Najczęściej zadawane pytania (191) Ortografia (466) Interpunkcja (161) Wymowa (61) Znaczenie (176) Etymologia (254) Historia języka (21) Składnia (254) Słowotwórstwo (101) Odmiana (268) Frazeologia (109) Poprawność komunikacyjna (196) Nazwy własne (312) Wyrazy obce (62) Różne (144) Wszystkie tematy (2585)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2008-07-03
Który zapis przymiotnika jest lepszy: - pezetpeerowski czy PZPR-owski?
Oba zapisy są poprawne, notowane w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod red. E. Polańskiego. Za „lepszy” można byłoby uznać ten ostatni, ponieważ nawiązuje do oryginalnej pisowni skrótowca.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-07-03
W związku z tym, iż nie mogłem tego nigdzie znaleźć - chciałbym zadać to pytanie Państwu: - czy jest poprawne użycie słowa powrotem zamiast wyrażenia z powrotem i w których zdaniach oraz w jakim znaczeniu można użyć to słowo? Mnie się wydaje, że takiego słowa jak powrotem w ogóle nie ma, nie znalazłem go w żadnym ze słowników, w których szukałem.
Rzeczywiście, słowo !spowrotem nie istnieje, przynajmniej w poprawnej ortograficznie polszczyźnie. Jest to jedynie zapis wymowy wyrażenia przyimkowego z powrotem. Poprawny zapis notuje np. Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-07-01
Jak należy dzielić słowo poduszka: po-duszka czy pod-uszka?
W polszczyźnie przy przenoszeniu wyrazu do następnej linii dzielimy je według kryterium fonetycznego (tzn. zgodnie z podziałem na sylaby) oraz ze względu na kryterium morfologiczne (zgodnie z nim przenosimy wyrazy w miejscu ich podzielności na rdzeń i przyrostek słowotwórczy, którym w przypadku wyrazu poduszka jest -ka). Skoro więc z pewnością musimy oddzielić cząstkę -ka, a ze względów fonetycznych początkową sylabą jest po-, to mamy do wyboru następujące możliwości przenoszenia: po-duszka oraz podusz-ka. Miejsca podziału wyrazów przy przenoszeniu są zaznaczone za pomocą dużych czarnych kropek przy każdym podzielnym haśle w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod red. E. Polańskiego.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-06-30
Czy poprawnie jest powiedzieć obrzucić kogoś pomyjami?
Nie jest to forma ani poprawna, ani logiczna, ponieważ pomyje to w zasadzie ciecz – według Uniwersalnego słownika języka polskiego pod red. S. Dubisza ‘brudna woda z resztkami jedzenia, pozostająca po umyciu naczyń’. Pomyjami nie można więc siłą rzeczy nikogo obrzucić, można co najwyżej oblać. Obrzucić kogoś można natomiast błotem – oczywiście w sensie przenośnym, frazeologicznym. Związek frazeologiczny obrzucić kogoś błotem oznacza ‘powiedzieć o kimś wiele złych rzeczy; oszkalować, zniesławić’. Jakże podobne znaczenie ma frazeologizm wylać kubeł (wiadro) pomyj komuś na głowę (na czyjąś głowę, na kogoś): ‘powiedzieć o kimś bardzo złe, zwykle nieprawdziwe, rzeczy’. Owo podobieństwo zaowocowało pomieszaniem dwóch wyrażeń, doprowadziło do powstania błędnego skrzyżowania (kontaminacji) dwóch związków frazeologicznych, ponieważ elementy jednego związku dostały się do struktury drugiego. Nie bez znaczenia jest tu również fakt, że współcześnie, w dobie zlewów kuchennych i coraz powszechniej używanych zmywarek coraz mniej osób wie, co to są pomyje i jaką mają konsystencję – po umyciu naczyń brudna woda spływa po prostu do rury odpływowej i nikt nie myśli, że można byłoby ją na kogoś wylać.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-06-26
Czy udało by pisze się razem czy osobno?
