Najczęściej zadawane pytania (203) Ortografia (499) Interpunkcja (166) Wymowa (65) Znaczenie (197) Etymologia (273) Historia języka (21) Składnia (269) Słowotwórstwo (114) Odmiana (286) Frazeologia (115) Poprawność komunikacyjna (206) Nazwy własne (341) Wyrazy obce (68) Różne (147) Wszystkie tematy (2767)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Składnia2011-08-30
Uczeń napisał w wypracowaniu: Pewnego dnia, gdy Janosik ze swoja kompanią wyszli z jaskini, ujrzeli zbliżające się wozy kupieckie. Czy poprawne jest sformułowanie: Janosik ze swoja kompanią wyszli, czy też powinno być: Janosik ze swoją kompanią wyszedł z jaskini(...)?
Możemy napisać Pewnego dnia, gdy Janosik ze swoją kompanią wyszli z jaskini, ujrzeli zbliżające się wozy kupieckie, jeśli chcemy podkreślić, że wszyscy wykonawcy obu tych czynności są tak samo ważni, albo Pewnego dnia, gdy Janosik ze swoją kompanią wyszedł z jaskini, ujrzał zbliżające się wozy kupieckie, jeżeli naszą intencją jest przekazać informację, że to głównie Janosik wyszedł i coś ujrzał, a wszyscy inni byli tylko mało znaczącym tłem.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Redaguję magazyn skierowany do pracowników dużej firmy wchodzącej w skład międzynarodowej korporacji. W artykułach często wymieniane są nazwy stanowisk – polskie piszemy małą literą (np. dyrektor finansowy). Problem pojawia się, gdy w jednym tekście wymieniane są stanowiska polskie i obcojęzyczne (np. Global Director). Jaką pisownię zastosować w takiej sytuacji: ujednolicić i wszystkie stanowiska pisać małą literą, czy pozostawić pisownię mieszaną, tzn. polskie stanowiska – małą literą, a obcojęzyczne – wielką?
Zdecydowanie ujednolicałabym pisownię, tak by wszystkie (i polskie, i obce) tytuły stanowisk były notowane tylko małymi literami.
Język angielski ma specyficzną ortografię, ale skoro polscy lingwiści sugerują, by nawet tytuły utworów, które w oryginalnej wersji angielskiej są pisane w całości wielkimi literami, pisać po polsku zgodnie z naszą normą (czyli tylko pierwsze słowo dużą literą), myślę, że w przypadku nazw stanowisk tym bardziej powinniśmy odwoływać się do rodzimych zasad.
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-08-30
Chciałbym dowiedzieć się, czy istnieje oficjalnie w języku polskim słowo snus, a dokładniej czy została ustalona oficjalna odmiana przez przypadki. Słowo pochodzi z języka szwedzkiego, jest to nazwa szwedzkiej używki tytoniowej.
Najnowsze słowiki ortograficzne nie notują tego słowa, to jednak nie powód, by posługując się nim w języku polskim, nie odmieniać go. Snus będzie przyjmował następujące formy:
lp.: M. snus, D. snusa, C. snusowi, B. snusa, N. snusem, Ms. snusie;
lm.: M. snusy, D. snusów, C. snusom, B. snusy, N. snusami, Ms. snusach.
Katarzyna Mazur
Różne2011-08-30
Czy zaimek zwrotny się prawidłowo powinien znajdować się przed czasownikiem, czy po nim? Na przykład w zdaniu: Należy spodziewać się dużych zmian czy Należy się spodziewać dużych zmian?
Zaleca się, by – jeśli to tylko możliwe – słowo się umieszczać przed czasownikiem, ale nie zawsze jest to bezwzględna konieczność, a nieraz, gdy zdanie składa się tylko z formy czasownikowej i się – jest to wręcz niemożliwe (por. nieakceptowalne *Się wstydzę). Ogólnie powinno się starać nie kończyć i nie zaczynać zdania słowem się (jeśli jednak nie można spełnić obu warunków – por. wyżej – lepiej się dać na koniec wypowiedzenia, czyli np. Myj się!).
