Najczęściej zadawane pytania (190) Ortografia (464) Interpunkcja (160) Wymowa (61) Znaczenie (175) Etymologia (254) Historia języka (21) Składnia (253) Słowotwórstwo (98) Odmiana (265) Frazeologia (108) Poprawność komunikacyjna (196) Nazwy własne (310) Wyrazy obce (62) Różne (144) Wszystkie tematy (2571)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2007-06-27
Jak napisać zwrot: Witam wszystkich tu zgromadzonych, Panie, Panów, Dzieci, Osoby starsze! (wielkimi czy małymi literami )?
Zwroty adresatywne piszemy wielkimi literami jako wyraz szacunku do osoby, do której są kierowane. Zwrot adresatywny to bezposredni zwrot do osoby, np. w liście prywatnym, w liście oficjalnym. Z zacytowanego fragmentu wynika, że jest to przemówienie kierowane do grupy osób, one są adresatami wypowiadanych słów. Z takiego to powodu należy wszystkie określenia, które w jakimś sensie zastępują nazwy własne tych osób, pisać wielkimi literami: Szanowni Państwo, Drodzy Goście; Kochane Dzieci, Czcigodny Jubilacie itp. W tekście nie ma bezpośredniego zwrotu do wymienianych osób, są one tylko wyliczane, pisownia małą literą będzie zatem właściwa. Ciekawa - nawiasem mówiąc - kolejność i podział na grupy słuchaczy: osoby starsze to też panie i panowie :-).
Aldona Skudrzyk
Znaczenie2007-06-27
Czy określenie wkrótce po wojnie jest poprawne, jeśli chodzi o lata 1945-1950?
Słowo wkrótce ma znaczenie ‘niebawem, w niedługim czasie po czymś’, dlatego sformułowanie wkrótce po wojnie jest poprawne. Trzeba jednocześnie pamiętać, że jest to zwrot nieprecyzyjny (zwłaszcza, że nie precyzujemy, o którą wojnę chodzi) i każdy odbiorca może inaczej wyznaczyć cezurę lat określaną mianem wkrótce po wojnie.
Alicja Podstolec
Ortografia2007-06-27
Kiedy i przez kogo, a przede wszystkim dlaczego tłómacz (ó kreskowane, od: tłomaczyć) został przemianowany na tłumacza?
W okresie staropolskim występowała forma tłumacz, w której -łu- pochodzi z wokalizacji sonantu (w języku prasłowiańskim wyraz ten miał postać *tlmač). Tak powstała zbitka fonetyczna łu, jeżeli znalazła się przed spółgłoską nosową (m, n, ń), zmieniała się w ło, jak na przykład staropolskie słuńce przekształciło się w słońce. Podobnie wyrazy tłumacz, tłumaczyć zaczęto w XVII wieku wymawiać jako tłomacz, tłomaczyć, a od końca wieku XVIII pojawiło się w tekstach o kreskowane, które kiedyś oznaczało o pochylone (czyli dźwięk pośredni między samogłoskami o a u) - stąd zapis tłómacz, tłómaczyć. Kiedy w XIX stuleciu ó pochylone zrównało się w wymowie z u, zapis wyrazów tłumacz, tłumaczyć wrócił do stanu pierwotnego (staropolskiego).
Mirosława Siuciak
Odmiana2007-06-27
Jakiego rodzaju jest tuz? Mówi się tuza polskiego dziennikarstwa, a ostatnio usłyszałam, że to tuz polskiego dziennikarstwa (cały czas mowa o mężczyźnie). Czy określenie tuza odnosi się do płci?
Rzeczownik tuz oznacza kogoś możnego, wpływowego lub, co częściej spotykane, wybitnego w jakiejś dziedzinie, znakomitość. Słowo to jest rodzaju męskiego i odmienia się według męskiej deklinacji. Odmiana ta wygląda następująco: M. tuz, D. tuza, C. tuzowi, B. tuza, N. tuzem, Ms. tuzie oraz w liczbie mnogiej: M. tuzy, D. tuzów, C. tuzom, B. tuzy, N. tuzami, Ms. tuzach. Określenie to może się odnosić zarówno do mężczyzn, jak i kobiet. A zatem tuzem dziennikarstwa może być Kamil Durczok, ale również Monika Olejnik. Podobnie zresztą jak personą czy grubą rybąmoże być zarówno mężczyzna, jak i kobieta.