Cząstkę -by (także w wersji -bym, -byś, -byśmy, -byście) z osobowymi formami czasowników piszemy łącznie (por. zasada 158 polskiej ortografii), dlatego też: udałoby, jak również: chodziłbym, śpiewałabyś, poszlibyśmy, zrobilibyście itp.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-03-03
Uprzejmie proszę o opinię, czy powinno się pisać na miłość Boską czy na miłość boską? W moim - być może błędnym - przekonaniu mimo że boski to przymiotnik, to jednak w odniesieniu do miłości Boga powinien być pisany wielką literą (na miłość Boskąna miłość Bożąna miłość Boga). Proszę o potwierdzenie mojego toku rozumowania lub jeśli jest on niepoprawny, to o wyjaśnienie, dlaczego?
Według obowiązującej normy przymiotnik boski piszemy małą literą (zob. hasła w Wielkim słowniku ortograficznym PWN), chyba że jest częścią wielowyrazowej nazwy, która zgodnie z innymi regułami jest pisana wielkimi literami, np. Matka Boska. Wyrażenie, o które Pani pyta, jest w dodatku frazeologizmem potocznym, w którym w istocie nie ma odniesienia do Boga, Bożej miłości. W innych potocznych wyrażeniach, także pozbawionych dziś właściwie głębszych treści religijnych, też występuje mała litera, np. boże drzewko, iskra boża, palec boży, święci pańscy.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2008-03-03
Czy pisze się razem czy osobno: fotogaleria czy foto galeria?
Rzeczownik fotogaleria zapiszemy razem, jak wszystkie wyrazy z członem foto-, np. fotoamator, fotochromia czy fotoreporter. Jak czytamy w uniwersalnym słowniku języka polskiego pod red. S. Dubisza, foto- (od greckiego phōs, phōtós ‘światło’ to pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy ze światłem, np. fitobiologia, lub (wtórnie) z fotografią, np. fotokomórka, fotoreportaż.
Ewelina Pałka
Ortografia2008-03-03
Piszę w sprawie pewnej gorzowskiej osobliwości. Jakiś czas temu miejscowy radny nazwiskiem Finster zafundował miastu kontrowersyjną rzeźbę nagiego człowieka wyposażonego dość hojnie przez Matkę Naturę. Ów żelazny człowiek został nazwany Świnsterem. Moje pytanie: powinno się pisać Świnster przez w (nawiązując do świńskości i pozostając w zgodzie z regułami polszczyzny), czy też może lepiej stosować w piśmie formę Śfinster przez f? Dziękuję za wyjaśnienie tej nękającej mnie i wielu moich znajomych kwestii.
Szanowna Pani! Rzeźba autorstwa Zbigniewa Frączkiewicza przedstawiająca nagiego mężczyznę jest (mimo swej kontrowersyjności, a może właśnie dzięki niej) jedną z wizytówek i atrakcji turystycznych Gorzowa Wielkopolskiego. Posąg pochodzi z cyklu Ludzie z żelaza. Jego potoczna nazwa przyjęła się już dawno, ale nadal są w użyciu dwie wersje. Co może mieć w tej sprawie do powiedzenia językoznawca? Językoznawca może wskazać, że polska ortografia przewiduje dla połączeń wymawianych jako [śf] zapis św, jak w wyrazach typu świadek, świat, świadomy, światło, świnia. Językoznawca może również zwrócić uwagę, że pisownia fonetyczna śf byłaby możliwa i akceptowalna w sytuacjach, w których mamy do czynienia z grą językową, a więc np. w reklamie, w poezji, w tworzeniu przezwisk. Jak pokazują internetowe wyszukiwarki, wersja Świnster (zob. w Wikipedii) jest w użyciu tylko nieco częstsza niż Śfinster (zob. „Gazeta Wyborcza”).
Używając języka, możemy być poprawni lub niepoprawni, język służy do mówienia prawdy i kłamania, do mówienia zarówno komplementów, jak i obelg. Obie wersje nazwy bazują na skojarzeniach z nazwiskiem jej fundatora oraz zawierającym negatywną ocenę wyrazem świństwo, co raczej powinno dyskwalifikować ową nazwę jako dyskredytującą, ośmieszającą, wyśmiewającą, przez złośliwe przekręcenie nazwiska naruszającą wymogi poszanowania godności osobistej (por. M. Karwat, O złośliwej dyskredytacji. Manipulacja wizerunkiem przeciwnika, Warszawa 2006, s. 339). Wersję mniej zgodną z polską ortografią - Śfinster - można zatem uznać za bardziej obraźliwą, ponieważ w nawiązuje do formy Finster bezpośrednio. Moim zdaniem kluczową sprawą w przypadku nazwy gorzowskiego posągu jest kwestia jej stosowności. Co można jednak zrobić, skoro nazwa jest używana i już zakorzeniona? Nic. Mam tylko nadzieję, że fundator pogodził się z faktem, iż został uwieczniony w nazwie w tak nieelegancki sposób.
