Najczęściej zadawane pytania (223) Ortografia (554) Interpunkcja (187) Wymowa (68) Znaczenie (240) Etymologia (294) Historia języka (24) Składnia (309) Słowotwórstwo (127) Odmiana (314) Frazeologia (125) Poprawność komunikacyjna (182) Nazwy własne (411) Wyrazy obce (87) Grzeczność językowa (35) Różne (158) Wszystkie tematy (3115)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Składnia2005-03-04
Witam, będę wdzięczna za rozstrzygnięcie następującej kwestii: na potrzeby czegoś czy dla potrzeb czegoś - które z tych wyrażeń jest poprawne? Dziękuję i pozdrawiam, Joanna
Poprawna konstrukcja to na potrzeby, np. na własne potrzeby.
Aldona Skudrzyk
Składnia2005-03-02
Jaka zasada obowiązuje przy odmianie liczebników tysiąc, milion, miliard po ułamkach dziesiętnych? 63,7 miliona, 63,7 milionów, 63,7 miliony - czy któraś z tych form jest niepoprawna?
Problem nie jest fleksyjny, lecz składniowy. Poprawna jest jedynie forma 63,7 miliona, ponieważ części dziesiętne odczytuje się siedem dziesiątych czegoś (z dopełniaczem), czyli siedem dziesiątych miliona w tym przypadku.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2005-02-20
Jakie zasady rządzą podmiotem domyślnym (oczywiście w dłuższych niż zdanie pojedyncze wypowiedziach)? Znajduję w książkach takie np. zdania: 1. Dokuczał mu pęcherz i wyszedł na podwórze. 2. Głos mu się załamał i ukrył twarz w dłoniach. 3. Pies usiadł przy nim. Objął go ramieniem. Według mnie z tych zdań wynika, że: pęcherz wyszedł, głos ukrył twarz w dłoniach, a pies objął kogoś ramieniem. A może jestem za mało domyślna? Mój znajomy dziennikarz bronił kiedyś tego typu konstrukcji (choć może nie tak zabawnych), zarzucając mi, że niepotrzebnie się czepiam, bo przecież wiadomo o co chodzi.
Zasada generalna w przypadku stosowania podmiotu domyślnego jest taka, że wszelkie orzeczenia, występujące w zdaniach składowych, muszą się do niego odnosić, np. Wyszedł i zatrzasnął drzwi. W obydwu zdaniach mamy ten sam podmiot, którego domyślamy się na podstawie analizy formy fleksyjnej czasownika (3 os., l. poj., rodz. m.). Natomiast zdania przedstawione w pytaniu rzeczywiście są niefortunne i, jak Pani określiła, zabawne, ale bynajmniej nie z powodu użycia w nich podmiotu domyślnego, gdyż w pierwszym zdaniu każdego przykładu podmiot jest określony nader wyraźnie. Podmiotami są tu kolejno rzeczowniki pęcherz, głos oraz pies; i rzeczywiście dalsza część wypowiedzi do nich się odnosi, dając przy tym, zapewne niezamierzony, efekt komiczny.
Ewa Biłas-Pleszak
Składnia2005-01-13
W zadaniu były 12 874 radiostacje - jeżeli ciąg liczbowy kończy się 4, to orzeczenie dopasowujemy do czwórki? Pozdrawiam serdecznie.
Trudności w stosowaniu konstrukcji mianownikowych i dopełniaczowych z liczebnikami często są spowodowane generalizacją reguły. Formy błędne powstają pod wpływem poprawnych połączeń, w tym przypadku na przykład było 12 tysięcy radiostacji jest połączeniem poprawnym, ale poprawne były 12 874 radiostacje również, ponieważ liczebnik 4 wymaga połączenia mianownikowego w liczbie mnogiej. Zasadą jest, że liczebniki 2-4 łączą się z orzeczeniem w liczbie mnogiej, czyli były, a pozostałe od liczebnika 5 wymagają formy było. Regułą jest, że wzorowa odmiana wielowyrazowych liczebników głównych wymaga odmiany wszystkich członów, a forma orzeczenia pozostaje w związku zgody z ostatnim członem, więc były 12 874 radiostacje tak jak były 4 radiostacje. Wahania i wątpliwości pojawiające się przy stosowaniu form gramatycznych biorą się stąd, że modele najczęstszych połączeń zaczynają być traktowane jako jedynie poprawne. Przyczynami rozterek w tym przypadku może być też to, że wyrazy tysiąc, milion, miliard w liczebnikach wielowyrazowych przyjmują takie formy gramatyczne, jak rzeczowniki, np. dwa tysiące, pięć tysięcy, siedem milionów. Nawet w połączeniu z liczebnikami dwa, trzy, cztery cały liczebnik może się łączyć z orzeczeniem tak jak liczebniki powyżej pięciu, np. dwa tysiące radiostacji było.
