jest przedmiotem ożywionej dyskusji z przełożonym. Będę wdzięczna za odpowiedź i rozstrzygnięcie sporu.
Przecinek będący przedmiotem sporu został postawiony poprawnie i powinien znaleźć się w tym miejscu. Ma to uzasadnienie w składni, oddziela on bowiem zdanie podrzędne, którego głównym członem jest imiesłów przeglądając, od zdania nadrzędnego. Ponadto, zasada 367 pisowni polskiej zamieszczona w Wielkim słowniku ortograficznym PWN mówi: „Imiesłów zakończony na -ąc, -łszy, -wszy — bez względu na to, jak interpretujemy jego funkcję w zdaniu — w zasadzie oddziela się przecinkiem wraz z ewentualnymi jego określeniami od poprzedzającej go lub następującej po nim reszty zdania”.
Daria Sitko
Odmiana2011-09-28
Czy rzeczowniki typu Australia, Europa mają tylko liczbę pojedynczą?
Nie. Rzeczowniki te są co prawda najczęściej używane w liczbie pojedynczej, ale możemy w całkowicie regularny sposób utworzyć dla nich liczbę mnogą, np. te Australie, te Europy. Por. zresztą zupełnie sensowne zdania: Europa z czasów Napoleona i z końca XIX w. to dwa różne światy, dwie różne Europy; Australia pokazywana w telewizji znacznie odbiega od tej widzianej na żywo. Można powiedzieć, że te dwie Australie są zupełnie różne.
Omawiane rzeczowniki to tzw. formy singulare tantum, ale ich określenie jest trochę mylące. O ile bowiem formy plurale tantum zgodnie z tym, co komunikuje ich nazwa, mają jedynie formy liczby mnogiej i w ogóle nie tworzą liczby pojedynczej, o tyle formysingulare tantum występują nie tylko w liczbie pojedynczej (jak wynikałoby z nazwy), ale także w liczbie mnogiej, choć w tej drugiej można je spotkać w konkretnych tekstach niezmiernie rzadko.
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-09-26
Proszę o rozstrzygnięcie wątpliwości związanych z odmianą rosyjskich nazwisk zakończonych na –ina oraz –na. Według reguły 314. Nowego słownika ortograficznego PWN pod red. E. Polańskiego z 2002 r. żeńskie formy od nazwisk zakończonych na -in odmieniają się zgodnie z paradygmatem przymiotnikowym (Puszkina, Puszkiną). Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. M. Bańki z tego samego roku podaje, że odmężowskie nazwiska zakończone na -ina odmieniają się jak rzeczowniki (Puzynina, Puzyniny). Jeśli dobrze rozumiem, słowniki podają różne informacje. Jak należy odmienić nazwiska Galicyna, Niefagina?
Według Nowego słownika poprawnej polszczyzny żeńskie nazwiska zakończone na -na mają odmianę przymiotnikową. Zgodnie z tą regułą nazwisko Fiodorowna w dopełniaczu powinno mieć formę Fiodorownej. Nie jestem jednak pewna,czy nie powinno ona brzmieć Fiodorowny.
słowniki mówią w kwestii odmiany żeńskich nazwisk rosyjskich jednym głosem. Proszę jeszcze raz przeczytać regułę 314. pisowni. Jasno wynika z niej, że nazwiska na -ina typu Puszkina (właśnie ten przykład jest tam omówiony) odmieniają się według paradygmatu rzeczownikowego. Regułę tę należy zastosować także w przypadku odmiany nazwisk Galicyna i Niefagina.
Zgadzam się z tym, że polskie i rosyjskie nazwiska z formantem -na odmieniają się jak przymiotniki, jednak w nazwisku Fiodorowna mamy nie formant -na, ale -owna, a rzeczowniki z tym formantem, podobnie jak polskie zakończone na -ówna, przyjmują końcówki rzeczownikowe. Poprawnie zatem będzie M. Fiodorowna, D. Fiodorowny, C. Fiodorownie, B. Fiodorownę, N. Fiodorowną, Ms. Fiodorownie.
Zachęcam też do lektury innej odpowiedzi na podobne pytanie, którą przygotowałam kiedyś dla poradni, a którą może Pani znaleźć w naszym archiwum (w okienku wyszukiwania proszę wpisać Karenina).
