Najczęściej zadawane pytania (201) Ortografia (483) Interpunkcja (164) Wymowa (64) Znaczenie (184) Etymologia (267) Historia języka (21) Składnia (264) Słowotwórstwo (111) Odmiana (277) Frazeologia (112) Poprawność komunikacyjna (201) Nazwy własne (328) Wyrazy obce (66) Różne (145) Wszystkie tematy (2687)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2011-05-14
Chcę zapytać, jak należy zapisać wyraz plac w wyrażeniu: plac św. Piotra - dużą czy małą literą? Na przykład w zdaniu: Zgromadziliśmy się na placu św. Piotra. Ja bym zapisała małą literą, ale nie jestem pewna.
Powinno być plac św. Piotra lub plac Świętego Piotra. Zdecydowanie tak. Intuicja Pani nie myli.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-05-14
Proszę o informację, jak poprawnie powinno się napisać:Kierownik ds. Transportu i Organizacji
czy też Kierownik ds. transportu i organizacji?
Nazwę stanowiska powinniśmy pisać w całości małymi literami, czyli kierownik ds. transportu i organizacji. Jeżeli jednak nazwa ta pojawia się w adresie podania kierowanego do szefa jakiejś jednostki, będziemy mieć:
Szanowny Pan
Jan Kowalski
Kierownik ds. Transportu i Organizacji

Katarzyna Mazur
Ortografia2011-05-14
Czy dopuszczalne są zapisy: ul. K. Wyszyńskiego, Uniwersytet K Wyszyńskiego? Czy takie skróty są dopuszczalne w odniesieniu do nazwiska kard. Stefana Wyszyńskiego?
Nie, takie zapisy nie są dopuszczalne. Słowo kardynał możemy skracać jedynie do postaci kard., a zatem poprawnie będzie: ul. kard. S. Wyszyńskiego oraz Uniwersytet kard. S. Wyszyńskiego ewentualnie UKSW, przy czym tu mamy nie skrót K, ale literę K wchodzącą w skład skrótowca, a to coś zupełnie innego.
Katarzyna Mazur
Interpunkcja2011-05-14
Bardzo proszę o pomoc w rozwiązaniu problemu związanego z interpunkcją. Która z wersji tego zdania jest poprawna i dlaczego? – nawet znajomi korektorzy nie są zgodni co do tego.
1) Po zapoznaniu się z tytułami wycenimy książki i poinformujemy Państwa o proponowanej cenie zakupu;
2) Po zapoznaniu się z tytułami, wycenimy książki i poinformujemy Państwa o proponowanej cenie zakupu.
Poprawna jest wersja bez przecinka. Okoliczników i składniowych fraz okolicznikowych (taką frazą właśnie jest wyrażenie po zapoznaniu się z tytułami) zasadniczo nie oddziela się od reszty zdania znakami interpunkcyjnymi, chyba że miałyby one charakter wtrącenia, dopowiedzenia lub byłyby na tyle wieloznaczne, że odbiorca zadnia mógłby nie być pewnym, z którą częścią wypowiedzenia się łączą. W przywołanym przykładzie żadna z tych wyjątkowych sytuacji nie występuje, zatem nie będziemy oddzielać ww. okolicznika znakiem przestankowym.
Katarzyna Mazur
Interpunkcja2011-05-14
Spotkałem się ostatnio z takim zdaniem: Oni będą o krok bliżej do wejścia do światowego rządu. Uważam, że po wyrazie wejścia powinien stać przecinek. Czy mam rację?
Nie, przecinka tu być nie powinno. Nie mamy tutaj przecież współrzędnej konstrukcji do czegoś i do czegoś (jak w wyrażeniu: wrócił do biegania i do pływania, bo = wrócił do biegania, do pływania), w przypadku której brak spójnika należałoby zastąpić przecinkiem. Wręcz przeciwnie – wyrażenie do wejścia (dokąd?) do rządu ma strukturę nadrzędno-podrzędną (no i właśnie testem jest to, że nie można między oba człony stanowiące wyrażenia przyimkowe włożyć spójnika współrzędnego i ani też ale; por. niepoprawne *do wejścia i do rządu).