Romualda Piętkowa
Składnia2005-01-13
Czy można powiedzieć: modlić się o kogoś zamiast zwyczajowego za kogoś? Może jedynie o coś można się modlić, a o kogoś tylko kiedy chodzi np. o modlitwę o dobrego męża?
Wprawdzie słowniki ogólne języka polskiego odnotowują jedynie połączenia modlić się o coś i modlić się za kogoś, to przecież konstrukcji można modlić się o kogoś nie można uznać za niepoprawną. Schemat ten ma jednak ograniczony zakres związany właśnie z istniejącymi nazwami modlitw: o dobrego męża, o dobrą żonę. W Internecie znalazłam także modlitwę o dobrego spowiednika oraz modlitwę o kandydatów do kapłaństwa (czyli o powołania kapłańskie i zakonne), modlitwa o dzieci (o poczęcie dzieci), które wpisują się w schematy znaczeniowy – ‘prosić o znalezienie (się), pojawienie się kogoś’. Natomiast rzadko spotykane połączenia typu modlitwa o mamę (aby wydobyła się z alkoholizmu) czy modlitwa o chorych i uzależnionych (w tej samej intencji) nie są poprawne, ponieważ powinny raczej realizować schemat modlitwa za kogoś.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2004-12-20
Która forma będzie poprawna: nie są w stanie pojąć tego paradoksu czy nie są w stanie pojąć ten paradoks?
Oczywiście pierwsza, ponieważ czasownik pojąć wymaga w konstrukcji z przeczeniem, aby rzeczownik i zaimek przybrały formy dopełniacza.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2004-12-18
Jak jest poprawnie – stawić komuś czoła czy czoło?
Oba warianty wyrażenia oznaczającego ‘przeciwstawić się, przeciwstawiać się komuś, czemuś, podjąć, podejmować z kimś, z czymś walkę’ są uznawane poprawne (por. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego). Na stronach internetowych stawić czoła jest używane ponad dwukrotnie częściej, w Korpusie języka polskiego natomiast obie formy mają niemal jednakową frekwencję.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2004-12-16
Czy poprawne jest wyrażenie: nie wolno jej obrażać milionów Polaków? Czy też powinno ono wyglądać: nie wolno jej obrażać miliony Polaków?
Czasownik obrażać tworzy schemat zdaniowy ktoś obraża kogoś / coś, czyli wymaga użycia formy biernika. Jeżeli jednak czasownik obrażać występuje w konstrukcji zaprzeczonej ktoś nie obraża kogoś / czegoś czy też komuś nie wolno obrażać kogoś / czegoś, wtedy zmieniają się jego wymagania składniowe i następujący po nim rzeczownik lub zaimek powinien przyjąć formę dopełniacza. Rzeczownik milion, który musi się do tych wymagań dostosować, ma w dopełniaczu liczby mnogiej formę milionów, a zatem poprawną konstrukcją jest nie wolno jej obrażać milionów Polaków.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2004-12-14
Jak mam napisać na zaproszeniu: Mam zaszczyt zaprosić Państwa Kowalskich czy Państwo Kowalskich?
Oczywiście Państwa Kowalskich, ponieważ orzeczenie wymaga formy biernika równej dopełniaczowi.
Romualda Piętkowa
Składnia2004-12-14
Czy mogę powiedzieć: Jedz razowca (chodzi o chleb razowy)? Czy też raczej powinienem powiedzieć: Jedz razowiec?