Katarzyna Wyrwas

Ortografia2008-02-19
Dzień dobry. Prowadzimy portal o nieruchomościach. Jednym z najczęściej pojawiających się problemów jest to, jak zapisać dom wolno stojący" (wolnostojący?). Wiemy, że od lat pisało się poprawnie wolno stojący". Z drugiej jednak strony wolnostojący używany jest w bardzo wielu tekstach i można odnieść wrażenie, że jest tu analogiczna sytuacja jak z głośnomówiący (w znaczeniu ‘telefon głośnomówiący’). Jednoznacznie nie wypowiadają się też słowniki PWN, bo np. Polański, Skudrzykowa Słownik pisowni łącznej i rozdzielnej, PWN 2003 - podaje wyłącznie pisownię łączną.
Na dodatek na stronie PWN czytamy:
„UWAGA: Niektóre wyrażenia tego typu scaliły się i traktowane są jako wyrazy pisane łącznie. Oznacza to, że składniki tych połączeń nie wykazują już doraźnej cechy obiektu, do którego się odnoszą, lecz niekiedy ze zmianą znaczenia; stanowią o jego trwałej właściwości, np. jasnowidzący (= jasnowidz), ale: jasno widzący skutki swego postępowania, płyta długogrająca (= longplay), ale: długo grająca orkiestra, zestaw głośnomówiący, ale: głośno mówiący nauczyciel”.
Moim zdaniem w przypadku kategorii domu pisownia jest analogia z powyższym, czyli powinno być dom wolnostojący, choć wiem, że to nie jest zgodne z interpretacjami sprzed kilku lat. Jak mamy pisać? Pozdrawiam, Bartłomiej B.
Połączenie przysłówka (np. szybko, wysoko, średnio, długo itp.) z imiesłowem przymiotnikowym (np. postawiony, zaawansowany, schnący, grający, wiążący itp.) zasadniczo pisze się rozłącznie. Połączenia takie jednak z czasem scalają się znaczeniowo – stają się określeniem stałej cechy, wówczas piszemy je łącznie, np. długo grający zespół znudził wszystkich, ale: płyta długogrająca; urządzenie szybko tnące blachę, ale: stal szybkotnąca; żeglarz szybko wiążący węzły, ale: cement szybkowiążący. Jak widać, połączenia pisane razem mają charakter terminów specjalistycznych z zakresu różnych dziedzin. Przy pisowni ważny jest zatem kontekst użycia: jeśli to stała cecha jakiegoś przedmiotu, urządzenia, to pisownia łączna, por. wolnonośny, wolnodewizowy, wolnocłowy. Wyrażenie wolnostojący uważam za takie właśnie specjalistyczne już określenie. Budynek wolnostojący ma tę cechę przypisaną na stałe, to go odróżnia od innych typów zabudowy. Dwie równolegle zalecane przez to samo wydawnictwo formy to pewien kłopot, niewątpliwie. Konsekwentnie podaję swoją wykładnię rozumienia zasady ortograficznej. Podkreślam – łączna pisownia to uznanie wyrażenia za termin specjalistyczny.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2008-02-10
Wiem, że nazwy istot typu: cyklop, tytan piszemy z małej litery. Jednak zastanawiam się, czy opisując stworzenie świata według mitologii greckiej, mogę użyć wielkich liter w odniesieniu do niejako nowej rasy istot np. Sturęcy, Tytani itp.? Natomiast mówiąc nie o całej grupie, ale o konkretnym jednym jej przedstawicielu, posiadającym imię, pisać już z małej litery np. cyklop Polipem. Czy takie rozróżnienie nie będzie błędem?
