Najczęściej zadawane pytania (201) Ortografia (496) Interpunkcja (165) Wymowa (64) Znaczenie (192) Etymologia (271) Historia języka (21) Składnia (265) Słowotwórstwo (112) Odmiana (282) Frazeologia (115) Poprawność komunikacyjna (204) Nazwy własne (337) Wyrazy obce (68) Różne (145) Wszystkie tematy (2737)
w:
Uwaga! Można wybrać dział!
Poprawność komunikacyjna2005-04-27
Mam pytanie dotyczące użycia słowa niepoczytalny. Pracuję nad książką, w której muszę właśnie użyć terminu z polskiego prawa karnego, a więc - niepoczytalny. Ale chciałabym użyć go w sposób konsekwentny w całym tekście, w odniesieniu do idei, zachowania, koncepcji, itd. W słowniku języka polskiego pod red. S. Dubisza znalazłam połączenie z krokiem (niepoczytalny krok), książką (niepoczytalność jakiejś książki), ale z drugiej strony słyszałam również, że słowa tego można używać wyłącznie w połączeniu z człowiekiem. Prosiłabym o ustosunkowanie się do tego. Z góry dziękuję za radę.
W polskim prawie karnym niepoczytalność to «stan, w którym człowiek nie może rozpoznać znaczenia czynu lub pokierować swoim postępowaniem z powodu niedorozwoju umysłowego, choroby psychicznej lub innego zakłócenia czynności psychicznych». Istnienie połączenia niepoczytalny krok można tłumaczyć faktem, że określenie niepoczytalny – używane w połączeniu z nazwami osób (‘niezdolny do rozpoznania znaczenia własnych czynów, do kierowania swoim postępowaniem wskutek zaburzeń psychicznych nieprzytomny, szalony, furiacki’) – stosowane bywa także w celu nazwania czynów jakiejś osoby. W Uniwersalnym słowniku języka polskiego pod red. S. Dubisza nie znalazłam !niepoczytalnej książki, choć jest owszem książka niepoczytna, a sformułowanie niepoczytność jakiejś książki można znaleźć pod hasłem niepoczytność. Rzeczownik ten pochodzi od przymiotnika niepoczytny «mający niewielką liczbę czytelników, niechętnie czytany», raczej nie ma więc nic wspólnego z niepoczytalnością...
Katarzyna Wyrwas
Poprawność komunikacyjna2005-04-13
Czy poprawne jest wyrażenie pontyfikat papieża?
Połączenie to jest poprawne i stosowane. Inny słownik języka polskiego PWN pod red. M. Bańki podaje następującą definicję rzeczownika pontyfikat: ‘pontyfikat jakiegoś papieża to okres sprawowania przez niego władzy’.
Katarzyna Wyrwas
Poprawność komunikacyjna2005-04-13
Czy tę część zasad, która odnosi się do konkretnych rozwiązań, można nazywać wymiennie rozwiązaniami szczególnymi / szczegółowymi, czy też poprawne jest użycie tylko jednego z dwóch podanych przymiotników? Pozdrawiam - Wojciech U.
Właściwszym sformułowaniem będzie rozwiązania szczegółowe. Przymiotnik szczegółowy definiuje się jako ‘dotyczący szczegółów, wnikający w szczegóły, uwzględniający szczegóły; drobiazgowy’, szczególny natomiast to ‘odznaczający się czymś osobliwym, zwracający czymś uwagę, niezwykły, wyjątkowy, specjalny, nieprzeciętny’ (zob. Słownik języka polskiego PWN pod red. M. Szymczaka).
Katarzyna Wyrwas
Poprawność komunikacyjna2005-03-23
Która z form jest poprawna: promotorka, recenzentka czy pani promotor i pani recenzent?
