Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (263) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (332) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3311)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Składnia2010-11-08
Czy można zapytać: Nie będziesz mi kłamał?
Można (mamy tego dowód powyżej) i, co najważniejsze, jest to pytanie zadane zgodnie z regułami języka polskiego. Czasownik kłamać przyłącza bowiem m.in. dopełnienie w celowniku. Poprawne są zatem także zdania Jacek kłamał kolegom oraz Nie kłam nam, że nie piłeś.
Katarzyna Mazur
Ortografia2010-11-08
W szkole powołany został Zespół humanistyczny. Błagam o odpowiedź, czy ta nazwa jest poprawna pod względem ortograficznym.
W przypadku gdy mamy do czynienia z rozmaitymi grupami (w tym artystycznymi, naukowymi, sportowymi), urzędami, zakładami pracy, instytucjami itp., powinniśmy pisać każdy człon ich pełnych nazw – z wyjątkiem przyimków i spójników – wielką literą. Domyślam się, że zespół, o którym mowa w pytaniu, to jakaś uczniowska organizacja, a zatem jego nazwa powinna przyjąć postać Zespół Humanistyczny (por. użycie tej nazwy w wypowiedzi: Zapisałem się wczoraj do Zespołu Humanistycznego. Pierwsza próba w przyszłym tygodniu).
Gdyby się jednak okazało, że ktoś tym terminem określił tylko przedmiot nauczania (choćby tzw. zespół wyrównawczy dla uczniów mających zaległości w nauce), musielibyśmy pisać go małą literą, podobnie zresztą jak nazwy innych przedmiotów, np. matematyka, fizyka, język angielski (zob. poprawne zdanie: W szkole nie radzę sobie z językiem polskim i historią, dlatego zapisałem się na zajęcia z zespołu humanistycznego).
Katarzyna Mazur

Interpunkcja2010-11-08
Proszę o informację, gdzie w tym wypadku postawić przecinek:
– Pisz tak, aby każdy mógł przeczytać.
– Pisz, tak aby każdy mógł przeczytać.
– Pisz, tak, aby każdy mógł przeczytać.
Czy każdy zapis jest prawidłowy i wynika tylko z intencji piszącego?
Każdy z podanych zapisów jest dla jakiejś interpretacji poprawny. Warto jednak zwrócić uwagę na to, iż w pierwszym zdaniu nacisk kładziony jest na sposób, w jaki ktoś ma pisać (użyjemy tej wypowiedzi, jeśli chcemy, by czyjeś pismo było np. wyraźne). Z kolei w drugim położony jest on przede wszystkim na czynność pisania (Pisz, a nie mów!). Zdanie to mogłoby np. wyrażać w nieco krótszy sposób myśl zawartą w takiej wypowiedzi: Pisz, by dzięki temu każdy mógł się dowiedzieć, jakie jest twoje zdanie. Trzecie zdanie narzuca natomiast następującą interpretację: Pisz, a skoro już piszesz, to rób to starannie. Przykłady te potwierdzają, że faktycznie interpunkcja w wielu przypadkach zależy od intencji komunikatu.
Barbara Pukalska
Poprawność komunikacyjna2010-11-08
Natrafiłem dziś, czytając artykuł prasowy, na uwagę autora, która mnie zdziwiła. Otóż, sprawa dotyczy wyrażenia w tym zakresie. Cytując autora:
W tym zakresie" (kolejny ukochany koszmarek urzędników) zdecydowanie wyróżniają się rozdziały, których bohaterem jest urząd marszałkowski.
Stąd moje pytanie, gdzie tkwi rzekomy błąd w wyrażeniu w tym zakresie, jeśli nie jedynie w ewentualnym przesadnym jego stosowaniu. Czy może rzecz dotyczy nieumiejętnego użycia w błędnym kontekście?
Wyrażenie w zakresie (czegoś) jest całkiem poprawne, zresztą publicysta – autor cytowanego artykułu prasowego – użył go właściwie, a umieścił je w cudzysłowie nie dlatego, że jest ono nieakceptowalne, ale by wyróżnić je w tekście i następnie opatrzyć komentarzem. Mianem "urzędniczego koszmarku" zostało ono natomiast określone z uwagi na jego znaczną frekwencję w tekstach w ogóle i zapewne też w tekście, który stał się przedmiotem krytyki dziennikarza.
Rozwińmy jednak temat. Do poruszonej przez Pana kwestii odnosi się m.in. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. Andrzeja Markowskiego, którego autorzy uznają połączenie w zakresie za nadużywane i proponują zastępować je konstrukcjami np. z samym przyimkiem w. Jednak moim zdaniem taka sugestia wydawnictwa może być dla znacznej części jego czytelników myląca – będą się oni bowiem starali w ogóle rezygnować z wplatania omawianego wyrażenia w swoje wypowiedzi, i to nawet wówczas, gdy jego zastosowanie wyda się niemal konieczne, by uniknąć powtórzenia czy urozmaicić styl. Ponadto jeśli spojrzymy na zacytowane zdanie, nie tak łatwo zastąpić w nim tę frazę jakąś inną, zwłaszcza jeśli w sąsiedztwie pojawiłyby się zwroty takie jak pod tym względem; tu. A zatem jeśli połączenie w zakresie (czegoś) pojawia się w krótszym tekście raz, a w znacznie dłuższym (powiedzmy: kilkusetstronicowym?) parę razy, nie powinno być uznane za przejaw niekompetencji językowej autora danej wypowiedzi.
Katarzyna Mazur