Nie ma powodu do takiego rozróżnienia. Równie dobrze można sobie wymyślić, że jest rasa Krasnale, wśród nich zaś krasnal Zuzia. Lepiej trzymać się dość jasno sformułowanej zasady: małą literą (NIE !z małej) piszemy niejednostkowe nazwy istot mitologicznych i fantastycznych oraz postaci religijnych, np. archaniołowi a. archanieli, serafini, apostołowie, anioły, aniołowie, anieli, diabły, bogowie, giganci, tytani, krasnale, syrenki, nimfy, elfy (zob. reguła 123 zasad pisowni polskiej).
Aldona Skudrzyk
Ortografia2008-02-07
Jaka forma jest poprawna: mascara czy maskara? W Wielkim słowniku ortograficznym i np. Uniwersalnym słowniku języka polskiego jest tylko jedna forma – mascara. Zapis przez natomiast można natomiast znaleźć w internetowym słowniku ortograficznym PWN (to jedyne źródło, do którego dotarłam, notujące taki zapis). Która pisownia jest więc poprawna, na jakim źródle mam się opierać.
Mascara tylko przez c. Także słownik ortograficzny na stronie internetowej PWN podaje tylko taką pisownię. Wielki słownik ortograficzny PWN jest wystarczająco wiarygodnym źródłem w tej materii.
Ewelina Pałka
Ortografia2008-02-07
Czy tak często spotykany zapis ZOO dużymi literami, w znaczeniu ‘ogród zoologiczny’, jest prawidłowy?
Zapis wielkimi literami najczęściej spotykamy na szyldzie nad bramą zoo, jednak w życiu codziennym nie ma takiej potrzeby, zatem po prostu zoo.
Ewelina Pałka
Ortografia2008-02-07
Jak należy napisać: życzę bogatego Mikołaja, życzę bogatego mikołaja?
Najlepiej będzie życzyć bogatych mikołajek - wtedy małą literą, bo mówimy o zwyczaju dawania prezentów. Zwyczaj dawania prezentów 6 grudnia jest także nazywany mikołajem i jeśli o tym zwyczaju myślimy, życzymy bogatego mikołaja pisanego małą literą. Jeśli naszym zamiarem jest mówienie o osobie rozdającej dzieciom prezenty w charakterystycznym stroju, to nazwę tej osoby - mikołaj, święty mikołaj - również powinniśmy napisać małą literą. Jedynie jeśli mowa o konkretnym świętym biskupie, postaci historycznej, obowiązuje pisownia wielką literą: Święty Mikołaj lub w skrócie: św. Mikołaj (zob. Wielki słownik ortograficzny języka polskiego PWN pod red. E. Polańskiego (s. 420), Zasady pisowni słownictwa religijnego pod red. R. Przybylskiej i W. Przyczyny, Tarnów 2005, s. 11-12.
Ewelina Pałka i Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-02-06
Czy można napisać chrystus, a w M. lm. chrystusi oraz aleksandrzy i tamerlani przez analogię do rzeczowników pospolitych, jak: hamlet, herkules czy wymienieni w poniższym przykładzie judasz i piłat? Zawsze istnieją jacyś judasze, jacyś piłaci i jacyś chrystusi. W historii przewijają się okrutni aleksandrzy i tamerlani.). Czy w zdaniu: Każdy szuka swojego Sokratesa nie należałoby jednak napisać dużą literą Sokratesa?
Powstawanie metaforycznych kontekstów użycia nazw własnych jako pospolitych jest uwarunkowane uzusem. Jeżeli więc utrwalone jest użycie: judasz = fałszywy człowiek; hamlet, herkules, to inne z wymienionych nie. Można oczywiście takiej eponimizacji dokonać, ale istnieją pewne blokady kulturowe, wymogi tabu. Imienia Chrystus nie można np. u nas nadawać dzieciom, nie bardzo wyobrażam sobie kontekst, w którym taki eponim miałby funkcjonować (w tytule znanego filmu jednak jest wielka litera). Jeśli ma być pogardliwie, to: aleksandry, piłaty, sokratesy, tamerlany, herkulesy; jesli nie – aleksandrowie, piłaci, Sokratesowie, tamerlanowie, herkulesi.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2008-02-06
Proszę o wskazanie zasady regulującej pisownię z cząstką ; np. będę-ć czy będęć, ona-ć czy onać, że-ć czy żeć?