Połączenie jedz razowiec jest poprawne z punktu widzenia normy wzorcowej. W żywym języku obserwujemy ekspansję biernika równego dopełniaczowi, który jest właściwy dla rodzaju męskożywotnego w wielu grupach semantycznych. Należą do niej nazwy produktów spożywczych, np. kotlet, razowiec, pomidor i środki porozumiewania się, np. SMS, faks. Formy te w Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego traktowane są jako potoczne, stąd jem razowca może się pojawić jedynie w kontaktach nieoficjalnych.
Romualda Piętkowa
Składnia2004-12-14
Czy w poniższym zdaniu orzeczenie ma prawidłową formę (chodzi mi o liczbę)? Podstawą do oceny realności wyceny wartości firmy są metoda zdyskontowanych przepływów pieniężnych oraz metoda porównawcza. Agnieszka S.
Zgodnie z normą wzorcową w przypadku podmiotu lub dopełnienia składających się z kilku wyrazów stosujemy liczbę mnoga. Tak więc forma zastosowana przez Panią jest poprawna. Jednak jeżeli są to rzeczowniki tego samego rodzaju (a tak jest w Pani przykładzie), można orzeczenie pozostawić w liczbie pojedynczej. Zamiast spójnika oraz proponowałabym spójnik i, jeżeli obie metody są równorzędne.
Romualda Piętkowa
Składnia2004-12-14
Która forma orzeczenia jest poprawna: Spośród propozycji wybrano ofertę Emax SA, która zaproponowała miastu system TETRA czy Emax SA, który posiadając status zakładu pracy chronionej, zatrudnia osoby niepełnosprawne, uczestniczy też w akcjach promujących ideę....
Jeżeli nie dodajemy słowa firma lub zakład, to orzeczenie i zaimki są w rodzaju wymaganym przez nazwę firmy odmienianą według wzoru deklinacji męskiej, ponieważ nazwę Emax odmieniamy jak rzeczownik rodzaju męskiego, więc forma który jest właściwa: Spośród propozycji wybrano ofertę Emax SA, który zaproponował..., Emax SA, który posiada status zakładu pracy chronionej.... Jeśli dodamy wyrazy firma czy zakład, to orzeczenie i zaimki są odpowiednio w rodzaju żeńskim lub męskim: Spośród propozycji wybrano ofertę firmy Emax SA, która zaproponowała..., Firma Emax SA, która posiada... oraz Spośród propozycji wybrano ofertę zakładu Emax SA, który zaproponował..., Zakład Emax SA, który posiada...
Romualda Piętkowa
Składnia2004-12-10
Dzień dobry, bardzo Państwa proszę o rozwianie moich wątpliwości dotyczących tytułu rozdziału Koegzystencja pomiędzy prawem hodowców do odmian z patentami odkryć w biotechnologii. Moim zdaniem tytuł ten powinien być zapisany następująco: Koegzystencja prawa hodowców do odmian i patentów odkryć w biotechnologii, chociaż nie jestem pewna, czy nie powinno być ...i odkryć w biotechnologii lub ...patentów w dziedzinie biotechnologii.
Wyraz koegzystencja tworzy w polszczyźnie schemat składniowy w połączeniu rzeczownikiem w dopełniaczu oraz z przyimkiem z i rzeczownikiem w narzędniku – koegzystencja czegoś z czymś. Z cytowanego tytułu rozdziału wnioskuję, że współistnieją prawo hodowców do odmian oraz patenty odkryć w biotechnologii, moim zdaniem należałoby więc napisać Koegzystencja prawa hodowców do odmian z patentami odkryć w biotechnologii.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2004-12-10
Dzień dobry, coraz częściej spotykam się z użyciem form przymiotnika, które mnie razi, np. przedstawiony stan rzeczy wydaje się faktycznym (czy faktyczny?), odpowiedzialnym (czy odpowiedzialny?) za wady pracy jest wykonawca, czyli zleceniobiorca. Będę wdzięczna za wyjaśnienia dotyczące powyższych przykładów.