Składnia2010-11-08
Czy to zdanie jest poprawne: Jak się spotkamy, pokażę Ci moją nową książkę? Czy zdanie musi rozpoczynać słowo gdy lub kiedy?
Spójnika jak do wprowadzania zdań podrzędnych okolicznikowych czasu możemy używać tylko w stylu potocznym – wtedy nie jest to błąd. Jednak norma wzorcowa nakazuje zastępować go np. spójnikami kiedy, gdy, odkąd, w zależności od intencji wypowiedzi.
Katarzyna Mazur

Ortografia2010-11-08
Dziękuję uprzejmie za odpowiedź na pytanie o zapis wyrażenia kiełbasa średnio rozdrobniona. Zasugerowałam się pisownią słowa średniozamożny. Po przeczytaniu Pani wyjaśnienia zaczynam mieć wątpliwości, czy nie należałoby pisać średnio zamożny.
Można pisać średnio zamożny albo średniozamożny. Niektóre wyrażenia po prostu się zleksykalizowały i dziś stanowią jedno słowo. Takich wyjątków nie jest dużo. Por. często omawiane w tym kontekście przez poradniki językowe przykłady: [kupiłem] płytę długogrającą lub płyta [już] długo grająca (obie konstrukcje, jak widać, o nieco innym znaczeniu) czy też słabowidzący człowiek (gdy mowa o takim, który ma wadę wzroku) oraz słabo widzący człowiek (jeśli chodzi o osobę, która niekoniecznie musi stale nosić okulary, ale akurat w danym momencie źle widzi, bo jest ciemno).
No tak, wyjątków niby nie jest wiele, trzeba jednak zachować czujność.
Katarzyna Mazur
Ortografia2010-11-08
Jaka jest poprawna pisownia: kiełbasa średnio rozdrobniona czy kiełbasa średniorozdrobniona?
Poprawnie będzie: średnio rozdrobniona. By ustalić pisownię w tym i jemu podobnych przypadkach, trzeba zastanowić się, jaką częścią mowy byłby oba człony konstrukcji, gdybyśmy spróbowali zmienić ich kolejność. Jeśli po takim przekształceniu drugi element będzie przysłówkiem, a pierwszy przymiotnikiem lub imiesłowem przymiotnikowym, który jest przez ten przysłówek określany, to przy pierwotnym szyku zastosujemy pisownię rozdzielną. No i w podanym w pytaniu przykładzie właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia. Kiełbasa średnio rozdrobniona to bowiem ‘kiełbasa [która została] rozdrobniona średnio’ (gdzie rozdrobniona to imiesłów przymiotnikowy, a średnio – przysłówek).
Katarzyna Mazur
Etymologia2010-11-08
Jakie jest pochodzenie słowa puszcza? Czy słowo to pochodzi od pustka i oznaczało miejsce, którego stopa ludzka nie dotknęła?
Słowo puszcza – jak podaje Wiesław Boryś w Słowniku etymologicznym języka polskiego – pojawia się w polszczyźnie już w XIV wieku na oznaczenie dziewiczego lasu, a także lasu znacznych rozmiarów. W staropolszczyźnie nazwano nim też pustynię (jako ziemię nieuprawianą oraz teren pozbawiony życia), a od XVI w. również pustkowie i pustelnię. Omawiany wyraz przejęliśmy z prasłowiańszczyzny, która znała rzeczownik pušča, powstały poprzez dodanie formantu -ja do tematu pust- występującego w psł. przymiotniku pustъ – ‘pusty, niczym nie napełniony, opróżniony’.