Pisownia partykuły jest łączna, por. boć, toć, ponoć, zob. reguła 154 polskiej pisowni, a więc: będęć, onać, żeć.
Aldona Skudrzyk{/>]
Ortografia2008-02-04
Czy określenie ciemno niebieski pisze się razem czy oddzielnie?
Kolor ciemnoniebieski to niebieski o ciemnym odcieniu. Określenie to jest przymiotnikiem złożonym z członów nierównorzędnych znaczeniowo, w którym główne znaczenie zawarte jest w członie drugim (niebieski), a człon pierwszy (ciemno-) określa bliżej to znaczenie. Tego typu wyrazy pisze się w polszczyźnie łącznie, a reguluje to zasada 136 polskiej ortografii.
Katarzyna Wyrwas
Ortografia2008-02-04
Spotkałem się ze stwierdzeniem, że prawidłową odmianą słowa pomagać jest pomódz. Podobno wynika to z logiki języka polskiego. Słowo pomóc natomiast logicznie pochodziłoby od słowa pomakać. Jak to jest? Czy przedwojenna reforma języka polskiego była więc nielogiczna?
Poprawną, umotywowaną etymologicznie formą dokonaną od pomagać jest pomóc. W języku polskim większość bezokoliczników ma zakończenie . Tylko nieliczne, mające w temacie spółgłoskę tylnojęzykową (g, k) są w bezokoliczniku zakończone na -c (np. móc, biec, rzec, piec, wlec). Taka norma występowała w polszczyźnie od najdawniejszych czasów, gdyż jest efektem przemian fonetycznych, jakie się dokonały w okresie prasłowiańskim i staropolskim. Przejściowo, w XIX stuleciu pojawiła się tendencja, by bezokolicznik czasowników mających w temacie spółgłoskę g zapisywać z zakończeniem -dz. Było to nawiązanie do istniejącej w języku polskim oboczności g : dz, np. noga - nodze, droga – drodze. Stąd w XIX wieku wprowadzono zapis bezokoliczników: módz, biedz, strzedz, pomódz itp. (odmiana czasowników: mog-ę, biegn-ę, strzeg-ę, pomog-ę). Pisownia taka obowiązywała aż do 1918 roku. Nie miała ona jednak uzasadnienia w historycznym rozwoju, ponieważ zakończenie bezokolicznika nigdy nie wchodzi w alternację fonologiczną z tematem czasownika, gdyż jest zupełnie niezależnym morfemem. Można więc powiedzieć, że norma XIX-wieczna miała charakter pseudoetymologiczny, dlatego została zniesiona. Nawiązywanie obecnie do pisowni, która była stosowana tylko przez około 100 lat i została dawno wyeliminowana jako niepoprawna i nieuzasadniona żadnymi względami językowymi, jest obecnie błędne.
Mirosława Siuciak
Ortografia2008-02-01
Czy w pracy napisanej przez ucznia wyraz: ide zamiast idę itp. można uznać za błąd ortograficzny?
Z całą pewnością zapis (!)ide zamiast idę jest błędem ortograficznym. Ten zapis bowiem oddaje wymowę wyrazu, nie jest zaś zgodny z zasadami pisowni na końcu wyrazu.
Aldona Skudrzyk
Ortografia2008-01-11
Jak powinno się poprawnie napisać: Północna Dakota czy Dakota Północna?
Wielki słownik ortograficzny PWN odnotowuje wersję Dakota Północna. Być może ta druga wersja odwrotnym szyku wzięła się stąd, że w języku angielskim przymiotnik występuje w tym wypadku przed rzeczownikiem (North Dakota) i jego dosłowne tłumaczenie na język polski to Północna Dakota. Nie jest to jednak poprawna forma.
Ewelina Pałka
Ortografia2006-05-18
Czy używając w tekście zwrotu z poważaniem, z wyrazami szacunku, itp., należy literę z pisać z dużej, czy małej litery i czy po zwrocie należy postawić kropkę?
Końcowe zwroty grzecznościowe są pisane wielką literą, rozpoczynają bowiem nowe wypowiedzenie i występują po kropce. Po nich zwykle nie stawia się żadnych znaków interpunkcyjnych.
Katarzyna Wyrwas

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24