Alicja Podstolec
Znaczenie2007-06-27
Co oznacza słowo piar i tworzenie dobrego piaru?
*Piar to głoskowa realizacja skrótu słów public relations (PR – pewnie po polsku wymawialibyśmy te głoski jako [pe-er], ale przyjęła się wymowa tego skrótu przy użyciu dźwięków angielskich, stąd [pi-ar]). Public relations to zwrot, który tłumaczy się jako kreowanie pozytywnego wizerunku osoby, firmy czy instytucji i dbanie o tenże wizerunek. A zatem tworzenie dobrego *piaru to tworzenie pozytywnego obrazu osoby, firmy w oczach społeczeństwa.
Katarzyna Sujkowska-Sobisz
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-06-27
Proszę o informację, jak odmieniać takie nazwy, jak ul. Argentyna, ul. Łacina - pewnie jest więcej takich przykładów, ja na razie znalazłam te dwa.
Rzeczownikowe nazwy ulic (np. warszawskie Foksal, Rozbrat) są nieodmienne, jeśli występują z wyrazem ulica. Powiemy więc: na ul. Argentyna, do ul. Łacina. Jeśli nazwa wystąpi sama, może być odmieniana, a gdy kończy się na -a, lepiej ją odmieniać, np. na Foksal albo na Foksalu.
Jan Grzenia
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-06-27
Jak pisać dopełniacz i inne przypadki w nazwie własnej marki Vitax? Czy w myśl zasad pozbywam się x na rzecz ks, czyli: Vitax – Vitaksu? Czy może zachowuję końcówkę, ponieważ jest to nazwa własna i powinnam napisać: Vitaxu?
Wielki słownik ortograficzny PWN w regule 27 zaleca spolszczenie pisowni -x przed końcówką gramatyczną. Wskazany jest w takim razie zapis Vitaksu, Vitaksowi, Vitaksem, Vitaksie.
Jan Grzenia
Odmiana2007-06-26
Słyszałem, że jest niepisana reguła, mówiąca, że jeśli ponad 50% społeczeństwa mówi daną formę, jest ona uznawana za poprawną... Tak słyszałem w przypadku formy ja poszedłem zamiast ja poszedłem i w gazecie pisze zamiast w gazecie jest napisane. Czytałem wcześniejsze odpowiedzi i znalazłem, że poszedłem jest poprawna, a poszedłem - nie. A co z tym pisaniem? A ta reguła?
Owa "niepisana reguła" to tzw. uzus językowy. Zjawisko to jest ściśle związane z nieustannym rozwojem i przekształcaniem się języka, jako że jest on „tworem żywym". Uzus jest pewnego rodzaju społeczną „adaptacją" systemu językowego. Jest znacznie bardziej liberalny od normy językowej, w której został określony zbiór zasad poprawnego posługiwania się polszczyzną. Organem trzymającym pieczę nad polszczyzną jest działająca od 10 lat Rada Języka Polskiego, od 2000 roku funkcjonująca na mocy Ustawy o języku polskim, uchwalonej przez Sejm RP. Zasady niezatwierdzone przez normę pozostają poza nią. Rada Języka Polskiego „obserwuje" tendencje panujące we współczesnej polszczyźnie i stosownie do nich podejmuje swoje decyzje, jednak w przypadku wyrażenia !w gazecie pisze nie przewiduję żadnych rewolucji. Forma pisze czasownika pisać odnosi się do 3. osoby liczby pojedynczej strony czynnej i oznacza czynność wykonywaną przez podmiot. W przypadku formy jest napisane mamy do czynienia ze stroną bierną, która diametralnie zmienia nam sens całego wypowiedzenia (tutaj - na właściwy). Dlatego wątpię, by kiedykolwiek wyrażenie !w gazecie pisze (w znaczeniu: ‘jest napisane’) zostało zaaprobowane jako poprawne. W celu zastąpienia tej błędnej formy można posłużyć się wypowiedzeniem w gazecie piszą (w domyśle: redaktorzy artykułów) lub traktuje o tym stosowny artykuł w gazecie.
