Najczęściej zadawane pytania (225) Ortografia (576) Interpunkcja (189) Wymowa (69) Znaczenie (256) Etymologia (301) Historia języka (24) Składnia (325) Słowotwórstwo (135) Odmiana (327) Frazeologia (130) Poprawność komunikacyjna (185) Nazwy własne (418) Wyrazy obce (88) Grzeczność językowa (37) Różne (161) Wszystkie tematy (3221)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2010-02-05
Czy stanowisko osoby piszemy małą czy dużą literą (np. w sprawozdaniu): Pan Jan Kowalski, podsekretarz stanu / dyrektor czy Pan Jan Kowalski, Podsekretarz Stanu / Dyrektor?
Nazwy godności współczesnych i historycznych oraz tytułów naukowych i zawodowych zapisujemy małą literą. Wyjątek stanowią nazwy urzędów jednoosobowych w aktach prawnych i ewentualnie w tekstach o innym przeznaczeniu, jeśli odnoszą się do konkretnej osoby i podajemy ją w pełnym brzmieniu. W sprawozdaniu proszę więc zapisać nazwy wymienionych stanowisk małymi literami.
Ewelina Pałka
Ortografia2010-02-05
Według słownika ortograficznego PWN nazwy urzędów jednoosobowych piszemy wielką literą w aktach prawnych. Czy oznacza to również, że w tekstach odnoszących się do aktów prawnych, referujących ich treść powinno się stosować taką pisownię (np. Według obowiązującej ustawy Prezes NBP pełni funkcję...)?
Takie omówienie nie jest tekstem samego aktu, a mowa tu nie o konkretnym, lecz którymkolwiek prezesie. Tym samym nie są spełnione podawane przez słownik warunki dopuszczające pisownię nazwy urzędu jednoosobowego wielką literą w tekstach o innym przeznaczeniu niż akty prawne.
Dodam jeszcze, że próbowałam już wyjaśnić tę kwestię, korzystając z archiwum internetowej poradni PWN, gdzie prof. Bańko przedstawia wzór pisowni wielkimi literami, posługując się cytatem z Konstytucji RP, co niestety nie rozwiewa moich wątpliwości.
Będę bardzo wdzięczna za pomoc.
„Wielki słownik ortograficzny PWN” podaje, że nazwy urzędów jednoosobowych można zwyczajowo zapisać wielkimi literami w tekstach innych, niż akty prawne, jednak muszą zostać spełnione pewne warunki, to znaczy nazwa taka powinna odnosić się do konkretnej osoby i występować w pełnym brzmieniu. Tak jak w słownikowym przykładzie: Dziś Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odwiedził nasze miasto. Zatem w przytoczonej przez Panią sytuacji nie zapiszemy tej nazwy wielką literą, gdyż nie mówi Pani o konkretnym prezesie, o konkretnej osobie, a tylko o stanowisku, o jakiejkolwiek pełniącej je osobie.
Ewelina Pałka
Ortografia2010-02-05
Szanowni Państwo, moje wątpliwości dotyczą zapisu nazwy Polska Północna w temacie pracy naukowej „Znaczenia Polski Północnej w systemie obronnym II Rzeczypospolitej w latach 1918-1926”. Polska Północna rozumiana jest w tym opracowaniu jako obszar obejmujący dawne województwo mazowieckie, wileńskie i pomorskie, czyli Pomorze Gdańskie z dostępem do Morza Bałtyckiego, Mazowsze Północne wraz z częścią północno-zachodniego Podlasia i Wileńszczyzna (tę informację zamieszczono we wstępie pracy). Jest więc to już rozróżnienie historyczne, które obecnemu użytkownikowi polszczyzny w przeciwieństwie do nazw typu Północ (w znaczeniu ‘kraje leżące w pobliżu bieguna północnego’), Wschód (np. kraje azjatyckie) czy Europa Zachodnia (państwa zachodniej Europy wchodzące w skład UE), nic już nie mówi. Nazwa ta wskazuje na część terytorium, które określono we wstępie pracy. Jak należy zapisać w niej przymiotnik północna? Małą czy dużą literą?
