Najczęściej zadawane pytania (191) Ortografia (466) Interpunkcja (161) Wymowa (61) Znaczenie (176) Etymologia (255) Historia języka (21) Składnia (254) Słowotwórstwo (101) Odmiana (268) Frazeologia (109) Poprawność komunikacyjna (196) Nazwy własne (312) Wyrazy obce (62) Różne (144) Wszystkie tematy (2586)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2005-01-09
Szanowna Pani, jaki zapis jest właściwy: Bank PKO SA, Bank PeKaO SA, Bank Pekao SA (tak na stronie internetowej banku)? A może wszystkie te skróty są równoprawne i można je stosować wariantywnie? Dziękuję i pozdrawiam, Joanna C.
Mamy więc w Polsce dwa (różne) banki, które używają w nazwach skrótowców – PKO i Pekao . Skrótowce te przy odczytywaniu dają bardzo podobny efekt. Obie nazwy czytamy akcentując ostatnią sylabę, jednak literowiec PKO należy czytać [pe-ka-o] oddzielając poszczególne sylaby jako odrębne litery skrótowca. Nazwę Pekao można również czytać jak zwykły wyraz akcentując drugą sylabę od końca: [pe-ka-o].
Jak czytamy w rysie historycznym zamieszczonym na internetowej stronie www.pkobp.pl, bank ten został założony w 1919 roku jako Pocztowa Kasa Oszczędnościowa, w 1920 roku nazwa została zmieniona na Pocztową Kasę Oszczędności, a w 1948 roku na Powszechną Kasę Oszczędności. W 1960 roku Powszechna Kasa Oszczędności stała się bankiem państwowym, a w 1993 roku powołana została pierwsza w historii banku Rada Nadzorcza, funkcjonująca na zasadach podobnych do spółek prawa handlowego. Drugi z interesujących nas banków – Bank Polska Kasa Opieki Spółka Akcyjna posługujący się skrótem Bank Pekao SA – jest nieco młodszy, powstał bowiem w 1929 roku. Jak informuje statut banku opublikowany na stronie www.pekao.com.pl, bank ten w okresie przedwojennym miał za zadanie ochronę oszczędności wychodźstwa polskiego, operacje kredytowe, obsługę finansowa eksportu i importu polskiego oraz obsługę przekazów z zagranicy. Po wojnie w nowym systemie bank Pekao przetrwał i zachował samodzielność mimo specyficznego charakteru działania, działał jednak w wąskim sektorze eksportu, dostarczał dewiz dla bilansu płatniczego kraju, a w latach 70. XX wieku wyspecjalizował się w dewizowej obsłudze ludności.
Zapis !PeKaO trudno zaakceptować (czy jest on w ogóle używany?). Wielki słownik ortografoczny PWN pod red. E. Polańskiego (reguła 96) tylko wyjątkowo akceptuje wielką literę wewnątrz wyrazów, które są nazwą własną lub wchodzą w jej skład, np. EuroCity, InterCity, EquiLibre, WordPerfect, PageMaker, InterChristiana, MulitBank, MasterCard, CyberWielkopolska itp. Nową manierę zauważa także I. Bajerowa (Zarys historii języka polskiego, Warszawa 2005, s. 149: «W modzie jest też mieszanie majuskuły z minuskułą, różnych formatów pisma, np. bruLion (czasopismo), InterCity (typ pociągu); przed tym zwyczajem przestrzegają zasady ortografii». W dodatku pojawiają się również nazwy o całkiem już nietypowej pisowni z początkową małą literą, które zostały albo zapożyczone, albo utworzone już na gruncie polskim na wzór obcych nazw własnych, takie jak np. nazwy firm (mBank, eService SA, dBASE Inc.), publikacji (cytowany już bruLion), witryn internetowych (eNormy.pl, ePraca.net, eZakupy.com.pl) oraz urządzeń (iPod, iPaq) i programów komputerowych (dBASE, iTunes, iLife, iDVD) itp. Żadna publikacja nie akceptuje bezwarunkowo tego nowego zwyczaju nazewniczego, a Wielki słownik ortografoczny PWN stwierdza wręcz: «Tego zwyczaju nie należy upowszechniać». Coraz więcej organizacji, instytucji, a nawet publikacji nosi już jednak nowatorskie jak na razie nazwy i tytuły naśladujące adresy internetowe, pod którymi znaleźć można organizację (np. Partia Demokratyczna - demokraci.pl), serwis internetowy (Allegro.pl, Gazeta.pl, por. także tytuły książek Krystyny Jandy: www.małpa.pl i www.małpa2.pl, jak również tytuł naszej poradnianej książki: www.poradniajęzykowa.pl).
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2005-01-09
Jak należy napisać zakon Chrystusowców? Według zasady franciszkanie małą literą, ale kościół Franciszkanów.