Pierwszy z podanych przez Panią przykładów jest niepoprawny nie tylko po względem składniowym, ale i stylistycznym – czy coś bowiem może wydawać się faktyczne?! Lepiej byłoby powiedzieć po prostu przedstawiony stan rzeczy jest faktem lub jest taki rzeczywiście. Oba cytaty łączy usterka składniowa polegająca nieodpowiednim konstruowaniu orzeczenia imiennego. W zdaniach z orzeczeniami złożonymi typu coś wydaje się jakieś czy ktoś jest jakiś we współczesnej polszczyźnie składnik jakiś (wyrażony przymiotnikiem, imiesłowem przymiotnikowym czy zaimkiem) powinien być wyrażony za pomocą mianownika, np. Maria wydawała się mądra, Maria jest mądra. Tylko orzeczenie imienne z orzecznikiem rzeczownikowym (np. w konstrukcji typu ktoś jest kimś) dopuszcza orzecznik w narzędniku, np. Maria jest nauczycielką.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2004-12-10
Jak odmieniać: sklep z tysiąc jeden drobiazgów, a może z tysiącem jeden drobiazgów lub z tysiąc jeden drobiazgami? A jak będzie w innych przypadkach?
W polszczyźnie funkcjonuje połączenie sklep z czymś i owo czymś powinno być wyrażone w formie narzędnika. Liczebnik zapisywany jako 1001 odczytujemy jako tysiąc jeden – członem głównym jest tu wyraz tysiąc i to on narzuca swe wymagania składniowe innym elementom, dlatego mamy w języku polskim połączenie w związku rządu tysiąc (jeden) czegoś z dopełniaczem. Z powyższych względów powiemy poprawnie sklep z tysiącem jeden drobiazgów. W tym składniowo skomplikowanym liczebnikowo-rzeczownikowym połączeniu w przypadkach zależnych odmieniamy tylko rzeczownik sklep, pozostawiając elementy dodatkowe, które traktuje się jako nazwę sklepu, w formie podstawowej – D. sklepu z tysiącem jeden drobiazgów, C. sklepowi z tysiącem jeden drobiazgów, B. sklep z tysiącem jeden drobiazgów, N. sklepem z tysiącem jeden drobiazgów, Ms. sklepie z tysiącem jeden drobiazgów.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2004-12-09
Jaka jest poprawna forma w przykładowym zdaniu: Kocham cię takim, jaki jesteś. Kocham cię takiego, jaki jesteś. Kocham cię takim, jakim jesteś. Kocham cię takiego, jakim jesteś. Czy jest jakaś jedna poprawna forma do różnych zdań z taką konstrukcją?
W wymienionych konstrukcjach mamy do czynienia z dwoma problemami składniowymi – związkiem rządu czasownika kochać oraz z tzw. orzecznikiem przymiotnikowym. Zacznijmy od czasownika, ponieważ to jego wymagania składniowe budują zdanie. Kochać wymaga przede wszystkim rzeczownika lub zaimka w formie biernika, jak np. cię, i w zasadzie zwykle nie wymaga już uzupełnienia o inne elementy, które wskazywałyby, za co daną osobę kochamy. Można tu jednak dodać zaimek wskazujący taki, a po nim zdanie podrzędne orzecznikowe, przy czym nie ma w wydawnictwach poprawnościowych dokładnych wskazówek, w jakiej formie ów taki powinien wystąpić. Wydaje się, że bardziej naturalne jest połączenie w biernikiem kocham cię takiego (taką), a nie z narzędnikiem kocham cię takim, choć i ono jest w użyciu. Wiąże się to zapewne z tendencją do zastępowania narzędnik przez mianownik w orzeczeniach imiennych z orzecznikiem przymiotnikowym, por. dawne Maria była dobrą i piękną, współcześnie odczuwane jako pretensjonalne, oraz dzisiejsze Maria była dobra i piękna. Należałoby zatem powiedzieć kocham cię takiego, jaki jesteś lub ewentualnie kocham cię takim, jaki jesteś (w obu zdaniach podrzędnych orzecznikowych zaimek jaki powinien wystąpić w mianowniku).
Katarzyna Wyrwas
Składnia2004-12-08
Która forma jest poprawna: p.o. Kierownik czy p.o. Kierownika?
