Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (263) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (332) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3311)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Różne2007-06-26
Czy gwara śląska jest żywa czy martwa?
O tym, że gwara jest żywa mogą przekonywać takie działania, jak np. audycje Radia Piekary Śląskie. Po drugie mnóstwo książeczek, publikacji wydawanych po śląsku, np. ilustrowane wydawnictwa Marka Szołtyska: Śląsk, takie miejsce na ziemi, Żywot Ślązoka poczciwego, Śląski elementarz, książki wydawane przez chorzowski Itatis, np. Marii Lelonek Klachula Cila, spektakle teatralne, np. wystawiony przez Cogitatur Cholonek Janoscha - po śląsku, choć polskie wydanie książkowe posługuje się polszczyzną ogólną. Dobrym przykładem są teą teksty w książce Gwara śląska - świadectwo kultury, narzędzie komunikacji. Teksty pod moją redakcją wydane przez Wydawnictwo Śląsk i płyta w mojej książce Mowa Górnoślązaków oraz ich świadomość językowa i etniczna.
Jolanta Tambor
Poprawność komunikacyjna2007-06-26
Studiuję grafikę komputerową i w związku z tym mam pytanie - w jaki sposób napisać na wizytówce zawód kobiety, która zajmuje się psychotroniką, czyli - ogólnie rzecz biorąc - wróżbiarstwem. Nazwa psychotronik jest mało czytelna dla innych. Czy o takiej kobiecie napisać wróżbita, wróżbitka, a może jest jakiś inny sposób?
Pytanie dotyczy nazw zawodów i ich żeńskich odpowiedników. I tu można odpowiedzieć, że osoba zajmująca się psychotroniką jest psychtronikiem / psychtroniczką. W języku polskim istnieje wzorzec słowotwórczy do tworzenia żeńskich nazw zawodów za pomocą przyrostka -ka. Napotyka on w stosowaniu na wiele blokad wewnątrzjęzykowych (tu z powodu oboczności k : cz) i socjolingwistycznych (nazwy żeńskie traktowane są jako „mniej poważne”). Zaobserwować można jednak tendencję odwrotną, czyli świadome działania zmierzające do używania nazw żeńskich typu: psychożka, socjolożka, logopedka itd. Tak więc zgodnie z tą tendencją na wizytówce może pojawić się psychotroniczka lub wróżbitka. Jednak istotą zagadnienia jest sfera komunikacji zawodowej, w jakiej funkcjonować będzie projektowana wizytówka. I tu pytanie dotyczy zakresu znaczeniowego określenia psychotronik i tego, czy jest zrozumiałe dla odbiorcy, czyli klienta, do którego dociera wizytówka. Jeżeli rzeczywiście psychtronika to „ogólnie rzecz biorąc wróżbiarstwo”, to pewnie można użyć nazwy zawodu: wróżbitka. Ale dlaczego nie: wróżka? W Innym słowniku języka polskiego znajdujemy definicję wróżbiarstwa jako ‘odczytywania przyszłości’, a jeśli ktoś wróży to ‘na podstawie układu gwiazd, linii dłoni, lub innych znaków mówi, co się wydarzy w przyszłości’. Między mówieniem a odczytywaniem jest niewielka różnica, ale znacząca dla zaufania odbiorcy w zdolności i wiedzę osoby zajmującej się wróżbiarstwem lub wróżeniem. A wybór między psychotroniczką a wróżbitką? Ani to, ani to - pewnie bardziej nobilitującą nazwą zawodu będzie męska postać psychotronik i zakresowe wskazanie na wizytówce, czym się dana osoba zajmuje, bo to nie tylko wróżbiarstwo, jak informują o tym foldery reklamowe szkół i kursów. A jeżeli tylko wróżbiarstwem, to może rzeczywiście wróżbitka, jednak z dodaniem informacji uwiarygodniającej fachowość w tym zakresie, np. absolwentka (i tu nazwa szkoły lub kursy, w której występuje nazwa psychotronika, parapsychologia, astrologia etc.).