Myślę, że chciał Pan z interpunkcją postąpić tu podobnie, jak się postępuje z powtórzonymi spójnikami. Ale i tam obowiązuje reguła, że przecinek stawiamy tylko przed takimi spójnikami po raz kolejny użytymi, które pełnią tę samą funkcję w zdaniu i są na tym samym stopniu podrzędności lub nadrzędności. Poprawne zatem będą następujące wypowiedzenia:
1) Weź jabłko i gruszkę, i pomarańczę (oba i łączą człony rzeczownikowe);
2) Siedział i czytał, i myślał (oba i łączą człony czasownikowe);
ale również:
3) Weź jabłko i gruszkę i przynieś mi to wszytko (pierwsze i łączy rzeczowniki, drugie – czasowniki);
4) Siedział i czytał książki i czasopisma (pierwsze i łączy czasowniki, drugie – rzeczowniki).

Przy okazji moje wątpliwości budzi sama konstrukcja być o krok bliżej do czegoś. Mówimy być o krok od czegoś lub ewentualnie być o krok bliżej od czegoś niż ktoś. Przytoczone przez Pana zdanie wydaje się nie do końca poprawne, ale być może jakoś da się uzasadnić je kontekstem.
Katarzyna Mazur
Interpunkcja2011-05-14
Czy postawienie przecinka przed słowem jako w poniższym zdaniu jest uzasadnione?
Mówi się o miłości i istotnej roli, jaką pełni ona w życiu człowieka, jako „własny bieg bycia naszego”?
Słownik mówi, że jeśli wyrażenie wprowadzone przez jako określa przyczynę lub jest uzasadnieniem, można je oddzielić przecinkiem, ja jednak nie sądzę, żeby zacytowane przeze mnie zdanie pasowało do tego kryterium.
Intuicja Pani nie zawiodła: w przytoczonym przykładzie z przecinka przed jako trzeba by zrezygnować.
Katarzyna Mazur
Interpunkcja2011-05-14
Czy przecinki w poniższym zdaniu są postawione we właściwym miejscu? Czy w przypadku takich zdań przecinek przed imiesłowem nie może zastąpić przecinka przed że?
Wymieniał inne ziemskie dobra, stwierdzając, że człowiek zdobywa je, a one nie są w stanie zapewnic mu szczęścia.
W przywołanym zdaniu przecinki są postawione poprawnie. Nie wolno bowiem pomijać przecinka między imiesłowem a zależnym od niego składniowo zdaniem lub równoważnikiem zaczynającym się od spójników poprzedzanych zwykle przecinkiem, np. że.
Reguła z wyrzutnią przecinka dotyczy bowiem innych sytuacji z użyciem imiesłowowych równoważników, np. takich, gdy imiesłów znajduje się bezpośrednio po spójnikach typu że, aby itp. lub po zaimku względnym, które wprowadzają zdanie nadrzędne względem owego imiesłowu, np. Wiedział, że paląc, naraża się na raka płuc, To było dziecko, które chcąc wejść na piętro, spadło ze schodów.
Wnioski są zatem następujące:
1) jeśli imiesłów jest nadrzędny względem czasownika wprowadzanego że – przecinek przed że zostaje;
2) jeśli wtrącony imiesłów jest podrzędny względem czasownika wprowadzanego że i występuje zraz po tym że – przecinek przed że pomijamy.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2011-04-30
Niniejszym stwierdzamy, że brak uszkodzeń budynku mieszkalnego spowodowanych eksploatacją górniczą – moi przeciwnicy (przełożeni) twierdzą, że powyższe zdanie jest zbudowane niepoprawne. Czy mają rację?
To Pani ma rację. Zastosowała Pani w zacytowanym zdaniu konstrukcję ze zdaniem podrzędnym, wprowadzanym spójnikiem że wymagającym po sobie obecności czasownika. No i ten czasownik Pani wprowadziła – mamy tu bowiem formę brak, uznawaną za tzw. czasownik niewłaściwy, różniący się od właściwych tym, że nie ma pełnego paradygmatu odmiany. Pani oponenci zasugerowali się pewnie innym znaczeniem wyrazu brak - ‘fakt nieistnienia czegoś’. Ten rzeczownikowy brak występuje np. w takim zdaniu Nie narzekajcie stale na brak pieniędzy.
Katarzyna Mazur
Interpunkcja2011-04-30
Proszę p pomoc w następującej kwestii: czy w zdaniu Do trzeciego roku życia spełniano każdy mój kaprys, na żądanie karmiono, pojono, przesadnie dbano o higienę, wożono na spacery, huśtano po wyrazie kaprys można postawić dwukropek lub kropkę?