Radosław Miszak
Składnia2007-06-26
Spotkałam się z opinią, że w jednym zdaniu nie może wystąpić więcej niż jeden imiesłów przysłówkowy zakończony na -ąc. Mimo poszukiwań nie udało mi się odnaleźć uzasadnienia tej teorii. Czy jest ona prawdziwa? Jeśli tak, to jakie ma uzasadnienie?
Nic nie wiem o takiej zasadzie. Całkiem poprawne gramatycznie zdaje mi się zdanie w rodzaju: Widząc, że X nadchodzi, ale nie mając ochoty na rozmowę z nim, udał, że go nie widzi. Są wprawdzie dość rzadkie - zwłaszcza w mowie, w potocznym użyciu - bo może nieco „ciężkie” stylistycznie i nazbyt skondensowane, ale w tekście pisanym, oficjalnym, naukowym, artystycznym są zupełnie „na miejscu”. Ważne tylko, by pamiętać o zasadzie: subiekt (wykonawca) czynności wyrażanej czasownikiem i czynności nazwanej imiesłowem musi być tożsamy – zob. przykładowe zdanie powyżej: ta sama osoba widzi (widząc kogoś), nie ma ochoty (nie mając ochoty na coś) i udaje (że nie widzi kogoś).
Ewa Jędrzejko
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2007-06-26
Jestem mieszkanką miejscowości Wiry. Czy poprawne jest: mieszkam w Wirach, czy (nagminnie używane przez mieszkańców) we Wirach? Jaka jest reguła dodawania e do przyimka w?
Przyimek we stosowany jest wtedy, gdy nazwa miasta, przed którą on stoi, zaczyna się na literę w, a zaraz po niej znajduje się spółgłoska, np. we Wrocławiu, we Wrześni, we Władysławowie, we Włocławku, we Włoszczowie, we Włodawie, we Wronkach itd. Jeśli nazwa miasta rozpoczyna się na inną literę niż w lub jeśli po nagłosowej literze w w nazwie miasta stoi samogłoska, wtedy używamy przyimka w, np. w Warszawie, w Wałbrzychu, w Wirach. Wyjątkiem jest Lwów: zawsze powiemy, że byliśmy we Lwowie (takie użycie motywowane jest tradycją). Stosowanie przyimka we w kontekstach innych niż wyżej wymienione interpretowane jest jako regionalizm krakowski, a w języku ogólnopolskim za połączenie wzorcowe uważne będzie w Wirach i takiej formy radzę używać.
Katarzyna Sujkowska-Sobisz
Ortografia2007-06-26
Jak poprawnie napisać w te i we wte?
Możemy to zapisać dwojako: albo w tę i we w tę, albo wte i wewte. Pierwsze wyrażenie składa się w samych przyimków, zaimków i spójników, które należy napisać oddzielnie, natomiast drugie wyrażenie jest (dość potocznym) zrostem, w którym samogłoski nosowe ę przekształciły się w e i połączyły z zaimkami.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2007-06-26
Czy w nazwie yorkshire terrier słowo terrier piszemy przez 2 r?
Nazwę tej rasy psów zapisujemy następująco: yorkshire terrier. Terrier rzeczywiście piszemy w tym wypadku przez dwa r. Jeśli natomiast chodzi nam ogólnie o grupę psów pochodzenia brytyjskiego, o gładkiej lub ostrej sierści, to piszemy teriery (przez jedno r). Do grupy terierów należy ponad 40 ras psów w tym np. foksteriery i właśnie yorkshire terriery.
Alicja Podstolec
Składnia2007-06-26
Jak poprawnie odmienić liczebnik w zdaniu Spotkałam się z 21 koleżankami?
Zdanie to odczytujemy: Spotkałam się z dwudziestoma jeden koleżankami.
Radosław Miszak
Etymologia2007-06-26
Jaka jest etymologia wyrazu zabawa?
