Najczęściej zadawane pytania (227) Ortografia (590) Interpunkcja (198) Wymowa (69) Znaczenie (263) Etymologia (305) Historia języka (26) Składnia (336) Słowotwórstwo (139) Odmiana (332) Frazeologia (133) Poprawność komunikacyjna (190) Nazwy własne (436) Wyrazy obce (90) Grzeczność językowa (40) Różne (164) Wszystkie tematy (3311)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Ortografia2011-01-11
Mam dylemat co do wyboru przyimka. Czy poprawna forma to radio z słuchawkami czy radio ze słuchawkami?
Prawidłową formą będzie radio ze słuchawkami. Przyimek z przybiera postać ze, gdy następujący po nim wyraz zaczyna się od spółgłoski: s, z, ś, ź, ż, rz, sz, po której też mamy jakąś inną spółgłoskę, lub gdy wyraz po przyimku zaczyna się od kilku spółgłosek.
Joanna Przyklenk
Odmiana2011-01-11
Jak brzmi odmiana liczebnika porządkowego: piąty w liczbie mnogiej?
Piąty jest liczebnikiem porządkowym, więc odmienia się jak przymiotnik. W liczbie mnogiej mamy zatem:
a) w rodzaju niemęskoosobowym: M. (te) piąte (zawody), D. piątych, C. piątym, B. piąte, N. piątymi, Ms. piątych;
b) w rodzaju męskoosobowym (rzadziej): M. (ci) piąci (zawodnicy), D. piątych, C. piątym, B. piątych, N. piątymi, Ms. piątych.
Joanna Przyklenk
Różne2011-01-11
Bardzo proszę o radę. Czy wyrazy obce należy zapisywać w tekście kursywą (np. quasi, stricte)?
Tak, wyrazy obce wplatane w tekst polski pisane są zwykle kursywą.
Joanna Przyklenk
Ortografia2011-01-11
Czy błędy w nazwiskach (np. gdy faktyczne nazwisko Ciecióra zapisane zostało jako Cieciura) traktujemy jako błędy ortograficzne?
Tak. Jeśli ktoś zapisze nazwisko Poremba jako Poręba, Cieciura jako Ciecióra lub na odwrót – zapisze Poremba, Ciecióra, a nosiciele nazwiska mienią się Poręba, Cieciura, to są to błędy ortograficzne.
Joanna Przyklenk
Etymologia2011-01-11
Szukam do pracy magisterskiej etymologii słowa klaster - z ang. cluster. Prosiłbym o wyjaśnienie pochodzenia.
Angielski leksem cluster (przed 1382 rokiem o postaci clustre) ma prawdopodobnie to samo pochodzenie, co wyraz clot, który wywodzi się z pragermańskiego *kluttə- o znaczeniu ‘gruda, grudka, bryła’ (por. Chambers Dictionary of Etymology. Ed. Robert K. Barnhart).
Joanna Przyklenk
Poprawność komunikacyjna2011-01-11
Jaka forma jest poprawna: kobieta topless czy kobieta w topless?
Topless (lub toples) to z języka angielskiego ‘bez góry’. Można powiedzieć Kobieta (wystąpiła) topless (w domyśle ‘bez górnej części stroju’), najlepiej jednak brzmi Kobieta w stroju topless i pozwala uniknąć dwuznaczności (‘kobieta bez góry’).
Ewelina Pałka

Wyraz topless/toples jako rzeczownik funkcjonuje w znaczeniu ‘damski kostium plażowy niezakrywający piersi’, np. Nie odważyłabym się włożyć toplessu (toplesu). Jednak występuje także w użyciu przysłówkowym i wówczas niesie znaczenie ‘z odkrytymi piersiami, bez górnej części ubrania’, np. Opalać się topless (toples). Spotykamy również w języku polskim użycie przymiotnikowe – ‘niezasłaniający piersi’ – np. Strój topless (toples) (por. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN. Red. A. Markowski. Warszawa 2002).
Joanna Przyklenk
Ortografia2011-01-11
Moje pytanie jest związane z pisownią nazw marek i rodzin samochodowych. Bardzo często spotykam pisownię małą literą, np. toyota yaris, mazda. Proszę o informację, jaka powinna być prawidłowa pisownia, ponieważ wydaje mi się, że nazwy tego typu powinny być pisane dużą literą. Są to nazwy własne firm motoryzacyjnych.