Skrót p.o. oznacza ‘pełniący obowiązki’ stawiany przed wyrazem oznaczającym funkcję, urząd czy stanowisko, czytany w formie skrótowej lub jako całe, odmieniane przez przypadki wyrażenie. Część wydawnictw poprawnościowych (zob. Słownik skrótów i skrótowców J. Podrackiego, Słownik wyrazów kłopotliwych M. Bańki) uznaje za poprawne jedynie formy realizujące składniowy związek zgody, czyli np. p.o. kierownik (= pełniący obowiązki kierownik). Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN dopuszcza też jednak potoczne realizacje w związku rządu typu p.o. kierownika, jako że jest to forma dość upowszechniona ze względu na jej logiczne podstawy – pełniący obowiązki (czyje?) kierownika.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2004-12-06
Czy zdanie Wyjechali na zaprzężonych w koniach bryczkach (moim zdaniem niepoprawne) można zmienić na: Wyjechali na bryczkach z zaprzężonymi końmi?
Zdanie pierwsze jest rażąco niepoprawne, ale i zdania drugiego również do poprawnych zaliczyć nie można. W pytaniu Pana są dwa problemy składniowe związany z wymaganiami czasowników – pierwszy z (wy)jechać, drugi z zaprząc. Wypowiedź wyrażającą taką treść najlepiej ująć jako Wyjechali bryczkami zaprzężonymi w konie lub Wyjechali na bryczkach zaprzężonych w konie. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego wskazuje dwie konstrukcje ktoś jedzie czymś, która dotyczy rzeczowników nazywających różne środki lokomocji (z wyjątkiem zwierząt), np. jechać samochodem, oraz ktoś jedzie na czymś, np. jechać na furze, na wozie, na wózku.
We współczesnej polszczyźnie o pojazdach wymagających zaprzężenia do nich jakiegoś zwierzęcia mówi się raczej, że są zaprzężone w coś, co potwierdza choćby hasło czasownikowe zaprząc w wydanym w 2003 roku Uniwersalnym słowniku języka polskiego pod red. S. Dubisza, w którym prezentowany jest przykład Minęła nas chłopska furmanka w jedną szkapę zaprzężona. Także Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego podaje jedynie przykłady Bryczka zaprzężona w cztery konie oraz Wóz zaprzężony w konie. W Korpusie języka polskiego PWN znaleźć można wyłącznie konstrukcje z imiesłowami zaprzężony i zaprzęgnięty w schemacie w przyimkiem w. Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego z lat 1958-1962 podaje przykłady literackie: Na plac wjechał wózek zaprzężony w muły (z 1952 roku) oraz Pod lasem pług, zaprzężony we dwa siwe woły, kraje ziemię (z 1928 roku); znalazł się tam wprawdzie jeden cytat Przed dworem (...) stał powóz, zaprzęgnięty dwoma siwymi końmi, pochodzi on jednak z 2. połowy XIX wieku.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2004-12-06
Która z form jest poprawna: dziś jest piąty grudnia czy piątego grudnia? Proszę o wyjaśnienie, dlaczego. Czy w pismach urzędowych nazwę miesiąca powinno się pisać słownie?
Poprawnie piszemy (i mówimy) dziś jest piąty grudnia. W zdaniu tym nie użyliśmy wprawdzie wyrazu dzień, ale zdanie budujmy tak, jakby słowo to się tam znajdowało, a dzień wymaga, aby następujący po nim liczebnik porządkowy piąty przybrał formę odpowiadającą na pytanie który? (nie zaś którego?). Nie ma konieczności pisania słownie nazw miesięcy w pismach urzędowych, sposób zapisu zależy wyłącznie od decyzji nadawcy.
Katarzyna Wyrwas
Składnia2004-12-02
Chciałam się dowiedzieć, czy mówi się proszę pani czy proszę panią?
Jeśli chcemy np. w sposób grzeczny zwrócić na siebie uwagę jakiejś pani, to mówimy do niej proszę pani (z dopełniaczem). Proszę panią (z biernikiem) oznacza, że jakąś panią prosimy o coś, np. o rękę...
Katarzyna Wyrwas

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156