Katarzyna Mazur
Interpunkcja2010-11-08
Błąd w prawie karnym - Stan obecny i proponowane zmiany. Jak to zapisujemy: z myślnikiem, łącznikiem czy półpauza i czy ze spacją czy bez? To samo pytanie przy zapisie daty 22-23.09.1993, oraz to samo pytanie do Lublin - Kazimierz Dolny.
Podany w pytaniu dwuczęściowy tytuł należałoby składać z myślnikiem (por. Błąd w prawie karnym — Stan obecny i proponowane zmiany) albo z zastępującą go często w druku półpauzą ze spacjami, zwaną też półpauzą ze światłami (por. Błąd w prawie karnym – Stan obecny i proponowane zmiany).
Gdy w tekstach drukowanych chcemy podać natomiast jakiś przedział czasowy, stosujemy między liczbami arabskimi oznaczającymi np. dzień, miesiąc czy rok półpauzę bez spacji (por. 22–23.09.1993), ewentualnie dywiz, ale osobiście polecam to pierwsze wyjście. Tych samych znaków używamy do zaznaczania trasy między dwoma punktami (por. Lublin–Kazimierz Dolny oraz Lublin-Kazimierz Dolny), z tym że użycie tu dywizu może być bardzo mylące (występuje on bowiem m.in. w nazwach własnych złożonych, por. Bielsko-Biała, Katowice-Piotrowice), więc zdecydowanie odradzam jego zastosowanie.
W tekstach pisanych odręcznie w omawianych wyżej kontekstach w miejsce owej półpauzy bez spacji lub dywizu wprowadza się często myślnik lub półpauzę ze spacjami (por. również poprawne wersje zapisu nie w druku: 22 — 23.09.1993 lub 22 – 23.09.1993; a także Lublin — Kazimierz Dolny oraz LublinKazimierz Dolny).
Katarzyna Mazur

Interpunkcja2010-11-08
Proszę o informację: czy w tekście, kiedy wprowadzam nowe słowo (nazwę maszyny), powinno ono być zapisane w cudzysłowie?
Nie ma takiej konieczności. Proszę jednak pamiętać, że jeżeli mimo wszystko zdecydujemy się na użycie cudzysłowu, nie powinniśmy już poprzedzać nazwy, która jest nim opatrzona, dodatkowym zwrotem metajęzykowym, np. tak zwany (w skrócie tzw.).
Katarzyna Mazur

Składnia2010-11-08
Czy poprawna jest forma centrum obsługi klienta i logistyki czy może centrum logistyki i obsługi klienta?
Tak naprawdę obie formy są do zaakceptowania, choć aby ustrzec odbiorcę przed mogącą się u niego zrodzić niewłaściwą interpretacją, jakoby w komunikacie chodziło o centrum obsługujące jednocześnie i klientów, i jakiś dział logistyki, wybrałabym wariant drugi, moim zdaniem zgrabniejszy, czyli centrum logistyki i obsługi klienta. Oczywiście składniowo dalej będzie to wypowiedź dwuznaczna (ostatecznie ktoś mógłby pomyśleć, że mamy do czynienia z organizacją zajmującą się nie tylko obsługą, ale i logistyką klienta(!)), lecz jeśli na składnię nałożymy semantykę, właściwie problem zupełnie nam znika.
Katarzyna Mazur