Romualda Piętkowa
Interpunkcja2007-06-26
Jak poprawnie zapisać inicjały pisarza o nazwisku Zbigniew Scibor-Rylski?
Zgodnie z Zasadami pisowni inicjałów opracowanymi przez prof. Jerzego Podrackiego dla Rady Języka Polskiego w inicjałach imion i nazwisk dwu- i wieloczłonowych pomija się łącznik (podobnie jak w skrótowcach). Poprawny zapis zatem to np.: T.D.M. (Tadeusz Dołęga-Mostowicz), Z.K.S. (Zofia Kossak-Szczucka), a zatem także Z.S.R. (Zbigniew Scibor-Rylski).
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2007-06-26
Jak będzie poprawnie: W mojej rodzinie w grudniu obchodzi się: dwa imieniny / dwie imieniny / dwoje imieniny / dwoje imienin?
Poprawnie powiemy: W mojej rodzinie w grudniu mamy dwoje imienin. Inna poprawną wersją byłoby: W mojej rodzinie w grudniu obchodzimy imieniny dwóch (dwojga) osób.
Katarzyna Wyrwas
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-06-26
Mam dwa pytania dotyczące duńskiej wyspy Graesholm / Graesholmen znajdującej się na Bałtyku w archipelagu Ertholmene nieopodal Bornholmu: (1) Jak ona się nazywa: Graesholm czy Graesholmen? Pierwszą formą posługują się - dla przykładu - duńskie mapy morskie oraz duńska Wikipedia. Drugą z formę znajduję na oficjalnej stronie archipelagu. Tą nazwą posługują się - jak wnoszę z fotografii - mieszkańcy archipelagu. W Internecie częściej używana jest ta dłuższa (choć to nic nie znaczy). Czyżby obie formy były poprawne? (2) Chciałbym napisać zdanie: W przeciwieństwie do większych wysp archipelagu, Christians i Frederiks, Graesholm nigdy nie była zamieszkana. Czy będzie ono poprawne, czy lepiej byłoby nigdy nie był zamieszkany?
(1) Ze śledztwa, które sam przeprowadziłem, wynika, że obie nazwy są poprawne. Rozumiem, że z dwu form dobrych wskazane by było wybrać lepszą. Za taką należy uznać tę, której częściej używają użytkownicy duńskiego. Jest to forma Graesholm, która na stronach internetowych o domenie .dk występuje ok. 2,5 raza częściej. (2) Wielu obcym nazwom własnym można przypisać więcej niż jeden rodzaj gramatyczny, np. ten / to Vancouver. Podobnie jest z podaną nazwą, która może występować jako rzeczownik rodzaju męskiego lub żeńskiego. W podanym przykładzie lepiej napisać Graesholm nigdy nie był zamieszkany.
Jan Grzenia
Etymologia2007-06-26
Jakie jest pochodzenie słowa gościniec?
Gościniec (dawniej też gościeniec) w znaczeniu ‘bita droga, szosa’ był obecny w polszczyźnie od XV w. Leksem pochodzi od prasłowiańskiego przymiotnika *gostinь ‘należący do gościa (por. psł *gostь), cudzoziemca’. Jednak już w XV w, jak pisze Sławski (Słownik etymologiczny języka polskiego), gościniec funkcjonuje jako synonim karczmy, gospody, domu gościnnego, czyli miejsc często goszczących przybyszów. Z rosyjskiego język polski przejął na przełomie XVII i XVIII w. jeszcze jedno znaczenie ‘podarek z podróży’ (por. w dialektach serbsko-chorwackich gostinac ‘dar dawany przez gościa gospodarzowi’). Słownik języka polskiego pod red. J. Karłowicza notuje występowanie tego wyrazu również w zwrocie gościniec główny, który tłumaczyć należy jako ‘koryto rzeki’.
Katarzyna Mazur
Ortografia2007-06-26
Moje pytanie dotyczy pisowni słowa euroregion w nazwach danych euroregionów. A zatem: euroregion czy Euroregion Pomerania, Pro Europa Viadrina, Silesia, Glacensis itp.? Czy euroregion jest tu elementem nazwy własnej, czy też określeniem takim, jak województwo lub region?