W przytoczonych w pytaniu zdaniach się nie jest ani na ich początkach, ani na końcach, zatem oba zdania należy uznać za poprawne, choć ja skłaniałabym się bardziej ku wersji drugiej, czyli Należy się spodziewać dużych zmian.
Katarzyna Mazur
Słowotwórstwo2011-08-30
Często używa się przymiotnika postapokaliptyczny na określenie różnego rodzaju zdarzeń, rzeczy, zjawisk dziejących się po globalnej katastrofie. Kilka razy spotkałem się jednak również z rzeczownikiem postapokalipsa. Czy taki wyraz złożony jest w języku polskim uprawniony? A jeżeli tak, co ww. słowo oznacza?
Wyraz postapokalipsa jest zupełnie poprawny (podobnie jak postmodernizm, postkolonializm) i będzie nazwą tego, co ma wydarzyć się po apokalipsie, nazwą czasów poapokaliptycznych.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Chciałabym dowiedzieć się, w jakiej formie powinno być zapisywane wyrażenie key visual (główny motyw graficzny np. w kampanii reklamowej) – dużą czy małą literą.
Zdecydowanie powinno się zapisywać to wyrażenie małymi literami – funkcjonuje ono bowiem jako nazwa pospolita.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Jak napisać: niezakwestionowany czy nie zakwestionowany, nieprzekazanie?
Nie z imiesłowami przymiotnikowymi piszemy zasadniczo łącznie (a więc raczej Niezakwestionowane twierdzenie zostało opublikowane w podręczniku). Gdy jednak zależy nam na podkreśleniu czynnościowego charakteru imiesłowu, można, w uzasadnionych wypadkach, napisać cząstkę nie- łącznie (por. Do tej pory nie zakwestionowane twierdzenie na razie jest obowiązujące).
Natomiast nie z rzeczownikami (a właśnie rzeczownikiem jest słowo przekazanie) piszemy razem, czyli nieprzekazanie, ale także niespanie, niemyślenie itd. Oczywiście reguła ta nie obowiązuje np. wtedy, gdy mamy w tekście jakieś wyraźne przeciwstawienie typu nie myślenie, ale spanie – wówczas, jak widać w przykładzie – pisownia nie jest rozdzielna.
O szczegółowych zasadach dotyczących zapisywania cząstki nie można przeczytać tutaj oraz tu.
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-08-30
Nie potrafię odnaleźć jednoznacznej odpowiedzi na moją kwestię – dotyczy ona odmiany czasownika wynikać, a konkretnie formy dla 3 osoby w czasie przeszłym: wynikła czy wyniknęła? Przykład: Niezgodność wynikła z błędu pisarskiego.
Akurat czasownik wynikać ma w czasie przeszłym w 3 os. lp. rodzaju żeńskiego tylko jedną formę – wynikała. Natomiast w przypadku czasownika wyniknąć w czasie przeszłym dla tych samych wartości liczby, osoby i rodzaju mamy dwie równoprawne formy – wynikła lub wyniknęła.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Jeśli piszemy nazwę dzielnicy wraz z nazwą jej poddzielnicy (np. Śródmieście Solec; Wola Mirów), to jakiego rodzaju zapis stosujemy: z łącznikiem, półpauzą czy tylko ze spacją?
Będzie tu obowiązywała zasada pisowni z łącznikiem, a więc Śródmieście-Solec oraz Wola-Mirów.
Katarzyna Mazur
Znaczenie2011-08-30
Zastanawiam się nad użyciem słowa wiodący, które w znaczeniu ‘główny, czołowy’ jest uważane za kalkę z języka rosyjskiego, a tym samym niepoprawne. Stąd moje pytanie: w jakim znaczeniu należy używać wyrażenia wiodący, aby było ono poprawnie zastosowane?
Formy wiodący można użyć (jako imiesłowu czynnego od czasownika wieść) w następujących znaczeniach,
1. taki, który dokądś/gdzieś wiedzie, prowadzi, np. Ta droga wiedzie do sławy;
2. taki, który kogoś/coś prowadzi, np. Najlepszy jest przewodnik wiodący turystów ciekawymi szlakami;
3. taki, który czymś po czymś wiedzie, przesuwa, np. Wiódł palcem po mapie;
4. taki, który coś realizuje, np. To człowiek wiodący spokojne życie.