Przymiotnik północna należy w tym przypadku zapisać wielką literą, jako że (za „Wielkim słownikiem ortograficznym PWN”) jednowyrazowe i wielowyrazowe nazwy własne państw, regionów, prowincji, stanów, miast, osiedli, wsi, przysiółków itp. piszemy wielką literą. Tak samo sytuacja ma się z wyrazami pospolitymi używanymi w znaczeniu nazwy własnej (Korona = Polska). Analogicznie powinny być zapisywane nazwy obszarów geograficzno-kulturowych, a o takim mowa w pracy. Nie jest to pospolita nazwa strony świata, a właśnie historyczna kraina, dlatego też Polska Północna w tym wypadku powinna być zapisana wielką literą.
Ewelina Pałka
Ortografia2010-01-27
W statucie szkoły napisano: „16. W przypadku nieobecności Dyrektora Gimnazjum zastępuje go wicedyrektor. Czy Dyrektora Gimnazjum powinno być z dużej, a wicedyrektor z małej litery?
Nazwy tytułów naukowych i zawodowych, godności i stopni wojskowych, godności osób duchownych itp. piszemy małą literą (prezydent, premier, minister, rektor, dziekan, prowincjał, przeorysza, król, książę, sułtan, marszałek, generał, major, prezes, dyrektor), np. dyrektor Liceum Ogólnokształcącego w Mikołowie.
Pisownię taką nakazuje reguła 116.
Z kolei nazwy urzędów jednoosobowych w aktach prawnych pisze się wielką literą, np. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Prezes Rady Ministrów, Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie ze zwyczajem pisownię wielkimi literami można jednak stosować również w tekstach o innym przeznaczeniu – np. w statucie szkoły – pod warunkiem, że nazwa taka odnosi się do konkretnej osoby i występuje w pełnym brzmieniu, np. Dyrektor Gimnazjum nr 2 w Katowicach Jan Kowalski. Mówi o tym reguła 85 zasad pisowni polskiej.
Ze względu na powyższe wytyczne proponuję po pierwsze: ujednolicić pisownię obu nazw, po drugie zaś pisać je małymi literami (dyrektor, wicedyrektor), ponieważ statut szkoły obowiązywać ma zapewne przez dłuższy czas, nie tylko w czasie pełnienia obowiązków dyrektora i wicedyrektora przez konkretne osoby, nazwy te należałoby zatem traktować jako nazwy pełnionych funkcji, nie zaś jako odnoszące się do konkretnych osób.
Jeśli idzie o nazwę szkoły, to reguła 84 nakazuje wprawdzie pisownię nazw urzędów, instytucji, szkół, organizacji, towarzystw i in. wielką literą, np. Szkoła Podstawowa im. Marii Konopnickiej w Warszawie, Katolickie Gimnazjum nr 3 w Katowicach, Liceum Ogólnokształcące nr 2 w Sosnowcu, jednak jeśli nazwy te będą użyte jako wyrazy pospolite, wtedy napiszemy je małą literą, np. W mieście jest pięć szkół podstawowych i jedno liceum ogólnokształcące.
W cytowanym przez Pana tekście statutu rzeczownik Gimnazjum może być jednak napisany wielką literą zgodnie z regułą 93 zezwalającą na pisanie w ten sposób skróconych nazw instytucji, których pełna nazwa została wymieniona wcześniej.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2009-04-22
Przygotowuję naukowe wydawnictwo o mennonitach / menonitach. Proszę o komentarz, żebym mogła odpowiedzieć autorom, dlaczego wybrałam jedną wersję.