Dzisiejsze znaczenie leksemu zabawa, czyli ‘wszelkie czynności bawiące, cieszące kogoś, pozwalające przyjemnie spędzić czas; rozrywka’ oraz ‘zebranie towarzyskie w celach rozrywkowych, na którym się odbywają tańce, gry, turnieje, itp.; bal’, wywodzi się z siedemnastowiecznej polszczyzny. Wcześniej, od XVI stulecia, rzeczownik zabawa to ‘zajęcie, zajmowanie się, zatrudnienie’. Podstawą był czasownik zabawić, którego prasłowiańska forma miała najprawdopodobniej postać *zabaviti – ‘zająć czymś’.
Joanna Przyklenk
Składnia2007-06-26
Czy poprawne jest zaczynanie zdania od spójnika aby?
Aby się o tym dowiedzieć, wystarczy uznać to właśnie zdanie za poprawne. Taki szyk jest możliwy, gdy sens zdania jest zachowany - wtedy zdanie nadrzędne nie musi występować jako pierwsze, mimo że zaznacza uprzedniość czynności. Należy jednak pamiętać, że spójnik aby wprowadza zdanie podrzędne, które zawsze musi być od zdania nadrzędnego oddzielone przecinkiem. W słownikach języka polskiego odnotowane są i takie konstrukcje, które wręcz wymagają użycia aby na początku, np. jeśli spójnik ten jest użyty w znaczeniu spójnika byle (wyraża życzenie), jak w zdaniu: Aby do niedzieli! Aby może też występować na początku w pytaniu: Aby na pewno przyjdzie?
Marcin Kluczny

Spójnik ten w tekstach mówionych przyjmuje wariant żeby. Aby jest w mowie dość pretensjonalne i pryncypialne. Służy łączeniu zdań podrzędnych, zwłaszcza celowych, a miejsce zdania podrzędnego jest przede wszystkim po nadrzędnym: Ministrowie spotkali się, aby omówić plan działań. O wiele lepiej zatem użyć żeby i to w zdaniu drugim z kolei, czyli podrzędnym: Umówimy się, żeby pogadać. A czy żeby może stać na początku zdania, to już inna historia... Dopowiem więc krótko, że elastyczny szyk zwłaszcza języka mówionego dopuszcza takie sytuacje i nie są one błędem!
Iwona Loewe

Interpunkcja2007-06-26
Mam wątpliwości w związku ze stawianiem znaku zapytania po zdaniach złożonych. Wiem, że stawiamy go, gdy to zdanie nadrzędne jest pytajne. Jak natomiast jest w przypadku zdań o konstrukcji Jeśli..., to... (np. Jeśli jesteś głodny, to dlaczego nie zrobisz sobie kanapki)? Tutaj chyba zdanie składowe Jeśli... jest nadrzędne, prawda? Ale drugie zdanie składowe ma konstrukcję i treść, w przypadku których użycie pytajnika jakoś automatycznie się nasuwa... Jak więc to jest - stawiamy na końcu takich zdań pytajnik?
Pytajnik stawiamy na końcu zdania złożonego, jeśli człon nadrzędny jest pytaniem. Na końcu wypowiedzenia, którego człon podrzędny jest pytaniem, a nadrzędny - zdaniem oznajmujący czy rozkazującym (tzw. zadnia pytajno-zależne), nie stawiamy pytajnika, np. Powiedz mi, co mam zrobić; chyba że zdanie nadrzędne ma charakter pytania, np. Czy wiesz, kto przyszedł? W przykładzie Jeśli jesteś głodny, to dlaczego nie zrobisz sobie kanapki? człon nadrzędny znajduje się po przecinku, a zdanie Jeśli jesteś głodny to podrzędne okolicznikowe. Na końcu tej konstrukcji powinien zatem pojawić się pytajnik.
Katarzyna Mazur
Ortografia2007-06-26
Autorka artykułu pisze o ZLP, czyli Związku Lekarzy Polskich. Rozumiem, że kiedy pojawia się pełna nazwa, piszemy ją oczywiście wielkimi literami. Moje wątpliwości dotyczą przypadku, kiedy pojawia się tylko słowo związek, oczywiście oznaczające wyżej wymieniony ZLP. Piszemy go małą czy wielką literą? Jaka jest reguła i czy jest ona ostra (bez wyjątków), czy zależy od kontekstu, autora. Będę wdzięczna za rozwianie wątpliwości.