Pytanie w istocie zasadne. Należy - jak Pan zresztą proponuje - uznać wyraz euroregion za wyraz pospolity, niewchodzacy w skład nazwy własnej i pisać go małą literą, np. euroregion Silesia.
Aldona Skudrzyk
Poprawność komunikacyjna2007-06-26
Która z form jest poprawna: dnia 8 czerwca, w dniu 8 czerwca, a może tylko 8 czerwca 2007 r.?
Połączenia typu dnia 8 czerwca (czytamy jako: dnia ósmego czerwca), w dniu 8 czerwca (czytamy jako: w dniu ósmym czerwca) są nacechowane oficjalnością i bywają z upodobaniem używane w tekstach należących do stylu urzędowego. Najprościej, najmniej pretensjonalnie jest mówić / pisać np. 8 czerwca odbyły się zawody sportowe.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2007-06-26
Jak piszemy: umowa na czas nieokreślony czy nie określony, nie licenjonowane oprogramowanie czy nielicenjonowane oprogramowanie? Czy łączna pisownia nie z imiesłowami przymiotnikowymi jest jedynie obowiązującą regułą, czy też można pisać oddzielnie, jeżeli wyczuwamy czasownikowy charakter określenia?
Od 9 grudnia 1997 r. zgodnie z uchwałą Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk partykułę nie z imiesłowami przymiotnikowymi czynnymi i biernymi piszemy zawsze łącznie, bez względu na znaczenie, tzn. z imiesłowem użytym zarówno w znaczeniu przymiotnikowym, jak i w znaczeniu czasownikowym. Wyjątkowo rozłącznie należy pisać partykułę nie w wyraźnych przeciwstawieniach, jak np. nie pijący, ale jedzący, nie naruszony, ale całkowicie zniszczony, a także w strukturach przeczących, takich jak ani nie kochający, ani nie kochany (w takich przypadkach nie pisze się rozdzielnie nawet z przymiotnikami, np. nie czerwony, ale zielony). Jeżeli piszącemu szczególnie zależy na podkreśleniu czynnościowego („czasownikowego”) charakteru znaczenia zaprzeczanego imiesłowu, dopuszcza się świadomą rozłączną pisownię partykuły nie (zob. Wielki słownik ortograficzny, reguła 168). Podany przez Panią przykład nazwy umowy starsze dokumenty notują w pisowni rozdzielnej, a w świetle nowych zasad ortografii zalecana jest pisownia łączna – umowa na czas nieokreślony, podobnie nielicenjonowane oprogramowanie.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2007-06-26
Szanowni Państwo, ostatnio przepisywałam koleżance pracę zaliczeniową na temat dziedzictwa kulturowego gminy Sandomierz. Uznałam, że skoro mowa o gminie w znaczeniu ‘region’, wyraz ten należy pisać małą literą. Sprawdzający pracę zalecił poprawić każde zdanie, w którym znajdowało się wyrażenie gmina Sandomierz, na Gmina Sandomierz. Kto miał rację?
W owym sporze racja leży po Pani stronie. W myśl zasad ortograficznych małą literą piszemy nazwy okręgów administracyjnych w strukturach kościelnych i państwowych, np. województwo warmińsko-mazurskie, powiat sieradzki, gmina warszawska, ziemia wieluńska, diecezja gliwicka, archidiecezja gnieźnieńska, marchia brandenburska.
Aldona Skudrzyk
Odmiana2007-06-26
Jaka jest poprawna forma rozkaźnika od słowa głaskać: pogłaszcz czy pogłaskaj?
Czasownik głaskać ma dwa znaczenia. Możemy używać go do określenia tego, że ktoś delikatnie przesuwa po czymś dłonią, bądź w znaczeniu ‘akceptować, pochwalać’. Pierwsza osoba liczby pojedynczej brzmi głaszczę, rzadziej głaskam, a forma rozkazująca głaszcz, głaskaj. Obie formy są poprawne, choć ta druga jest zdecydowanie rzadsza (zob. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego). Jeśli powiemy do kogoś: głaszcz, głaskaj tego kotka, to mamy na myśli, aby przesuwał dłonią po kotku przez dłuższy czas, do momentu aż rozkażemy mu przestać. Formy pogłaszcz, pogłaskaj będą oznaczać, że chcemy, aby dana czynność była wykonywana tylko przez chwilę.