Formy wiodący w znaczeniach, które Pani przywołała, w ogóle nie traktuje się jako regularnego imiesłowu i faktycznie krytykuje się ją jako nieuprawniony rusycyzm.
Katarzyna Mazur
Słowotwórstwo2011-08-30
Dziś spierałam się z mężem, czy jest poprawna wersja: Będzie dziś pochmurnie. Wydaje mi się, że mówi się pochmurno.
Obie wersje: pochmurno oraz pochmurnie są poprawne.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-30
Uprzejmie proszę o rozstrzygnięcie następującej kwestii. Chodzi o pisownię nazwy szkół w tekście, w którym występuje najpierw nazwa szkoły w pełnym brzmieniu, a potem tylko przytaczana jest w niepełnym. V Liceum Ogólnokształcące w Katowicach (...). W Liceum...; czy w liceum..., jeśli pisze się dalej o tej konkretnej szkole. To samo dotyczy np. dyrektor szkoły, ale jeśli konkretnej, to Dyrektor Szkoły?
Jeśli najpierw mamy użytą pełną nazwę szkoły, później możemy jej część zapisywać albo małą (liceum ogólnokształcące, liceum), albo dużą literą (Liceum Ogólnokształcące, Liceum) – zob. reguła 93.
W kwestii pisowni nazwy stanowiska trzeba uważać. Otóż zasada jest taka, że spośród wszystkich nazw stanowisk wielką literą piszemy obowiązkowo nazwy stanowisk jednoosobowych w aktach prawnych (np. ustawach). Ale jeśli ta nazwa występuje w pełnym brzmieniu, można ją pisać wielką literą również w tekstach o innym przeznaczeniu, przy czym musi być jasność, do której konkretnej osoby odnosi się to stanowisko (zob.: reguła 85).
I teraz pojawia się kwestia tego, jak zapiszemy nazwę stanowiska pani dyrektor placówki edukacyjnej. Bo jeśli tylko dyrektor szkoły, to nie jest to stanowisko jednostkowe (takim jest np. Prezydent RP, Naczelnik Sądu Okręgowego w Katowicach, Dyrektor Miejskiego Centrum Kultury w Mysłowicach, Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 1 w Mikołowie itp., bo na każdym z tych stanowisk zasiada jedna osoba, a stanowisko dyrektora szkoły ma tysiące osób w Polsce). Z tego wynika, że samą nazwę dyrektor szkoły należałoby pisać małą literą. Jednak gdyby użyła Pani nazwy Dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego W Katowicach, wówczas pisownia słowa Dyrektor dużą literą jest możliwa (ale mogłaby tu zostać użyta też mała litera), i to niezależnie od tego, czy chce Pani przywołać zaraz po nim nazwisko tej konkretnej pani dyrektor, czy też jedynie ma je Pani w głowie.
Poprawne będzie zatem każde z następujących zdań:

1. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała Dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach Anna Kowalska.
2. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała Dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach.
3. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach Anna Kowalska.
4. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała dyrektor V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach. Kierowane przez Annę Kowalską Liceum jest jednym z najlepszych w województwie.
5. Podczas miejskiej inauguracji nowego roku szkolnego głos zabrała Anna Kowalska z V Liceum Ogólnokształcącego w Katowicach, dyrektor szkoły.
6. Zostaliśmy zaproszeni na rozpoczęcie nowego roku szkolnego do Szkoły Podstawowej nr 1 w Mikołowie. Najpierw przywitała nas dyrektor szkoły/Szkoły. (Tu dyrektor szkoły jest raczej nazwą niejednostkowego stanowiska lub stanowiska jednoosobowego w niepełnym brzmieniu (możemy tak przyjąć, ponieważ słowo szkoła wchodzi tu także w skład nazwy instytucji), natomiast dyrektor Szkoły należy interpretować jako nazwę stanowiska jednoosobowego w niepełnym brzmieniu, stąd mała litera w wyrazie dyrektor (uzasadnienie wielkiej litery dla drugiego członu – por. pierwsza część odpowiedzi).