W polszczyźnie obowiązują formy menonita / menonici. Odnotowuje je np. „Wielki słownik ortograficzny PWN” pod red. E. Polańskiego oraz „Wielki słownik wyrazów obcych” pod red. M. Bańko, który podaje następującą definicję: ‘odłam protestanckiego ugrupowania anabaptystów, powstały w XVI w. we Fryzji w wyniku działalności Mennona Simmonsa, uznający tylko dwa sakramenty: chrzest dorosłych i eucharystię, głoszący zakaz prowadzenia wojen i pełnienia urzędów’. Nazwa ugrupowania pochodzi wprawdzie od imienia Mennon pisanego przez podwojone n, w polszczyźnie jednak podwojone litery w wyrazach obcych często są zastępowane przez jedną literę, jak we współcześnie przejmowanych z angielskiego wyrazach typu banner czy dawniejszych, zapożyczonych z łaciny klassa, summa, komissya.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2009-04-16
Czy nazwy własne zajęć ruchowych pochodzących najczęściej z innych krajów powinny być pisane dużą literą, np.: Aerobic czy aerobik, Low Impact Aerobic, Magic Bar, Nordic Walking, zajęcia Fat Burnning, zajęcia z użyciem dużych piłek, tzw. Fitball?
Wymienione nazwy angielskie niekoniecznie uznamy na gruncie polskim za nazwy własne – to tylko nazwy typów zajęć ruchowych. Spolszczony rzeczownik aerobik słowniki odnotowują pisany małą literą, podobnie będzie z nazwami typu low impact aerobic, magic bar, nordic walking, fat burnning, fitball. Swoją drogą czy nie ma dla ich polskich odpowiedników?
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2009-04-16
Która forma jest najbardziej poprawna: instruktor fitness, instruktor Fitness, instruktor fitness’u, instruktor fitnessu czy może istnieje jeszcze inna, bardziej poprawna forma? I dalej: zajęcia fitness, zajęcia fitnessowe czy zajęcia z fitness, zajęcia z fitnessu itd.; klub fitness czy klub fitnessowy?
Nie ma powodu, aby rzeczownik fitness pisać wielką literą, nie jest nazwą własną. Wyraz ten odmieniamy, ponieważ dobrze wpisuje się w polską deklinację męską (por. stres – stresu, dres – dresu itd.), dlatego warto polecić formy: instruktor, trener fitnessu, zajęcia z fitnessu pisane bez apostrofu przed końcówką. Połączenie klub fitness jest kalką angielskiego fitness club, lepiej używać określeń klub fitnessu lub klub fitnessowy, także zajęcia fitnessowe, bo przymiotnik ten utworzony jest poprawnie.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2009-04-06
Czy poprawnie zostało napisane ogłoszenie o następującej treści: Prosimy rodziców o niewchodzenie do sal, czekanie na dzieci w szatni? Dotyczy to pisowni wyrazu niewchodzenie i ogólnej treści ogłoszenia.
Ogłoszenie jest sformułowane zrozumiale i gramatycznie, a w dodatku poprawnie pod względem ortograficznym, ponieważ rzeczowniki z partykułą przeczącą nie w polszczyźnie piszemy łącznie, a wchodzenie niewątpliwie jest rzeczownikiem.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2009-04-01
Mam pytanie dotyczące pisowni słów określających narodowość, przynależność do plemion, mieszkańców kontynentów. Spotkałam się z zapisem małą literą słów: arabowie, pasztunowie, Żydzi, a nawet chińczycy - i jestem pewna, iż nie były to brukowce, lecz szanujące się wydawnictwa. Co zatem z pisownią owych słów ,a także określeń romowie lub np. europejczycy czy azjaci? Poprawnie pisać należy z dużą czy małą literą? A może zależy to od kontekstu?