Każda z form, które Pani przytacza, jest poprawna. Z formalnego (a zatem systemowego) punktu widzenia formy recenzentka, promotorka są to jak najbardziej poprawne żeńskie odpowiedniki męskich form promotor i recenzent tworzone przez sufiks -ka, który na ogół naznacza konkretne słowo żeńskością, np. nauczyciel → nauczycielka, lekarz → lekarka, Cygan → Cyganka itd. Musimy jednak zaznaczyć, że przez wzgląd na tradycję językową za formy fortunniejsze, bardziej oficjalne uznaje się wciąż formy pani recenzent i pani promotor. Są to formy o dużo większej frekwencji niż formy recenzentka czy promotorka, które wciąż są odbierane jako potoczne. W środowisku akademickim kobiety piszące recenzje prac magisterskich nazywamy raczej recenzentkami, natomiast kobiety promujące magistrów raczej paniami promotor. Pytanie Pani dotyka wciąż kontrowersyjnej sfery feminizacji języka. Niektóre panie są zwolenniczkami żeńskich form nazw zawodów i funkcji, inne chcą pozostać przy formach męskich. Jeśli pytanie Pani nie ma tylko charakteru czysto abstrakcyjnego, lecz ma związek z dotykającą Panią sytuacją życiową, to myślę, że najlepiej wybadać delikatnie konkretną osobę, jakie są jej preferencje słowotwórcze w zakresie żeńskich nazw zawodów i funkcji. Ja osobiście wolałabym, aby mówiono o mnie recenzentka i promotorka, niż pani promotor lub, nie daj Boże, pani recenzent.
Katarzyna Sujkowska-Sobisz
Poprawność komunikacyjna2005-03-22
Dlaczego mówimy pyra na kartofel?
Ziemniaki mają kilka nazw o zasięgu regionalnym, m.in. bulwy, kartofle, grule i pyry właśnie. Takiej nazwy używa się na obszarze Wielkopolski.
Aldona Skudrzyk
Poprawność komunikacyjna2005-03-21
Witam serdecznie, czy poprawne jest sformułowanie: niedogodności stały się udziałem kogoś, jeśli mamy na myśli niedogodności, jakich ktoś doświadczył?
Konstrukcja coś stało się udziałem kogoś zapowiada następstwa pożądane, pozytywne, a niedogodności do takich następstw nie należą, jest to więc sformułowanie niepoprawne.
Aldona Skudrzyk
Poprawność komunikacyjna2005-03-20
Czy poprawne jest wyrażenie na przestrzeni lat?
Wyrażenie to nie jest idealne, Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego uznaje, że lepiej używać określenia w ciągu, podczas dni, tygodni, miesięcy, lat.
Katarzyna Wyrwas
Poprawność komunikacyjna2005-03-18
Prasa dzieli się na wychodzącą regularnie (od dziennika po rocznik) i nieregularnie. Moje pytanie dotyczy nieregularników. Czy jest jakaś inna - niż nieregularnik - nazwa wychodzącej nieregularnie prasy?
Określenie nieregularnik jest znaczeniowo i gramatycznie poprawne, ma wszak zabarwienie nieoficjalne i w takich kontekstach może być stosowane. Nie mówimy przecież oficjalnie o regularnikach :).
Aldona Skudrzyk
Poprawność komunikacyjna2005-03-18
Czy można powiedzieć, że coś wydarzyło się w dwutysięcznym pierwszym roku? Dziękuję.
Coś mogło wydarzyć się jedynie w dwa tysiące pierwszym roku. Podobnie: rok tysięczny, ale rok tysiąc pierwszy.
Aldona Skudrzyk
Poprawność komunikacyjna2005-03-11
Szanowni Państwo, proszę uprzejmie o rozstrzygnięcie wątpliwości językowej, która nas podzieliła. Jest takie zdanie: Spotkali się Adam K. i Paweł N. (...) Panowie żartowali, ale podobieństwo jest rzeczywiście łudzące. Oboje mają okrągłe, łyse głowy i potężne torsy. Chodzi mi o użycie w tej konstrukcji słowa oboje. Część kolegów uważa, że powinno być tylko i wyłącznie obaj. Część posiłkowała się Słownikiem poprawnej polszczyzny z 1999 roku i przy haśle oboje przeczytała: oboje kierowców, adwokatów, bez dopisku, że chodzi o różną płeć. Czy to ich mogło zmylić i czy to naprawdę jest niedopuszczalne określenie i poważny błąd? Proszę uprzejmie o odpowiedź. Pozdrawiam serdecznie. Grażyna K.