Nazwy chrystusowiec (zakonnik), ksiądz chrystusowiec pochodzą od nazwy Towarzystwo Chrystusowe dla Polonii Zagranicznej (Societas Christi pro Emigrantibus Polonis, skrót: Schr lub Tchr). W wyrażeniu kaplica (klasztor, kościół) Chrystusowców drugi człon pisany jest wielką literą, w pełnej nazwie zakonu obydwie części nazwy piszemy wielką literą: Zakon Chrystusowców.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2005-01-07
Szanowni Państwo, wielką literą pisze się Dworzec Centralny, ale jak należy pisać: Dworzec (czy: dworzec) Wrocław Nadodrze, Wrocław Główny itp.? Dziękuję za pomoc. Joanna
Pisownia zależna od tego, co wchodzi w skład nazwy własnej. Główny dworzec Warszawy nazywa się: Dworzec Centralny, ale można też określić go inaczej, np. dworzec Warszawa Centralna; wtedy wyraz dworzec jest wyrazem pospolitym, nie wchodzi w skład nazwy własnej. Także Dworzec Główny w Krakowie lub dworzec Kraków Główny, podobnie dworzec Wrocław Nadodrze; dworzec Wrocław Główny lub Dworzec Główny we Wrocławiu.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-12-20
Proszę o rozwianie moich wątpliwości dotyczących pisowni połączeń droga krzyżowa i męka pańska oznaczających przedstawienia znajdujące się w kościołach, np. Droga K/krzyżowa wykonana przez...; typowe przedstawienia M/męki Pańskiej... Dziękuję za odpowiedź i życzę Wesołych Świąt!
Pisownia obu wyrażeń uzasadniona jest regułą dotyczącą pisowni tytułów, chodzi bowiem o „przedstawienia” w kościołach. Tak więc: Droga krzyżowa oraz Męka Pańska (przymiotnik ten pisany jest wielką literą, gdyż odnosi się do Pana, do Boga).
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-12-16
Czy wyrażenie szokująco/rażąco różowy jako zestawienie nierównorzędnych elementów, z których jeden określa drugi, powinno być pisane osobno. Przyznam jednak, że taka pisownia mnie nie przekonuje.
Pisownia wyrażenia złożonego z przysłówka i przymiotnika (imiesłowu przymiotnikowego) jest oczywiście rozdzielna – bardzo różowy, nowo otwarty chyba nie budzi wątpliwości :). Inną jest kwestią, że z czasem połączenia tego typu nabierają charakteru terminologicznego i wtedy pisownia się zmienia: cement szybkowiążący, ale marynarz szybko wiążący węzeł.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-12-16
Czy wyrażenie orzechowo/kasztanowo brązowy w przypadku, gdy pierwszy człon oznacza odcień, również powinno być pisane łącznie?
W tego typu przymiotnikach złożonych pisownia łączna oznacza odcień; o włosach też można pomyśleć, że są one kasztanowo-brązowe, ale wówczas mówimy o wyraźnych pasemkach.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-12-16
Mam wątpliwości dotyczące pisowni skróconych nazw własnych. O ile wiem, obowiązuje reguła, że najpierw należy podać pełną nazwę (np. Uniwersytet Warszawski), a dalej w tekście można już stosować nazwę skróconą (Uniwersytet) pisaną z dużej litery. Czy można, jeśli w tekście raz mowa o tym konkretnym uniwersytecie, a raz o uniwersytecie jako typie uczelni, konsekwentnie stosować pisownię małą literą, by nie zostać posądzonym przez czytelnika o niekonsekwencję i niechlujstwo. A co z nazwą np. Szkoły Podstawowej nr 3 w Krakowie - pisząc o niej, raczej nie stosowałabym dużej litery w wersji skróconej, lecz małą (Uczniowie Szkoły/szkoły wystawili jasełka). Czy słusznie? Dziękuję i pozdrawiam, Joanna
Pisownia wielką literą (nie: z dużej litery!) jest w takich kontekstach tylko dopuszczanym wariantem, nie jest obowiązującą zasadą. Można więc konsekwentnie stosować pisownię małą literą.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-12-16
Czy formy takie jak 30-go są poprawne?
Nie należy dopisywać żadnych końcówek odmiany po cyfrach rzymskich czy arabskich, bez względu na to, czy cyfry te oznaczają liczebniki główne czy porządkowe.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-12-16
Jak piszemy – nie pamiętania czy niepamiętania?
Pamiętanie to rzeczownik, a nie z rzeczownikami piszemy łącznie.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-12-15
Czy poprawna jest pisownia wyrazu pracoholik?
Rzeczownik pracoholik piszemy z h, jest to bowiem formacja słowotwórcza analogiczna do rzeczownika alkoholik, w którym h jest częścią wyrazu alkohol. Na temat wyrazu pracoholik pisałam w artykule pt. Rywingate i pracoholik, który przeczytać można na stronie naszej poradni.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-12-14
Czy nazwę zajęć analiza dzieła literackiego należy napisał małą literą czy może Analiza Dzieła Literackiego?
Nazwa przedmiotu powinna być pisana małą literą, nie wyróżnia się takich nazw cudzysłowem, w druku można kursywą dla spokoju autora.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-12-13
Jak powinno się pisać skrót os. przed nazwą osiedla, mała czy wielką literą, np. os. Stare Żegrze czy Os. Stare Żegrze?