Za poprawny przyjęty jest zapis następujący: Fiat jako marka samochodów i firma oraz fiat jako samochód marki Fiat. Nazwy różnego rodzaju wytworów przemysłowych, np. samochodów, motocykli, rowerów, aparatów radiowych i telewizyjnych, aparatów fotograficznych, zegarków, lekarstw, papierosów, napojów, artykułów spożywczych, odzieży, butów, używane jako nazwy pospolite konkretnych przedmiotów, a nie jako nazwy marek i typów oraz firm zapisywane są małą literą:
fiat, peugeot, mercedes, nysa, jawa, diora, sony, kodak, cyma, omega, aspiryna, paracetamol, klubowe, marlboro, ustronianka, napoleon (= koniak), wyborowa (= wódka), tokaj, kama, rama, pierniki toruńskie, solejka, adidasy.
Natomiast nazwy firm wytwarzających te artykuły oraz nazwy marek firmowych pisze się wielką literą, np. samochód marki Fiat albo samochód „Fiat”.
Joanna Przyklenk
Ortografia2011-01-11
Czy mówiąc o konkretnym zgromadzeniu, a używając w tekście tylko słowa zgromadzenie, piszemy je wielką literą?
Jeśli nie używamy w danym momencie nazwy własnej w jej pełnym brzmieniu, najczęściej rezygnujemy z użycia wielkich liter. Dopuszcza się jednak zapisanie dużą literą nawet tylko jednego z członów złożonej nazwy własnej, który ją aktualnie reprezentuje, jeśli przemawiają za tym względy uczuciowe. Ale jest tutaj pewien warunek: w tym samym tekście wcześniej powinna pojawić się owa nazwa w całości. Zatem poprawnie byłoby np. Maria wstąpiła do Zgromadzenia Sióstr Karmelitanek Bosych Dzieciątka Jezus. W Zgromadzeniu odnalazła to, czego szukała przez całe dotychczasowe życie. Radziłabym jednak mimo wszystko bardzo oszczędnie stosować wielką literę, a więc jedynie wtedy, gdy jest to naprawdę uzasadnione. Ja raczej zawsze napisałabym tak: Zgromadzenie karmelitanek założył o. Anzelm Gądek. Obecnie do tego zgromadzenia należy wiele kobiet.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-01-11
Jaka jest poprawna pisownia: las Grombliński?
Domyślam się, że w pytaniu chodziło o Las Grąbliński – powinniśmy w tym przypadku oba człony pisać wielką literą, gdyż jest to nazwa jednostkowa, odnoszona do konkretnego lasu niedaleko miejscowości Licheń, lasu uznawanego zresztą za miejsce objawień Matki Bożej. Gdyby jednak chodziło nam o jakieś inne, dowolne większe skupisko drzew w Grąblinie, napisalibyśmy las grąbliński, a w liczbie mnogiej lasy grąblińskie.
Katarzyna Mazur
Znaczenie2011-01-11
zwracam się do Państwa z pytaniem, czy też z prośbą o wyjaśnienie słowa: restaurator. Zajmowałem się zawodowo renowacją mebli - inaczej restaurowniem, odnawianiem itp.
Uważam, że niepoprawne jest nazywanie właścicieli restauracji restauratorami. Czy mam rację?
Współczesne słowniki języka polskiego notują wyraz restaurator zasadniczo w dwóch znaczeniach: 1) ‘właściciel lub szef restauracji’ i stąd mamy formy restauratorski, restauratorka; oraz 2) ‘konserwator zabytków architektonicznych lub dzieł sztuki’ i tu też funkcjonują leksemy: restauratorski, restauratorka.
Joanna Przyklenk
Znaczenie2011-01-11
Czy słowa rzetelny i wiarygodny to synonimy? Jeśli tak, to proszę o przykład zdania, w którym można użyć zarówno jednego, jak i drugiego z tych słów jednocześnie, nie zmieniając sensu owego zdania.
By dostrzec różnice w odcieniach znaczeń, należałoby sięgnąć do definicji Samuela B. Lindego, spośród których wiarogodny to ‘zasługujący na wiarę’ (obecnie dosłownie parafrazowany), zaś rzetelny to ‘dotrzymujący wiary’. I rzeczywiście, trudno nie oprzeć się wrażeniu, że przymiotnik rzetelny (dawniej ściślej utożsamiany semantycznie z przymiotnikiem autentyczny – jak wnosi Słownik wyrazów zapomnianych, a także Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego) przewyższa stopień wiarygodności.
Obecnie takie niuanse znaczeniowe ulegają ujednoliceniu, także w Uniwersalnym słowniku języka polskiego przymiotnik wiarygodny jest definiowany jako ‘rzetelny’, a nawet ‘pewny’. Jak widać, w określonych kontekstach słowa te uznaje się za synonimy. Coś rzetelnego (tudzież wiarygodnego) to zatem coś sprawdzonego: Rzetelne (wiarygodne) informacje to informacje z pierwszej ręki.