Ortografia2010-11-08
Jak napisać aqua park?
Park wodny to inaczej aquapark lub akwapark. Podane formy zapisu są równoprawne.
Katarzyna Mazur
Odmiana2010-11-08
Chodzi mi o odmianę dwóch rzeczowników połączonych dywizem. Odmieniają się oba czy tylko jeden z nich, np. kaseta-adapter, kasety-adaptera itd.? Producenci tego rodzaju urządzeń nie stosują pisowni z dywizem tylko rozdzielną - czy to nie jest błędem?
Bardzo dziękuję za odpowiedź.
Pozdrawiam
Z łącznikiem zapisujemy takie zestawienia, których oba człony rzeczownikowe są równorzędne, tzn. oznaczają dwie cechy lub funkcje przedmiotu (albo osoby). Kaseta-adapter byłaby więc urządzeniem pełniącym jednocześnie funkcję kasety i adaptera. Wydaje się jednak, że urządzenie, o które chodzi w pytaniu, to kaseta (magnetofonowa), której funkcją (jedyną) jest adaptowanie magnetofonu do odtwarzania muzyki z innych urządzeń. Zatem jest to kaseta pełniąca funkcję adaptera. W takim wypadku należy nazwę tego urządzenia pisać bez łącznika (kaseta adapter). W tego typu złożeniach oba człony zachowują swoje właściwości gramatyczne (również odmianę), mamy więc następujące formy: D. kasety adaptera, C. kasecie adapterowi, B. kasetę adapter, N. kasetą adapterem, Ms. kasecie adapterze.
Alicja Podstolec

Frazeologia2010-11-08
Co oznacza: morze przepłynął, na brzegu utonął ? Z góry dziękuję za pomoc.
Przysłowie to opisuje sytuację, gdy w drodze do osiągnięcia danego celu pokonamy wiele przeszkód, a poniesiemy klęskę przy jej końcu. Wyjaśnia to np. Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny pod red. H. Zgółkowej (Poznań 1994–2005), który wskazuje, że oznacza ono ‘pokonując trudności, do końca należy być ostrożnym’.
Maciej Trenczek
Składnia2010-11-08
Jak jest poprawnie:
1. ... przesyła kserokopie dokumentów wymienionych w w/w piśmie czy 2. ... przesyła kserokopie dokumentów wymienione w w/w piśmie.
Domyślam się, że w owym piśmie wymienia się dokumenty, nie zaś ich kserokopie, a zatem należałoby nadać przymiotnikowi wymienione postać zgodną z postacią rzeczownika dokumenty. Ponieważ wyraz dokumentów występuje w D. l.mn., wymaga postawienia przy nim odpowiednio odmienionego przymiotnika – również w D. l.mn. Będziemy więc mieć konstrukcję ... przesyła kserokopie dokumentów wymienionych... Zatem jeśli chodzi o odmianę, właściwa została zastosowana w wypowiedzi numer jeden.
Jednak to pierwsze zdanie ma pewne usterki językowe, na które chciałabym zwrócić uwagę. Otóż według słownika ortograficznego występujący w nim skrót od wyżej wymieniony możemy zapisać ww. lub wyż. wym., nigdy *w/w. Ponadto pojawia nam się kolejny problem, tym razem stylistyczny: powtórzenie treści – mamy w wypowiedzi w bliskim sąsiedztwie wyrażenia: wymienionych i wyżej wymienionych. W tym wypadku wypadałoby usunąć jedno ze nich, przekształcając zdanie. Proponuję np. ... przesyła kserokopie dokumentów wymienionych w piśmie, o którym mowa powyżej.
Sandra Karliczek
Składnia2010-11-08
Proszę o pomoc w rozwianiu moich wątpliwości.
Czy zdanie: Pierwsza świnka postawiła dom ze słomy, druga z desek, trzecia z cegieł jest zdaniem złożonym. Proszę o dokonanie rozbioru zdania.