Anna Majdak
Ortografia2007-06-26
Czemu Fis-dur pisane jest wielką literą fis-moll nie?
W muzyce na oznaczenie tonacji durowych (majorowych) używamy wielkich liter, a tonacji molowych (minorowych) – małych liter: A-dur, As-dur, B-dur, C-dur, D-dur, Es-dur, F-dur, G-dur, H-dur; a-moll, b-moll, c-moll, g-moll.
Aldona Skudrzyk
Odmiana2007-06-26
Jakimi częściami mowy są wyrazy: fis, fis-moll, Fis-dur itp.?
Wyrazy: fis, fis-moll, Fis-dur itp. są nieodmiennymi rzeczownikami w rodzaju nijakim.
Aldona Skudrzyk
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-06-26
Jaka jest poprawna wersja: Figlarnii czy Figlarni? Figlarnia to tylko nazwa firmy.
Skoro mianownik brzmi Figlarnia, to w dopełniaczu lp. oczywiście Figlarni, przez jedno i.
Katarzyna Wyrwas
Poprawność komunikacyjna2007-06-26
Jaka jest poprawna forma wypowiedzi dzwonię z sieci Plus, dzwonię z firmy Plus etc. czy np. dzwonię z sieci Plusa, dzwonię z firmy Plusa etc.?
Konstrukcje dwuczłonowe sieć Plus, firma Plus mają charakter oficjalny, urzędowy; podobnie np. miasto Gliwice, gmina Gdańsk. W takich konstrukcjach odmienia się ta część pierwsza, która nie jest nazwą własną, ale jej uszczegółowieniem: o sieci Plus, z firmą Plus, w mieście Gliwice, o gminie Gdańsk. Tak więc: dzwonię z firmy Plus (jest Pan/Pani jej przedstawicielem) lub z sieci Plus (jest Pan/Pani jej użytkownikiem). W wersji potocznej odmiana jest inna: dzwonię z Plusa, pracuję w Gliwicach, piszę o Gdańsku.
Aldona Skudrzyk
Poprawność komunikacyjna2007-06-26
Czy formy dzisiaj i w dniu dzisiejszym są jednakowo poprawne? A która według Państwa jest lepsza? Kontekst jest taki: Muzeum w dniu dzisiejszym nieczynne. Przepraszamy.
Przysłówki dzisiaj i dziś są wyrazami o znaczeniu neutralnym, są zatem poprawne w każdym tekście, natomiast połączenie w dniu dzisiejszym jest nacechowane oficjalnością i pojawić się może jedynie w tekstach oficjalnych, urzędowych, choć nie można zapomnieć, że słowniki poprawnej polszczyzny przestrzegają przed konstrukcją dzień dzisiejszy, która (podobnie jak dzień jutrzejszy, dzień wczorajszy) jest nadużywana właśnie w wypowiedziach w utrzymanych w stylu oficjalnym i urzędowym. Nowy słownik poprawnej polszczyzny stwierdza na przykład, że zamiast zdania W dniu dzisiejszym żegnamy naszego zmarłego kolegę lepiej powiedzieć / napisać: Dzisiaj żegnamy naszego zmarłego kolegę; zamiast zdania Dzień dzisiejszy rozpoczyna nowy etap w stosunkach polsko-niemieckich lepiej użyć wypowiedzenia: Dziś rozpoczyna się nowy okres w stosunkach polsko-niemieckich. Za zdecydowanie niepoprawną uznawana jest konstrukcja na dzień dzisiejszy, która pojawia się w wypowiedziach typu Stan oszczędności na dzień dzisiejszy (poprawnie: Aktualny stan oszczędności), Prognoza pogody na dzień dzisiejszy (poprawnie: Prognoza pogody na dziś), Na dzień dzisiejszy ceny akcji wzrosły (poprawnie: Dzisiaj ceny akcji wzrosły). W cytowanym przez Panią tekście ja sama pewnie użyłabym przysłówka dzisiaj lub dziś, jednak skoro miałoby to być oficjalne zawiadomienie, zaakceptować można także wersję Biały Dom w dnu dzisiejszym jest nieczynny. Przepraszamy.