Dodać należy, że przymiotnik rzetelny jest współcześnie pojęciem szerszym. Zgodnie z ww. słownikiem mieści w sobie także dwa inne znaczenia: ‘należyty’ oraz – w ujęciu osobowym – ‘należycie wypełniający obowiązki’.
Marcin Kluczny

Poprawność komunikacyjna2011-01-11
Proszę o opinię w kwestii poprawności (lub nie) zastosowania zapisu: [...] aby oddać hołd i homagium głębokiej czci... Wydaje mi się on błędny, niemniej jednak prosiłabym o potwierdzenie i uzasadnienie moich przypuszczeń.
Homagium, jak podają słowniki wyrazów obcych, ma dwa znaczenia. Historyczne oznacza przysięgę wierności składaną przez wasala seniorowi lub przez poddanych panującemu, religijne odnosi się do hołdu składanego przez duchowieństwo nowemu biskupowi. Nie wiem, w jakim kontekście użyto tego wyrażenia w przedstawionym przez Panią fragmencie, ale niezależnie od tego mogę stwierdzić, że homagium to rodzaj hołdu, oddanie czci to także hołd, więc nagromadzenie takich określeń blisko siebie ma znamiona pleonazmu, czyli wyrażenia składającego się z wyrazów to samo lub prawie to samo oznaczających. Dbając o poprawność stylistyczną, takich zestawień należy unikać.
Ewa Biłas-Pleszak
Składnia2011-01-11
Jak poprawnie powinno brzmieć zaproszenie ? Emilia i Krzysztof z radością informują, że dnia/ w dniu 26 czerwca 2010 roku o godz. 12...
Obydwie formy mogą być użyte, choć autorzy zaproszeń ślubnych preferują chyba konstrukcję w dniu.
Joanna Przyklenk
Wyrazy obce2011-01-11
Moje pytanie dotyczy formy polskiego przymiotnika, odnoszącego się do cechy high availability systemów informatycznych. Spotkałam się z wersją system wysoko dostępny lub system wysoce dostępny, natomiast nie jestem w stanie stwierdzić, która z nich jest prawidłowa. A może jest jeszcze jakieś inne wyjście?
Polskim tłumaczeniem angielskiego terminu high availability jest ‘duża dostępność; duża dyspozycyjność’ (zob. Duży słownik informatyczny angielsko-polski, Warszawa 2003) lub ‘wysoka dostępność’ (por. high availability disk array ‘macierz dyskowa wysokiej dostępności’ – Słownik informatyczny angielsko-polski i polsko-angielski, Katowice 2003). Natomiast przytoczone przez Panią określenia wysoko dostępny i wysoce dostępny są przykładem tzw. kalki językowej, czyli dosłownym tłumaczeniem angielskiego wyrażenia highly available. W tym kontekście przymiotnik high i przysłówek highly wskazują na wysoki stopień dostępności czegoś. W języku polskim zarówno przymiotnik wysoki, jak i przysłówki wysoko i wysoce również mogą funkcjonować jako określenia dużego, wielkiego, znacznego stopnia natężenia lub intensywności czegoś (por. wysoka temperatura, wysokie ceny, najwyższy wymiar kary, coś jest wysoko ubezpieczone, ktoś jest wysoce utalentowany), przy czym przysłówek wysoce jest słowem książkowym (zob. Uniwersalny słownik języka polskiego, Warszawa 2003). W języku polskim przymiotnik dostępny na określenie czegoś ‘bardzo’ dostępnego łączy się z przysłówkami m.in. łatwo, ogólnie, powszechnie, szeroko. O tym, który przysłówek upowszechni się, zadecyduje uzus. Lingwista może zinterpretować zjawisko językowe, ale nie jest w stanie przewidzieć, które słowo czy połączenie słów upowszechni się w języku. Być może będzie to kalka angielskiego high availability, zatem wysoko dostępny lub wysoce dostępny (system).
Barbara Mitrenga
Znaczenie2011-01-11
Proszę o odpowiedź na pytanie, która z form jest poprawna: święconka czy też święcone? Chodzi oczywiście o tradycyjny koszyk wielkanocny.
Słowniki notują zarówno święconkę, jak i święcone w znaczeniu ‘tradycyjne pokarmy wielkanocne, układane w koszyczku i pokropione przez kapłana wodą święconą w Wielką Sobotę’. Zatem to, co mamy w koszyczku wielkanocnym, możemy opatrywać zarówno nazwą święcone, jak i święconka.
Joanna Przyklenk
Składnia2011-01-11
Na stronie internetowej jednej z gazet jest tekst regulaminu. W jaki sposób należy interpretować następujące zdanie: Redakcja nie udostępnia i nie sprzedaje danych osobowych?