Rzeczywiście, dużo zależy tu od kontekstu, a jeszcze więcej od znaczenia. Nazwy mieszkańców krajów, kontynentów, krain geograficznych, członków plemion i ras piszemy wielką literą. Są jednak takie słowa, które mają więcej niż jedno znaczenie, nazywamy je homonimami. Czasami jedno z tych znaczeń zapisujemy wielką literą, a inne jej nie wymaga. I tak np. Żyd to członek narodu, ale Żyd to osoba wyznająca judaizm, Arab to człowiek, a arab to koń, Chińczyk to obywatel Chin, a chińczyk to gra, Szwajcar to obywatel Szwajcarii, a szwajcar to portier. Nazwy takie, jak Romowie, Europejczycy, Azjaci i Pasztunowie zawsze zapiszemy wielką literą.
Ewelina Pałka
Ortografia2009-03-28
W zdaniu W związku z tym dla Wschodu zachodni dodatek do formuły nicejsko-konstantynopolitańskiego „Credo” był nie do zaakceptowania mam wątpliwości dotyczące pisowni połączenia nicejsko-konstantynopolitański, Czy nie powinno to być zapisane wielką literą?
W polszczyźnie przymiotniki piszemy małą literą, nawet jeśli pochodzą od pisanych wielką literą nazw własnych, por. polski naród, warszawski sklep, gdański przedsiębiorca, lubelski profesor, bałtycka plaża itp. Przymiotnik jest oczywiście pisany wielką literą, jeśli stanowi składnik nazwy własnej, takiej jak Powstanie Warszawskie, Liga Polskich Rodzin, Uniwersytet Gdański, Unia Lubelska, Morze Bałtyckie i inne. W cytowanym zdaniu nie mamy do czynienia z nazwą własną, dlatego połączenie nicejsko-konstantynopolitańskiego zapiszemy małymi literami. Jeżeli w różnych źródłach pojawiają się zapisy z wielkimi literami, może to oznaczać, że wzorują się na pisowni angielskiej, u nas nieobowiązującej.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2009-03-28
Jak poprawnie napisać - wielką czy małą literą nazwy dokumentów szkolnych: PLAN PRACY BIBLIOTEKI, PROGRAM PROFILAKTYKI, PROGRAM WYCHOWAWCZY, PLAN MIERZENIA JAKOŚCI PRACY SZKOŁY?
Nazwy tego typu są tytułami, a w tych (podobnie jak np. w tytułach książek) zapisuje się wielka literą jedynie pierwszy wyraz, zatem: Plan pracy biblioteki, Program profilaktyki, Program wychowawczy, Plan mierzenia jakości pracy szkoły.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2009-03-18
Czy nieruchomości dzielimy na zabudowane i nie zabudowane czy na zabudowane i niezabudowane?
Nieruchomości są niezabudowane. Imiesłowy przymiotnikowe, niezależnie czy użyte w znaczeniu przymiotnikowym, czy czasownikowym zapisujemy łącznie z partykułą nie. Jeśli imiesłów tego typu użyty jest w znaczeniu czasownikowym, dopuszczalna jest pisownia rozdzielna.
Ewelina Pałka
Ortografia2009-03-18
Czy w zdaniu Studiował grafikę na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie wyraz grafika będący nazwą kierunku powinien być pisany małą czy wielką literą?
W zdaniu tym wyraz grafika zapiszemy małą literą, gdyż jest to rzeczownik pospolity.
Ewelina Pałka
Ortografia2009-03-16
Czy w liście do przyjaciółki, wspominając jej brata i rodziców, powinnam użyć wielkiej litery(Twój Brat, Pozdrów Rodziców itp.)? List wydaje się nieco zaśmiecony wielkimi literami. Nasuwa się również pytanie o moją mamę, która przesyła pozdrowienia w tym samym liście za moim pośrednictwem. Czy moja mama też ma być napisana wielką literą?
Język, którym się posługujemy, służy nie tylko przekazaniu informacji, ale też wyraża stosunek nadawcy do odbiorcy. Etykieta językowa wymaga, by ze względów grzecznościowych używać w listach wielkiej litery, gdy używamy zaimków Ty, Twój itp., ale także kiedy piszemy o osobach bliskich adresatowi i w ogóle o osobach, które szanujemy. Także i o swojej Mamie może Pani napisać wielką literą. Nie należy się przejmować, że „zaśmiecimy” list dużymi literami, gdyż tego wymaga dobre językowe wychowanie.