7. Głos zabrała Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 1 w Mikołowie Anna Kowalska.

Oczywiście może być też tak, że kieruje Pani pismo do dyrektor szkoły, a wówczas wszelkie zawroty do niej w formie Pani Dyrektor powinny być zapisane wielką literą.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-29
Jak dzielić przy przenoszeniu wyrazy obce, np. Buc-kinghamshire czy Buck-inghamshire? Col-lege czy co-llege?
Wyraz Buckinghamshire możemy podzielić np. po sylabie [bu], czyli w następujący sposób: Bu-ckinghamshire, lub dopiero po [cking], a więc Bucking-hamshire. Z kolei słowo college przedzielamy tak: col-lege.
Sławomir Duda
Etymologia2011-08-29
Jaka jest etymologia wyrazów: naparstek, pierścionek, naparstnica?
Słowo naparstek pojawia się w polszczyźnie już w XV w. na określenie osłonki zakładanej na palec podczas szycia. Pochodzi ono od – znanego na większości prasłowiańskiego obszaru językowego – wyrażenia *na pṛ’stě, złożonego z przyimka na i rzeczownika, który w mianowniku przybierał postać *pṛ’stъ, a znaczył po prostu ‘palec’. Ten ostatni kontynuuje praindoeuropejską formę *pṛ’sto- niosącą treść ‘coś wystającego do góry’. Do tej samej rodziny słowotwórczej, co prasłowiański wyraz *napṛ’stъkъ, należą też rzeczownik *pṛ’stenь ‘obrączka, ozdoba noszona na palcu’ i jego zdrobniała forma pṛ’stenъkъ ‘pierścionek’, ale także naparstnica – nazwa rośliny z kwiatami przypominającymi kształtem naparstki.
Katarzyna Mazur
Etymologia2011-08-29
Jaka jest etymologia wyrazu parskać?
Występujący tu w bezokoliczniku czasownik parskać pochodzi od psł. formy *pṛskati oznaczającej ‘kichać, prychać, dyszeć, ziać’, w której znajdujemy ślady praindoeuropejskiego rdzenia *per-, niosącego zresztą podobne sensy.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-08-29
Mam pytanie co do pisowni następujących nazw: Licheńskie Spotkania Rodzin „Piknik z Mamą i Tatą” czy też Licheńskie Spotkania Rodzin „Piknik z mamą i tatą” lub licheńskie spotkania rodzin „Piknik z Mama i Tatą”, czy w ogóle bez cudzysłowu? Gdy mówi się o tej imprezie, używając tylko słowa piknik – to pisze się je wielką literą i w cudzysłowie?
Nazwy imprez sportowych i religijnych o charakterze indywidualnym, bez względu na zasięg (lokalny, gminny, miejski), jeśli organizatorzy chcą im nadać indywidualną nazwę, piszemy wielką literą, np.: Licheńskie Spotkania Rodzin „Piknik z Mamą i Tatą” czy też Licheńskie Spotkania Rodzin „Piknik z mamą i tatą” lub licheńskie spotkania rodzin „Piknik z Mamą i Tatą”. Organizator ma tu głos decydujący. Użycie cudzysłowu to alternatywa możliwa do wykorzystania.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2011-08-29
Czy samo słowo fundacja odnoszące się do konkretnej fundacji posiadającej nazwę własną, pisze się wielka czy małą litera? Przykładowo Fundacja „Spem Donare” czy – fundacja „Spem Donare” czy w ogóle bez cudzysłowu? Podobnie z hospicjum – czy mówiąc o konkretnym hospicjum i używając tylko słowa hospicjum, piszemy to słowo wielką literą?
Wielką literą zapisujemy skrócone nazwy instytucji, ich działów, organizacji, tytuły książek, jeśli wcześniej wystąpiły w tekście w pełnym brzmieniu, np.: Fundacja, Hospicjum. Zapis poprawny: fundacja „Spem Donare” lub fundacja Spem Donare.