Nie udostępnia i nie sprzedaje to znaczy, że nie robi tych czynności jednocześnie, ale gdy redakcja będzie tylko udostępniała bądź tylko sprzedawała, to będzie zgodne z regulaminem? Jaka jest poprawna interpretacja tego zdania?
Redakcja nie udostępnia i nie sprzedaje danych osobowych tzn., że nie robi obu czynności jednocześnie. Spójnik i łączy dwa zdania w jeden ciąg, co oznacza, że:
1. redakcja nie udostępnia danych osobowych
oraz:
2.redakcja nie sprzedaje danych osobowych.
W rezultacie zarówno udostępnianie, jak i sprzedawanie danych osobowych jest niezgodne z regulaminem, czyli zabronione jest czynienie i jednego, i drugiego.
Monika Wosnitzka
Ortografia2011-01-11
Jak napiszemy słowo Cyganka – wielką czy małą literą?
Jeśli będziemy mieć na myśli przedstawicielkę narodu cygańskiego, wówczas napiszemy, że jest to Cyganka, ale gdyby chodziło nam o określenie bądź kobiety o śniadej cerze i ciemnych włosach, bądź oszustki, zapisalibyśmy je małą literą – cyganka.
Katarzyna Mazur
Ortografia2011-01-09
Czy w zdaniu (...) w dniu 22 czerwca 1789 r. uchwalono konstytucję Lustracja dymów i podanie ludności, inicjującą działania (...) wyraz konstytucja pisze się małą, czy wielką literą?
Słowo konstytucja (użyte zresztą jako synonim połączenia uchwała sejmowa) nie wchodzi w podanym przez Panią przykładzie do tytułu dokumentu, zatem trzeba ją pisać małymi literami. Sam zaś tytuł „Lustracja dymów i podanie ludności” należałoby umieścić w cudzysłowie.
Różne2011-01-09
Mam pytanie związane z trybami czasownika. Czy w trybie przypuszczającym i rozkazującym da się określić aspekt i czas czasownika? Np. pij – tryb rozkazujący, a aspekt niedokonany (istnieje forma wypij) i robiłby (istnieje forma zrobiłby).
Przyjmuje się, że aspekt jest czasownikowy przypisany, tzn. czasownik przez aspekt się nie odmienia, tylko po prostu go ma (pij i wypij to w związku z tym dwa różne czasowniki o różnych wartościach kategorii aspektu). I właściwie zawsze da się określić aspekt czasownika, przy czym będzie on taki sam we wszystkich jego trybach, rodzajach, osobach i liczbach, a więc w całej jego odmianie.
Co do kategorii czasu, to nie opisujemy jej tylko w trybie rozkazującym. W trybie przypuszczającym wyznaczamy ją natomiast nieco inaczej niż w trybie orzekającym. Mówimy bowiem o tzw. formach nieprzeszłych trybu warunkowego (np. wypiłbym lub bym wypił; piłabym lub bym piła oraz formach przeszłych tegoż (np. byłbym wypił, byłabym piła).
Więcej na ten temat można znaleźć np. w: M. Bańko, Wykłady z polskiej fleksji, Warszawa 2004.
Katarzyna Mazur
Odmiana2011-01-09
Mam pytanie, czy w wyrażeniu na podstawie faktury pro formy poprawna jest odmieniona forma pro forma.
Nie, i już wyjaśniam, dlaczego nie. Pro forma to wyrażenie przyimkowe, a w takich konstrukcjach przyimek rządzi przypadkiem drugiego wyrazu, tzn. wymaga go zawsze w tej samej postaci fleksyjnej, niezależnie od tego, w jaką relację całe to wyrażenie wchodzi. Łaciński przyimek pro zawsze łączy się składniowo z wyrazem w ablatiwie, no i właśnie w tym przypadku występuje w omawianym połączeniu także łaciński rzeczownik I deklinacji forma, -ae.
Tymczasem nieakceptowalne w myśl reguł językowym przywołane w pytaniu połączenie *pro formy mogło powstać na drodze:
1. nieuprawnionego uzgodnieniem przypadka wyrazu forma z przypadkiem niewchodzącego z nim przecież w żaden związek składniowy słowa faktura i przy okazji nieuzasadnionego nadania wyrazowi łacińskiemu (odmienianemu według łacińskiego wzorca) polskiej końcówki
albo
2. niezgodnego z regułami translatorskimi przeniesienia wymagania składniowego polskiego odpowiednika (por. przyimek dla łączący się z rzeczownikiem w dopełniaczu) na wymagania zachowanego w tekście oryginalnego przyimka pro, wymagającego po sobie rzeczownika w ablatiwie; w efekcie otrzymaliśmy *pro + dopełniacz.
Katarzyna Mazur

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166