Ewelina Pałka
Ortografia2009-03-16
Szanowni Państwo, według słownika E. Polańskiego Kresy Wschodnie piszemy wersalikami, czy przez analogię powinno się napisać Kresy Zachodnie (na określenie ziem przyłączonych do Polski po 1945 r.)? Jeśli nie jest to obowiązkiem, czy dozwolona jest taka pisownia?
Nazwa Kresy Zachodnie została utworzona na zasadzie analogii od Kresów Wschodnich. Jedna i druga to nazwy własne, a jako takie powinny zostać zapisane wielką literą.
Ewelina Pałka
Ortografia2009-03-16
W ostatnim czasie pojawiły się fotoksiążki i fotoalbumy, a może poprawniej foto-książki, foto-albumy?
Fotoksiążki czy fotoalbumy zapiszemy razem, jak wszystkie wyrazy z członem foto-, np. fotoamator, fotochromia czy fotoreporter.
Ewelina Pałka
Ortografia2009-03-16
Czy w zdaniu Gdybym wiedział, że się rozpada, to bym nie wychodził z domu należy napisać to bym czy tobym?
W tym wypadku to jest spójnikiem i łączy dwa zdania współrzędne o charakterze wynikowym. Cząstka by jest wykładnikiem trybu przypuszczającego i zapisuje się ją łącznie z czasownikami i spójnikami, zatem zdanie powinno mieć postać Gdybym wiedział, że się rozpada, tobym wziął parasol. Postać z rozłącznym zapisem mielibyśmy, gdyby to było zaimkiem, np. Właśnie to bym zrobił!
Ewelina Pałka
Ortografia2009-03-11
Będę wdzięczna za odpowiedź na pytanie, jak zapisać: nieanglojęzyczny czy nie-anglojęzyczny.
Przymiotniki z partykułą przeczącą nie w polszczyźnie piszemy łącznie, bez łącznika, np. nieartystyczny, nieambitny, niebogaty itp., podobnie jak rzeczowniki zaprzeczone typu nienauczyciel, niekatolik, nieagresja. Uzasadnieniem dla użycia łącznika jest fakt, że rzeczownik, którego zaprzeczenie wyrażamy, stanowi pisaną wielką literą nazwę własną, jak np. nie-Polak.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2009-03-11
Napisałem: Przewóz osób w kraju i zagranicą. Chciałbym wiedzieć, czy zrobiłem błąd w wyrazie zagranicą.
Osoby przewożono za granicą jakiegoś państwa, w zdaniu tym użyto więc rzeczownika granica w znaczeniu ‘linia oddzielająca terytorium jednego państwa od innych’. Istnieje także rzeczownik zagranica oznaczający ‘kraje leżące poza granicami danego państwa’, który może być użyty w następujących kontekstach: zagranica decyduje o kierunku koniunktury na naszej giełdzie; zagranica ocenia nas właśnie przez pryzmat tego, co się dzieje w regionie; po ostatnich stratach w Rosji zagranica bardzo ostrożnie inwestuje kapitał na innych rynkach wschodzących itp. W tym jednak wypadku mamy do czynienia z granicą, dlatego też pisownia z przyimkiem za jest rozdzielna, typowa dla wyrażeń przyimkowych.
Ortografia2009-02-18
Jak poprawnie zapisać włatcy móch?
Poprawna forma (zapisana ortograficznie, nie zaś częściowo fonetycznie) powinna mieć wygląd: władcy much, a jeśli to tytuł, jak przypuszczam, wtedy pierwszy wyraz (jedynie) powinien być napisany wielką literą: Władcy much.
Katarzyna Wyrwas

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29