Skrót ten należy pisać małą literą, podobnie jak ul., pl. itp.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-12-10
Czy w myśl zasad zalecanych od 1997 r. (imiesłowy przymiotnikowe z nie piszemy razem, z pewnymi wyjątkami) poprawny jest zapis: wykorzystał to do własnych, a nie zarobkowych celów? Jeśli pominiemy spójnik a, wówczas, moim zdaniem, powinno się to zapisać tak: wykorzystał to do własnych, niezarobkowych celów. Z poważaniem – G.S.
Zarobkowy nie jest imiesłowem, lecz przymiotnikiem utworzonym za pomocą przyrostka słowotwórczego -owy. Partykułę nie z przymiotnikami piszemy łącznie, kiedy jest ona wykładnikiem zaprzeczenia, jak w wykorzystał to do własnych, niezarobkowych celów. Partykułę tę z przymiotnikami piszemy również rozdzielnie, kiedy wyraża przeciwstawienie, jak w wykorzystał to do własnych, a nie zarobkowych celów.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-12-10
Czy wyraz święty piszemy małą czy wielką literą, np. święty Hieronim?
Rzeczownik święty (także w skrócie św.) w polszczyźnie pisze się małą literą, np. kościół św. Piotra, plac św. Marka. Jest jednak również zwyczaj, zgodnie z którym ze względów uczuciowych (lub grzecznościowych), ze względu na szacunek, którym jakąś osobę darzymy, lub też z powodu czci, jaką mamy dla tej osoby, może my związane z nią wyrazy zapisać wielkimi literami – stąd można również napisać kościół Świętego Piotra, plac Świętego Marka.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-12-10
Jak napisać słowo siostra – małą czy wielką literą, np. siostra Faustyna Kowalska.
Wyraz siostra, to zgodnie z zasadami polskiej pisowni pisze się go małą literą (także jako skrót s.), chyba że wyraz siostra wchodzi w skład nazwy własnej zgromadzenia zakonnego, np. Zgromadzenie Sióstr Niepokalanego Poczęcia NMP.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-12-10
Jak poprawnie zapisać zdanie: Pomnik postawiono niby-tymczasowo (czy: niby tymczasowo), ale zapewne zostanie tu na dłużej? Dziękuję za pomoc, Joanna C.
Połączenia wyrazowe z członami niby- (a także quasi-) w polszczyźnie zapisujemy z łącznikiem (por. Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego, reguła 188). Niby występuje jednak w polszczyźnie również m.in. w funkcji partykuły wyrażającej dystans mówiącego wobec sądu uważanego za nieprawdziwy, bywa zatem owo niby synonimem jakoby i w takim znaczeniu zapisywane jest rozdzielnie – niby tymczasowo.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-12-09
Jak piszemy partykułę -by z osobowymi formami czasownika?
Cząstki -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście z osobowymi formami czasowników (także użytymi w funkcji bezosobowej) pisze się łącznie, np. robiłbym, posprzątałabyś, upiekłby, zapaliłybyśmy, zrzeszylibyście się, należałoby go odwiedzić; wypadałoby złożyć życzenia; wydawałoby się, że zda ten egzamin; malowałoby mu się dobrze w plenerze (zob. reguła 43 w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod red. E. Polańskiego).
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-12-07
Czy poprawny jest zapis pop-psychologiczny czy poppsychologiczny?
Wyrazy z cząstką pop- (z ang. pop(ular) ‘popularny’) są w polszczyźnie pisane z łącznikiem, np. pop-art, pop-music, lub też łącznie, np. popart, popkultura, popartysta. Przymiotniki pochodne nawet od wyrazów pisanych z łącznikiem zachowują jednak pisownię łączną, por. popartowy, popkulturowy (por. Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego, Uniwersalny słownik języka polskiego pod red. S. Dubisza). Należałoby zatem orzec, że nie odnotowany w słownikach przymiotnik poppsychologiczny miałby również pisownię łączną. Pochodzi zapewne od angielskiego rzeczownika pop-psychology i oznacza ‘psychologię przeznaczoną dla masowego odbiorcy, psychologię popularną’. Przeczownik ten może być zapisywany jako poppsychologia lub – w analogii do pop-artpop-psychologia, natomiast przymiotnik – już łącznie. W Internecie znalazłam nieco ponad 30 przykładów użycia wyrazów poppsychologia i poppsychologiczny, większość z nich z pisownią rozdzielną, której nie można zaakceptować.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2004-12-06
Czy występującą w obcych nazwiskach cząstkę de należy pisać małą czy dużą literą, np. Antoni de Mello czy Antoni De Mello?
Wchodzące w skład nazwisk de piszemy małą literą, podobnie jak: z, von (np. Jan z Kolna, Aleksander von Humboldt, Teun van Dijk).
Aldona Skudrzyk
Ortografia2004-12-06
Jak należy pisać: Polak-katolik czy Polak katolik?
Zestawienia typu Polak katolik (lekarz chirurg, artysta malarz) mają pisownię rozdzielną - drugi człon jest bowiem określeniem członu pierwszego.
Aldona Skudrzyk

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130