Tak, to zdanie dwukrotnie złożone, za każdym razem współrzędnie przeciwstawnie. Orzeczenie (postawiła) jest pomijane w kolejnych zdaniach składowych, pozostaje ono w domyśle.
Agata Tołkaczew


Mamy tu do czynienia ze jednym zdaniem kompletnym (pierwsza świnka postawiła dom ze słomy) i z dwoma tzw. eliptycznymi równoważnikami zdania (druga z desek oraz trzecia z cegieł).
Katarzyna Mazur
Ortografia2010-11-08
Chciałabym się dowiedzieć, które zdanie jest poprawnie napisane:
1. Poinformowano o skutkach nieprzyjęcia i nieopłacenia mandatu.
2. Poinformowano o skutkach nie przyjęcia i nie opłacenia mandatu.
Sprawdzałam już w zasadach pisowni, ale nie mogę tego dopasować do konkretnej reguły.

W Wielkim słowniku ortograficznym PWN (oprac. E. Polański, Warszawa 2009) znajdujemy formy nieprzyjęcie, nieopłacenie pisane łącznie. Dodatkowo w zasadach pisowni w tymże słowniku pojawia się następująca informacja:
"Partykułę nie jako wykładnik zaprzeczenia piszemy łącznie z następującymi kategoriami wyrazów: (...) Z rzeczownikami: (…) niedopuszczenie, …, niezdyscyplinowanie, …, niezorganizowanie…".
Formy nieprzyjęcia, nieopłacenia są rzeczownikami wyrażonymi w D. lp, a w M. lp brzmią nieprzyjęcie, nieopłacenie.
Poprawne jest zatem zdanie 1.: Poinformowano o skutkach nieprzyjęcia i nieopłacenia mandatu.
Sandra Karliczek

Ortografia2010-11-08
Która z form jest poprawna: zgubić but czy zgubić buta?
Czasownik zgubić wymaga dopełnienia w formie biernika liczby pojedynczej lub mnogiej. Poprawnie będzie zatem: zgubić (kogo, co?) but.
Tatiana Nastula
Nazwy własne (pisownia i odmiana)2010-11-08
Moje pytanie dotyczy odmiany nazwiska Nowak. Od zawsze uczono mnie, że to nazwisko się odmienia, jednak jedna z moich uczennic usilnie twierdzi, że jej nazwisko jest nieodmienne.
Pani/Pana uczennica ma tylko częściową rację. Otóż w wypadku, gdy chcemy odmienić nazwisko Nowak w rodzaju męskim, oczywiście odmieniamy je tak, jak odmienia się rzeczowniki (M. Nowak, D. Nowaka itd.). Natomiast, gdy przyjmiemy, że jest to nazwisko żeńskie, wtedy pozostaje ono nieodmienne.
Sławomir Duda
Interpunkcja2010-11-08
Czy po skrótach nazw ksiąg biblijnych należy stawiać kropkę, czy nie? Prof. Markowski stawia kropkę, specjaliści od języka religijnego – nie. Jak to więc jest? Np. Mt 5, 6-1 czy Mt. 5, 6-1, itp. I gdzie mogę znaleźć informacje dotyczące najnowszej normy w pisowni słownictwa religijnego?
Nie stawia się kropki po skrótach nazw ksiąg biblijnych. Tak podają Wielki słownik ortograficzny języka polskiego PWN z zasadami pisowni i interpunkcji pod red. E. Polańskiego (2003 r.) oraz Słownik skrótów Józefa Parucha (1970 r).
Katarzyna Dybała

Według moich informacji, prof. Markowski pozostaje w kwestii stosowania znaków interpunkcyjnych wierny zasadom opisanym w słowniku ortograficznym, więc nie sądzę, by gdziekolwiek mógł postulować pisanie kropki po siglach biblijnych.
A osobom poprawiającym i redagującym teksty religijne polecam opracowanie pod redakcją Renaty Przybylskiej i ks. Wiesława Przyczyny Zasady pisowni słownictwa religijnego (wyd. BIBLOS, Tarnów 2004).
Katarzyna Mazur

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166