Katarzyna Wyrwas
Wymowa2007-06-26
Jak się obecnie wymawia wyraz dziennik albo dziennikarka? Interesuje mnie szczególnie zbitka spółgłosek nosowych. Czy słownik wymowy dopuszcza ń-ń w środku wyrazu czy raczej n-ń?
Słownik wymowy polskiej (red. nauk. M. Karaś, M. Madejowa) dopuszcza dwa sposoby wymowy: [dźeńńik] (podwójne ń) albo [dźenńik]. Podobnie albo [dźeńńikasz] albo [dźenńikasz].
Alicja Podstolec
Interpunkcja2007-06-26
Jaka jest zasada używania dwukropka w przypadku daty? Czy po miejscowości można użyć dwukropka przed datą, a może poprawniejszy byłby średnik lub przecinek?
Datę oddzielamy od nazwy miejscowości przecinkiem, np. Katowice, 23.02.2007 r.
Katarzyna Mazur
Ortografia2007-06-26
Jak poprawnie zapisać dwuipółdniowy: dwu i pół dniowy czy dwu- i pół- dniowy? Czy może jest jeszcze inna możliwa i zarazem poprawna forma zapisu?
Poprawny jedynie zapis to dwuipółdniowy. Jest to przymiotnik utworzony od dwu liczebników, rzeczownika i spójnika i. Analogiczne postaci to np. dwuipółwieczny, dwuipółletni, dwuipółgodzinny, dwuipółmilowy, dwuipółstopniowy, dwuipółkrotny. Przy czym należy pamiętać, że tutaj dwa i pół dotyczy dystansu (czasowego, odcinkowego) lub stopnia intensywności, toteż wchodzi w połączenia niemal wyłącznie z jednostką czasu lub miary.
Marcin Kluczny
Wyrazy obce2007-06-29
Mam prośbę, może mi ktoś wytłumaczyć, co tak naprawdę znaczy torcida? Sporo tego na murach, a tak naprawdę prawie nikt nie wie, co to oznacza...
Wyrazu torcida nie odnotowują jeszcze słowniki języka polskiego, a jego znaczenie można zrekonstruować jedynie podczas czytania treści internetowych serwisów kibiców piłkarskich. Ten mało znany poza środowiskiem piłkarskim wyraz pochodzi z brazylijskiej odmiany języka portugalskiego, w którym od czasownika torcer [wym. torser] oznaczającego w brazylijskim języku sportowym ‘dopingować, kibicować’ utworzono rzeczownik torcida (w języku oryginalnym wymawiany [torsida]). Torcidas to określenie brazylijskich grup kibiców, nie będące jednak nazwą własną. Polska torcida to grupa najbardziej zagorzałych, fanatycznych kibiców drużyny piłkarskiej, stowarzyszenie, które zajmuje się organizacją opraw meczowych, wyjazdów, dopingowaniem oraz wspieraniem swojego klubu. Nazwą torcida określa się wiele grup kibiców w różnych krajach: w Polsce torcidę tworzą kibice Górnika Zabrze (nazwę torcida przyjęli od roku 1999), w Chorwacji istnieje torcida Hajduka Split (zob. http://pl.wikipedia.org/wiki/Torcida). W polszczyźnie rzeczownik torcida ze względu na swe zakończenie jest odmienny według deklinacji żeńskiej: lp. M. torcida, D. torcidy, CMs. torcidzie, B. torcidę, N. torcidą, W. torcido! ; lm. MBW. torcidy, D. torcid, C. torcidom, N. torcidami, Ms. torcidach.
Katarzyna Wyrwas

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166