Zdecydowanie można postawić kropkę. Co do dwukropka mam wątpliwości – trzeba by bowiem wówczas przyjąć, że wszystkie czynności wymienione po tym dwukropku były podejmowane, by zaspokoić jakieś kaprysy dziecka, a nie wiem, czy przesadne dbanie o higienę właśnie temu miało służyć. Czyżby dziecko domagało się tego? Nie sądzę ;)
Katarzyna Mazur
Różne2011-04-30
Jaką częścią mowy jest słowo zaginionej występujące w zdaniu: Matka szuka zaginionej córki? Słownik gramatyczny języka polskiego (autorzy: Z. Saloni, W. Gruszczyński, M. Woliński, R. Wołosz) podaje, że zaginiona to rzeczownik.
Jeśli będziemy posługiwać się klasyfikacją przyjętą przez Saloniego i jego współpracowników, musimy uznać, że w podanym przykładzie mamy do czynienia z przymiotnikiem zaginiona. Rzeczownik zaginiona występowałby natomiast w zdaniu: Zaginiona ma długie czarne włosy, niebieskie oczy, ok. 180 cm wzrostu.
Teraz słowo wyjaśnienia. Słownik gramatyczny języka polskiego notuje co prawda rzeczownik żeński zaginiona oraz rzeczownik męski zaginiony (podobnie jak rzeczowniki chory i chora, zmarły i zmarła), ale także przymiotnik zaginiony, a wśród jego form tę mającą rodzaj żeński i w mianowniku lp. przyjmującą kształt zaginiona (por. też przymiotniki chory, zmarły). Nierzadko bowiem zdarza się tak, że pierwotny przymiotnik zaczyna występować częściej w funkcji rzeczownika i w takim rzeczownikowym znaczeniu również wchodzi do słownika jako osobna jednostka homonimiczna.
Katarzyna Mazur
Poprawność komunikacyjna2011-04-30
Czy zwrot aneks do decyzji jest poprawny? Czy urzędnik może wydać aneks do decyzji?
Jeżeli decyzją nazywa się dokument (a nie fakt, że ktoś o czymś zdecydował), to połączenie aneks do decyzji jest zupełnie sensowne i poprawne językowo.
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-04-30
Mam dylemat, jak odmienić żeńskie nazwisko dwuczłonowe, w którym jeden człon jest obcojęzyczny, np. Bożena Sękara-Wohn.
W przypadku nazwisk żeńskich dwuczłonowych odmieniamy oba człony niezależnie od siebie, trzymając się oczywiście reguł deklinacji dla nazwisk żeńskich w ogóle, tzn. końcówki fleksyjne przyłączamy tylko do tych członów, które zakończone są samogłoską -a, zaś wszystkie inne pozostawiamy w formie podstawowej. A W związku z tym w wypadku nazwiska p. Bożeny jego poszczególne formy deklinacyjne przyjąć powinny następujący kształt.
D. Sękary-Wohn; C. Sękarze-Wohn, B. Sękarę-Wohn, N. Sękarą-Wohn, Ms. Sękarze-Wohn.
Katarzyna Mazur
Składnia2011-04-30
Chcę wiedzieć, czy takie zdanie: Plateau, pośrodku którego znajduje się szesnastometrowy krzyż Virtuti Militari, ma tysiąc czterysta metrów kwadratowych jest zdaniem złożonym podrzędnym.
Przytoczone wypowiedzenie to faktycznie zdanie złożone o strukturze nadrzędno-podrzędnej. Zaś sam człon podrzędny należałoby nazwać wplecionym zdaniem rozwijającym.
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-04-30
Jak się pisze, że ma trzy oczy?
Problemem nie jest sama pisownia, ale odmiana. Jeśli wyraz oko miałby tu oznaczać narząd wzorku, powinniśmy zapisać troje oczu. Gdyby natomiast chodziło o oko jako nazwę czegoś, co ma np. kształt zbliżony do kształtu gałki ocznej (por. oka w rosole czy w sieci), musimy zastosować odmianę trzy oka.
Katarzyna Mazur
Składnia2011-04-30
Proszę o wskazanie poprawnej formy orzeczenia w zdaniu: Z Zakładowego Domu Kultury zespoły artystyczne i część kadry przeszła/ przeszły do nowo powstałego centrum kultury.
Poprawnie będzie: Z Zakładowego Domu Kultury zespoły artystyczne i część kadry przeszły do nowo powstałego centrum kultury.
Katarzyna Mazur
Składnia2011-04-30
Jaką formę powinno mieć orzeczenie w następującym zdaniu:
Analiza pokazała, że 10,1% badanych dzielnicowych pracowało(a)w Policji do jednego roku?
Orzeczenie powinno tu przyjąć formę rodzaju nijakiego. Poprawnie będzie zatem: Analiza pokazała, że 10,1 procent badanych dzielnicowych pracowało w Policji do jednego roku.