Katarzyna Mazur
Składnia2011-09-23
Mam problem z odmianą słowa hasło w zdaniu: Często zapominam hasło/hasła? Która forma jest poprawna?
Występujący w przykładzie czasownik zapominać wymaga albo dopełniacza (zapominać czegoś), albo biernika (zapominać coś), czyli poprawne będą obie formy: zapominam hasła i zapominam hasło.
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-09-22
Sklep nazywa się Feniks. Które ze sformułowań jest poprawne: idę do Feniksa czy idę do Feniksu?
Dobrze będzie idę do Feniksa.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-22
Zajmujemy się tłumaczeniami na potrzeby rynku gier komputerowych. Wiele postaci w takich grach posiada specjalne umiejętności, czary lub moce, które w języku angielskim zawsze zapisywane są wielką literą (wszystkie człony, np. Freezing Shot, Burning Arrow). Zastanawialiśmy się, jaki zapis takich nazw w języku polskim byłby najbardziej poprawny? Przytoczę przykład: „Mogą też uspokajać wrogów za pomocą głosu smoka”. Głos smoka jest rodzajem magicznego okrzyku wydawanego przez bohatera, jego oryginalna nazwa to Dragon Voice. Czy zapis: „Mogą też uspokajać wrogów za pomocą Głosu Smoka” byłby niepoprawny z punktu widzenia ortografii polskiej?
Nie ma żadnego uzasadnienia dla pisowni tych wyrazów w polskim tłumaczeniu wielkimi literami. Poprawnie będzie zatem tylko: mrożący strzał i płonąca strzała (o ile moje tłumaczenie oddaje to, co istotnie wyrażają angielskie słowa) oraz głos smoka.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-22
Sorbento-nawóz czy sorbentonawóz? Jak pisać: z kreską czy bez kreski? Jest nawóz zawierający zarówno składniki pokarmowe, jak również aktywny sorbent, wpływający korzystnie na zmianę właściwości gleb.
Poprawnie będzie sorbentonawóz. Jest to złożenie nadrzędno-podrzędne (jeden człon dookreśla drugi) o obu podstawach rzeczownikowych, zbudowane podobnie do formy żelazobeton ‘beton wzmocniony prętami z żelaza’. Wyrazy tego typu piszemy w ciągu, czyli jako jedno słowo, bez dywizu i bez spacji.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-21
Jak napisać poprawnie, wykorzystując cyfrę: 5-cio latki; 5cio latki; 5ciolatki; 5-cio-latki?
Każda zaproponowana forma jest błędna. Jeśli chodzi o zapis cyfrowo-słowny rzeczownika pięciolatki, to jedyną jego poprawną wersją będzie 5-latki.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-09-21
Czy w języku polskim można użyć formy old schoolowy, czy tylko oldschoolowy. Jak można to zastąpić w języku młodzieżowym?
W polszczyźnie mamy ten przymiotnik, ale Wielki słownik ortograficzny PWN notuje go tylko zapisie oldskulowy, choć np. w Słowniku polszczyzny potocznej Macieja Czeszewskiego znajdziemy jako oboczny także zapis oldschoolowy. Wyrażenie *old schoolowy jest utworzone niezgodnie z regułami języka polskiego.
Z moich obserwacji wynika, że forma oldksulowy jest zadomowiona w języku młodzieżowym, nie ma zatem powodu, by jej w odpowiednich sytuacjach unikać.
Katarzyna Mazur
Różne2011-09-21
Proszę o pomoc w pewnej sprawie. Oto fragment poematu, w którym piątoklasiści w ramach kartkówki mieli wskazać epitety: „(...) Z otworu czarnej strzechy, jak z warkocza wstęgi;/ I słońce usta sennych promykiem poranka (...)”.
Mam pewne wątpliwości co do zasadności wskazania przez nauczycielkę jako epitetu wyrażenia usta sennych. Bardzo proszę o wyjaśnienie.
W przytoczonym przez Panią fragmencie Pana Tadeusza epitetem będzie m.in. samo słowo sennych, które należy potraktować jako rzeczownikowe określenie wyrazu usta (na gruncie składni powiedzielibyśmy, że jest to dla wyrazu usta przydawka rzeczowna w związku rządu).