Liczebnik zbiorowy oboje odnosi się do osób różnej płci. Takiej informacji szukać należy w ogólnych słownikach języka polskiego, gdzie podawane są nie tylko zasady prawidłowego użycia budzących wątpliwości wyrazów i form - jak to mam miejsce w przypadku słowników poprawnej polszczyzny, ale także zamieszczane są definicje interesujących nas słów.
Ewa Biłas-Pleszak
Poprawność komunikacyjna2005-03-03
Czy można użyć zwrotu urzędnik wystawiający decyzję, ponieważ nie mogę napisać wydający, gdyż urzędnik ten tylko przygotowuje decyzję, a wydaje jego przełożony po podpisaniu tej decyzji.
Skoro sytuacja jest taka, jak Pan opisuje, to rzeczywiście lepiej używać konstrukcji urzędnik wystawiający / przygotowujący decyzję.
Katarzyna Wyrwas
Poprawność komunikacyjna2005-03-03
Razi mnie, gdy ktoś używa: gdzieś indziej zamiast gdzie indziej. Czy rzeczywiście forma gdzieś indziej jest niepoprawna? Dziękuję z góry za odpowiedź.
Wyraz indziej występuje w polszczyźnie tylko w połączeniach gdzie indziej, kiedy indziej, nigdzie indziej i tylko takie pary są poprawne. Tymczasem łącząc w parę *gdzieś indziej popełniamy swoisty błąd nadmiaru wyrażonej informacji, zwany pleonazmem, ponieważ już samo gdzieś znaczy tyle co ‘w miejscu nieokreślonym’, więc nie ma powodu, by ów sens oddawać problematycznym połączeniem. Zatem albo tylko gdzieś, albo gdzie indziej.
Iwona Loewe
Poprawność komunikacyjna2005-03-03
Jakiego używać skrótu w odniesieniu do jednej strony – str. czy s., czy też obydwa skróty są poprawne?
Skróty s. oraz str. są współcześnie stosowane wymiennie i oba są poprawne. Zapewne w dobie coraz powszechniejszej tendencji do skrótu popularność zdobywać będzie nomen omen krótszy z nich. Od dawna natomiast jest on stosowany w przypisach umieszczanych w publikacjach naukowych, popularnonaukowych, publicystyce, jak i w podręcznikach. W samym zaś tekście lepiej użyć str.. Warto zwrócić uwagę na mającą tu ogromne znaczenie kropkę po s. Właściwie tylko ona bez kontekstu pozwala określić, czy mowa o stronie, czy też o sekundzie. Przypominam, że skróty jednostek miar, wag oraz skróty symboli pierwiastków chemicznych nie mają na końcu kropki, np. min, kg, g, cos, Hg, Pb.
Iwona Loewe
Poprawność komunikacyjna2005-02-21
Proszę o wyjaśnienie, czy mówiąc troszku, trochu, tutej, ciąg zamiast ciągnij, popełniamy błąd?
Wszystkie wymienione formy wyrazowe są błędne w języku ogólnym, w polszczyźnie oficjalnej. Mają charakter potoczny. Ich źródłem jest polszczyzna regionalna, gwarowa - wymienione w pytaniu są charakterystyczne dla południa Polski; skrócone formy czasownika (typu ciąg) mają zasięg szerszy.
Aldona Skudrzyk
Poprawność komunikacyjna2005-02-20
Czy poprawne jest sformułowanie specjalista do spraw...?