Aldona Skudrzyk
Interpunkcja2011-08-29
Witam, mam wątpliwości co do obecności przecinka w następujących zdaniach: 1) Inaczej niż na co dzień. 2) Posłuchaj co ci w duszy gra.
Przed niż w pierwszym zdaniu nie trzeba stawiać przecinka, ponieważ przed członem porównawczym wprowadzonym przez wyrazy niż, jak, jakby, jako, niby, niby to, niczym, ni to, podobnie jak nie umieszczamy przecinka. Jeśli człony porównawcze wchodzą w skład wypowiedzenia złożonego, to powinniśmy je oddzielać przecinkiem, np.: Jest szybszy, niż myślałem. Natomiast w drugim zdaniu, które Pani przytacza, przed co przecinek jest konieczny.
Joanna Przyklenk
Poprawność komunikacyjna2011-08-29
Czy archaizmy można stosować na: sprawdzianach, kartkówkach? Można pisać rzeczowniki w liczbie podwójnej, np. jedno słowo, dwie słowie, trzy słowa?
Posługiwanie się w języku codziennym konstrukcjami językowymi, które wyszły z użycia i są powszechnie odczuwane jako przestarzałe, jest uznawane za błąd stylistyczny, chyba że ich obecność ma jakieś uzasadnienie, np. zastosowane archaizmy pełnią dodatkową oprócz informacyjnej funkcję, a więc są choćby zamierzonym elementem gry językowej czy świadomej stylizacji lub występują w wypowiedzi odnoszącej się do realiów życia minionej epoki, ewentualnie użyto ich w funkcji metajęzykowej (np. we fragmentach podających przykłady zmian znaczeniowych w języku czy – by odwołać się do przykładu z pytania – omawiających problem liczby podwójnej; por. też poprawne zdanie: „Otrok” to dawne określenie młodzieńca). Nie sądzę jednak, by w przypadku zdecydowanej większości sprawdzianów wprowadzenie słów przestarzałych dało się wytłumaczyć chęcią zwrócenia uwagi na sam język komunikatu, a w związku z tym należy uznać ich pojawienie się za poważną usterkę. Niewątpliwie nie do zaakceptowania z punktu widzenia poprawności językowej są np. takie zdania z archaizmem fleksyjnym: Rezystancja i opór to dwie słowie nazywające stosunek napięcia do natężenia prądu elektrycznego, a także: W funkcji podmiotu w zdaniu nr 17 występują dwie słowie: „matka” oraz „córka”, mamy tu więc do czynienia z tzw. podmiotem szeregowym.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2011-08-29
Zwrócono mi ostatnio uwagę, że sformułowanie zwracam się z zapytaniem, czy... jest niepoprawny. Czy to prawda? Używałam tej formy głównie w mejlach służbowych.
Jeżeli całe Pani mejle miały dość oficjalny charakter, to i zwrot zwracam się z zapytaniem mógł się w nich pojawić. Mamy w tym bowiem wyrażeniu do czynienia z rzeczownikiem zapytanie, który jest synonimem pytania jako ‘wypowiedzi o charakterze pytającym’ używanym tylko w bardzo oficjalnych sytuacjach (np. przy składaniu interpelacji poselskich, w dyplomacji. I dlatego gdyby korespondowała Pani służbowo z klientem, chcąc mu zaproponować udział w ankiecie, trzeba by było jednak zacząć np.: Zwracam się do Pana z pytaniem, czy zechciałby Pan poświęcić nam chwilę. Użyte w tym kontekście zdanie: *Zwracam się do Pana z zapytaniem, czy zechciałby Pan poświęcić nam chwilę zawierałoby usterkę stylistyczną. Zresztą nawet w bardzo oficjalnej korespondencji z przedstawicielem, wyższym czy niższym rangą, jakiejś firmy, z którą Pani zakład współpracuje, należałoby raczej używać form zwracam się z pytaniem lub po prostu chciałabym zapytać – obie są bardzo grzeczne, ale jednocześnie cechują się odpowiednim stopniem oficjalności.
Katarzyna Mazur

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139