Zasada, o którą chodzi w pytaniu, ma brzmienie niekategoryczne. Mówi bowiem o tym, że wielką literą można zapisać między innymi: a) nazwy pospolite użyte w funkcji nazw własnych osób i miejsc, np.: Mały Kapral a. mały kapral (= Napoleon), Srebrny Glob a. srebrny glob (= Księżyc), Całun Turyński a. całun turyński; b) nazwy uosobionych pojęć abstrakcyjnych, np.: " target=_blank>Miłość, Natura, Prawda; oraz właśnie c) skrócone nazwy instytucji, ich działów, organizacji, tytuły książek, jeśli wcześniej wystąpiły w tekście w pełnym brzmieniu, np.: Uniwersytet Gdański zatrudnia 1000 osób, w Uniwersytecie kształci się ...; Słownik języka polskiego pod red. X, w Słowniku jest takie hasło. Tak więc daje ta zasada autorowi tekstu wybór postaci ortograficznej.
Aldona Skudrzyk
Odmiana2007-06-26
Jak odmienia się słowo żużel (chodzi o produkt do produkcji pustaków), np. transport żużlu czy transport żużla?
Słowniki podają dwie poprawne końcówki, a zatem dwie formy D. lp. tego rzeczownika w znaczeniu ‘produkt uboczny procesów hutniczych w postaci spieczonego popiołu’: żużla i żużlu. Jak podaje Nowy słownik poprawnej polszczyzny, forma żużla wyspecjalizowała się w potocznym znaczeniu ‘tor żużlowy; wyścigi motocyklowe odbywające się na takim torze’ (np. sekcja żużla). Obie końcówki używane w stosunku do spieczonego popiołu są jednakowo poprawne, można więc powiedzieć zarówno transport żużla, jak i transport żużlu. Wyszukiwarki internetowe pokazują jedynie, że forma D. lp. żużlu jest rzadsza w użyciu. Stosowanie w D. lp. rzeczowników męskich dwu obocznych końcówek -a oraz -u bywa problematyczne, bo zasady ich doboru nie są w polszczyźnie ściśle określone i często uzależnione są od trudnego do przewidzenia zwyczaju językowego. Poprawne są np. obie formy: bandaża i bandażu, tapczana i tapczanu. W wielu przypadkach jest można rozgraniczyć zakres stosowania jednej i drugiej końcówki, np. rzeczowniki oznaczające substancje, takie jak np. cukier, pył, popiół, proszek, piasek, mak, olej, płyn, krem, tonik mogą w D. lp. częściej przyjmować końcówkę -u: cukru, pyłu, popiołu, proszku, piasku, maku, oleju, płynu, kremu, toniku, choć nie jest to zasada jednoznaczna, skoro rzeczowniki podobnego typu miewają także końcówkę -a: zmywacza, barwnika, rozcieńczalnika, odczynnika itp.
Katarzyna Wyrwas
Odmiana2007-06-26
Jaki rodzaj gramatyczny ma skrót PKP? Te PKP czy to PKP?
Obie wersje są poprawne, jako że przy próbie ustalania rodzaju gramatycznego skrótowców bierzemy pod uwagę dwie rzeczy: główny wyraz rozwiniętego skrótu oraz wymowę. Z uwagi na te kryteria omawiany skrótowiec ma dwa rodzaje – żeński, bo podstawowy wyraz to rzeczownik rodzaju żeńskiego koleje oraz nijaki, gdyż w wymowie PKP [wym. pe-ka-pe], kończy się na samogłoskę.
Ewa Biłas-Pleszak
Znaczenie2007-06-26
Czy poprawny jest zwrot posiadać doświadczenie? Osobiście wolę mieć doświadczenie.
Niewątpliwie sformułowaniem poprawnym jest mieć doświadczenie, wyraz posiadać znaczy bowiem ‘mieć coś na własność, być właścicielem czegoś’ (Nowy słownik poprawnej polszczyzny) i używa się go w odniesieniu do rzeczy materialnych o znacznej wartości.
Ewa Biłas-Pleszak

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129