Całe wyrażenia usta sennych nie jest natomiast żadnym rozbudowanym epitetem dla innego wyrazu, zatem jeżeli tak wskazała nauczycielka, nie do końca była w zgodzie z prawdą. Posługując się terminologią gramatyczną, nazwiemy je natomiast frazą dopełnieniową podrzędną względem czasownika drażni (por. „I słońce usta sennych promykiem poranka/ Drażni, jak dziewczę kłosem budzące kochanka”).
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-09-21
Proszę o odpowiedź, która wersja jest poprawna: 1. skupisko śnieżyczek przebiśniegów; 2. skupisko śnieżyczki przebiśnieg, 3. skupisko śnieżyczek przebiśnieg.
W nazwach złożonych o charakterze zestawień, których człony wchodzą ze sobą w związek zgody, musimy odmienić je oba, a zatem poprawnie składniowo i semantycznie będzie skupisko śnieżyczek przebiśniegów.
Katarzyna Mazur
Składnia2011-09-21
Chciałam zapytać o poprawność zdania Organizacja zajmuje się promocją i prowadzeniem działań dotyczących osób niepełnosprawnych. Zastanawiam się, do którego ze słów: promocji czy działań odnosi się wyraz dotyczących (czy należy to słowo zmienić?).
Wyraz dotyczących występuje tu w dopełniaczu, musi się więc łączyć z jakimś nadrzędnym względem niego rzeczownikiem, który ma tę samą wartość kategorii przypadka. Takim rzeczownikiem w dopełniaczu jest słowo działań, należy zatem przyjąć, że to właśnie do niego odnosi się imiesłów przymiotnikowy dotyczących. Nie może się łączyć natomiast ani ze słowem promocją, ani z wyrazem prowadzeniem, bo ich obu użyto w narzędniku.
A całego zdania absolutnie nie trzeba zamieniać – jest zupełnie sensowne i poprawne składniowo.
Katarzyna Mazur
Różne2011-09-21
Chciałam zapytać, w jaki sposób zapisać (w cudzysłowie czy bez, a może kursywą) – warsztaty i pokazy – „Sztuka i Kino”, „Kocham Kino” (Czy drugi rzeczownik należy pisać z wielkiej litery?), „Warszawskie wakacje filmowe”?
Indywidualne nazwy imprez piszemy wielką literą, a zatem na pewno dobrze będzie zarówno: Sztuka i Kino; Kocham Kino; Warszawskie Wakacje Filmowe, jak i dużą literą i w cudzysłowie, czyli „Sztuka i Kino”; „Kocham Kino”; „Warszawskie Wakacje Filmowe”.
Jeśli są to niejako tytuły odsłon imprez i w zapisie poprzedzimy je właściwymi nazwami pisanymi wielkimi literami, możemy owe tytuły notować w cudzysłowie i z tylko pierwszą literą pierwszego członu wielką i z pozostałymi małymi, np. Spotkania ze Sztuką „Kocham Kino”.
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-09-21
Mam nadzieję, że pomożecie:) Otóż od dłuższego czasu szukam informacji na temat słowa patrzałam. Używam tej formy chyba od zawsze i nigdy jakoś nie zwracałam na to uwagi, aż ktoś z innego województwa zaczął mnie poprawiać na patrzyłam. Nie chcę popełniać błędu, dlatego się tym zainteresowałam, ale zauważyłam, że zdania są bardzo podzielone. Gdzieś wyczytałam, że to się wzięło z gwary śląskiej. Ja własnie jestem ze Śląska dlatego może nikt wcześniej nie zwrócił na to uwagi tylko dopiero mieszkaniec Wrocławia:) Proszę mi powiedzieć czy słowo patrzałam jest dopuszczalne i czy faktycznie wynika ono z naszej śląskiej gwary.
Już rozwiewam wszelkie wątpliwości. Patrzałam to zupełnie poprawna w języku ogólnopolskim forma 1. osoby rodzaju żeńskiego w czasie przeszłym od czasownika patrzeć. Zaś patrzyłam ma takie same wartości kategorii fleksyjnych, ale jest utworzona od czasownika patrzy, również występującego w polszczyźnie ogólnej. Informacji na ten temat można poszukać np. w Słowniku gramatycznym języka polskiego (Saloni i in.) oraz w Nowym słowniku poprawnej polszczyzny M. Bańki.
Katarzyna Mazur

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143