Katarzyna Mazur
Znaczenie2011-04-30
Mam pytanie dotyczące regionalnej rozbieżności znaczeniowej wyrażenia bez mała. W języku polskim to wyrażenie znaczy tyle, co ‘prawie, niemal’. Jednak w regionie, z którego pochodzę (okolice Wodzisławia Śląskiego i Rybnika) to wyrażenie ma zupełnie inne znaczenie, a mianowicie ‘podobno, prawdopodobnie’. W słownikach gwary śląskiej owe bez mała tłumaczone jest zgodnie z językiem polskim. Skąd zatem znaczenie tego wyrażenia, o którym mowa wyżej? Czy jest to jakiś wybryk gwarowy, charakterystyczny dla tej części Śląska?
W Małym słowniku gwary Górnego Śląska jest notowane dla wyrażenia bez mała m.in. znaczenie ‘podobno, prawdopodobnie’. Słownik ten podaje natomiast nieco inne ortograficznie i fonetycznie formy zapisu: bezmała = bezma = bezmałaś, bezmaj = bezmajś = bezmałś.
Przywołane znaczenie omawianej jednostki uwzględnia też Mały słownik gwar polskich pod red. Jadwigi Wronicz, z tym że tu jedyną notowaną formą jest bezma. Autorzy słownika zamieścili przy okazji przykład użycia z powiatu lublinieckiego (Ty sie bezma chcesz żynić), ale informują również o występowaniu tej formy i na reszcie obszaru Śląska.
Katarzyna Mazur
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2011-04-30
Zastanawiam się, który zapis jest poprawny: Szkolne Koło Miłośników Gry na Gitarze, Koło Języka Angielskiego czy Szkolne koło miłośników gry na gitarze, Koło języka angielskiego?
Ponieważ koła to pewne organizacje, wszystkie człony ich nazwy z wyjątkiem przyimków i spójników powinno się pisać wielkimi literami. Poprawnie zatem będzie: Szkolne Koło Miłośników Gry na Gitarze oraz Koło Języka Angielskiego.
Katarzyna Mazur
Wymowa2011-03-18
Mam problem ze słowami polaroid, polaroidy, hemoroid, hemoroidy, android, androidy. Gdzie powinien być akcent, jak wygląda podział na sylaby? Czy mówimy [polarojit, polarojidy] z akcentem w obu wyrazach na [-o-], czy [polaroit, polaroidy] z akcentem na [-i-]? Czy tak samo jest z pozostałymi parami wyrazów?
Rzeczownik polaroid ma cztery sylaby [po-la-ro-it] i wymawiamy go, silniej zaznaczając przedostatnią sylabę, czyli [-ro-]. W liczbie mnogiej akcent również jest typowy i w mianowniku pada na sylabę [-i-], bo mówimy: [po-la-ro-i-dy]. Następujące wersje wymowy: *[po-la-rojt] i *[po-la-ro-jit] oraz *[po-la-roj-dy] czy *[po-la-ro-ji-dy] są niepoprawne.
Akcent paroksytoniczny (na drugą sylabę od końca) obowiązuje też dla wszystkich form leksemu android, z których M. lp. jest wymawiany [an-dro-it], a M. lm. [an-dro-i-dy].
Regularnie akcentowany jest także rzeczownik hemoroidy używany jako nazwa jednostki chorobowej (słowniki języka polskiego nie notują postaci *hemoroid), z tym że tu ortograficzne i jest znakiem głoski [-j-], a sam wyraz w M. lm. jest wymawiany trzysylabowo [he-mo-rojt].
Katarzyna Mazur
Różne2011-03-18
Czy forma dopełniacza rzeczownika dzieci brzmiąca dziecków może być uznana za gwarową, dialektalną?
Słownik wyrazów gwarowych Jana Karłowicza notuje istnienie tej formy, szczególnie w gwarze kaliskiej. Wyraz ten pojawił się również w miesięczniku geograficzno-etnograficznym „Wisła”. Dla lepszego zobrazowania tej formy warto ją odmienić przez przypadki M. dziecka; D. dziecków; C. dzieckom; B. dziecka; N. dzieckami; Ms. dzieckach. W Słowniku etymologicznym Krystyny Długosz-Kurczabowej można znaleźć takie oto wyjaśnienie: Dzisiaj rzeczownik „dziecko” nie ma regularnego paradygmatu odmiany. W dobie staropolskiej były w ujęciu formy liczby mnogiej „dziecka”, „dziecek”, zastąpione później przez „dzieci”.
Sławomir Duda

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135