Słowniki podają jedynie konstrukcje specjalista w zakresie..., specjalista w dziedzinie..., specjalista od spraw..., specjalista od czegoś. Wszystkie te połączenia są niemal jednakowo popularne. Istnieje także – współcześnie często używana – nazwa stanowiska, która brzmi właśnie specjalista do spraw... i jest zapisywane np. specjalista ds. marketingu.
Katarzyna Wyrwas
Poprawność komunikacyjna2005-02-20
Czy można powiedzieć: rodzina składała się z siedmiu osób? Czy lepszą formą jest rodzina liczyła siedem osób? Będę wdzięczna za poradę.
Obie wypowiedzi są poprawne.
Katarzyna Wyrwas
Poprawność komunikacyjna2005-02-20
Jak jest poprawnie: Przestępczość w Rosji i Norwegii (bez dodatkowego przyimka w przed słowem Norwegia) czy Przestępczość w Rosji i w Norwegii (z dodatkowym przyimkiem w przed słowem Norwegia)?
Myślę, że w tym przypadku można ten drugi przyimek pominąć, ponieważ wynika on z kontekstu wypowiedzi.
Ewa Biłas-Pleszak
Poprawność komunikacyjna2005-02-20
Czy poprawny jest zwrot posiadać doświadczenie? Osobiście wolę mieć doświadczenie.
Niewątpliwie sformułowaniem poprawnym jest mieć doświadczenie, bowiem wyraz posiadać znaczy ‘mieć coś na własność, być właścicielem czegoś’ (Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego) i używa się go w odniesieniu do rzeczy materialnych o znacznej wartości.
Ewa Biłas-Pleszak
Czasownik posiadać jest we współczesnej polszczyźnie nadużywany w połączeniach typu ![iposiadać poglądy, !posiadać psa, na co zwraca uwagę m.in. prof. J. Bralczyk w publikacji Mówi się..., Warszawa 2001, s. 117-118.
Katarzyna Wyrwas
Poprawność komunikacyjna2005-02-18
Witam. Czy mogliby mi Państwo rozwiać wątpliwości co do użycia wyrażeń z rzędu oraz po rząd? Które i jak używać, by było poprawnie? Np. Dodzwoniłam się pod ten sam numer dwa razy z rzędu czy dwa razy pod rząd? Które z powszechnych na forach dyskusyjnych wyrażeń jest poprawne: proszę nie pisać dwóch postów pod rząd czy dwóch postów z rzędu? Serdecznie dziękuję za wszelką odpowiedź!
Znaczenia obu wyrażeń są dość podobne: „Jeśli jakieś zdarzenia powtórzyły się ileś razy z rzędu lub trwały np. ileś dni z rzędu, to nastąpiły tyle razy jedno po drugim lub trwały bez przerwy przez określony czas” (Dodzwoniłem się trzy razy z rzędu); „Jeśli coś wydarzyło się ileś razy pod rząd, to wydarzyło się tyle razy po kolei” (Inny słownik języka polskiego pod red. M. Bańki ). Kryteria oceny poprawności wyrażeń językowych podlegają różnej hierarchizacji. Dziś jednym z istotniejszych wydaje się kryterium rozpowszechnienia (uzusu), stąd względna akceptacja wyrażenia pod rząd w normie użytkowej. Niegdyś dominujące kryterium narodowe jednoznacznie skłaniało do potępienia tej formy jako „rażącego rusycyzmu”. Wyrażenie to nie jest akceptowane w normie wzorcowej, Nowy słownik polrawnej polszczyzny i Wielki słownik poprawnej polszczyzny (oba pod red. A. Markowskiego) potępiają tę formę.
Aldona Skudrzyk
Poprawność komunikacyjna2005-02-18
Piszemy unikalny przykład czy unikatowy przykład?
Piszemy i mówimy unikatowy w znaczeniu ‘niepowtarzalny, jedyny okaz’ w sytuacjach i tekstach oficjalnych, gdy obowiązuje nas norma wzorcowa. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego wyraz unikalny uznaje za gorszy, tzn. możliwy do użycia w sytuacjach nieoficjalnych.
Aldona Skudrzyk

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11